
سیستمسازی یعنی بخشهای کسبوکارتان را جدا از هم نبینید و طوری به هم وصلشان کنید که هر کس بداند چه کاری را، کی، با چه استانداردی و با چه اطلاعاتی انجام بدهد؛ حتی وقتی مدیر حضور ندارد.
من ایمان پاکراه هستم، بنیانگذار آکادمی پاکراه. نزدیک به دو دهه است در دنیای کسبوکار فعالیت میکنم و حالا بهعنوان مشاور و تحلیلگر با صاحبان کسبوکار سروکار دارم.
زیاد میبینم که صاحبان کسبوکار با شنیدن اسم سیستمسازی، یاد نمودار، دستورالعمل و فرایندهای پیچیده میافتند و همان اول عقب میکشند.
برای همین در اپیزود سوم پادکست پاکار، سیستمسازی را با تعریف کتابی توضیح ندادم؛ با روایت یک تجربه واقعی توضیح دادم: ناهاری در یک رستوران در گیلان.
در این اپیزود قدمبهقدم همراه من وارد آن رستوران میشوید؛ از اولین تبلیغی که در جاده دیدم تا لحظهای که سوار ماشین شدم. در هر مرحله نشان میدهم پشت آن تجربه خوب چه چیزی بود.
در این اپیزود میشنوید:
سیستمسازی و تفکر سیستمی دقیقاً یعنی چه؟
فرایندهای یک کسبوکار چطور به هم وصل میشوند؟
چرا خریدن نرمافزار، CRM یا هوش مصنوعی بهتنهایی سیستمسازی نیست؟
چطور کسبوکاری بسازیم که به حضور دائمی مدیر وابسته نباشد؟
سیستمسازی را از کجا شروع کنیم؟
قرار نیست بعد از این اپیزود تعریف سیستمسازی را حفظ کنید. قرار است وقتی اتفاقی در کسبوکارتان میافتد، فقط همان اتفاق را نبینید؛ ببینید قبلش چه بوده، بعدش چه میشود و روی کجاها اثر میگذارد.
این اپیزود را عمداً جزو اپیزودهای اول پاکار گذاشتم. وقتی کسبوکار را سیستمی ببینید، در اپیزودهای بعدی که درباره فروش، بازاریابی، منابع انسانی، تجربه مشتری و برندینگ حرف میزنیم، ارتباط اینها را خیلی بهتر میفهمید.
تابستان بود و نزدیک ظهر دنبال جایی برای ناهار میگشتم. این مسیری است که در آن رستوران طی کردم و درسی که هر مرحله برایم داشت:
۱. آشنایی، قبل از ورود
در مسیر چند بار تبلیغ محیطیاش را دیده بودم و بعد از ورود به منطقه پیامکش هم رسید. برای همین برندش برایم ناشناس نبود. درس: کانالهای بازاریابی جدا از هم نیستند؛ هر کدام ادامه دیگریاند.
۲. پارک و ورود
پارکبانی خوشبرخورد جای سایهدار نشانم داد، فضای بیرون مرتب بود و دربانی با لباس محلی گیلانی با احترام خوشامد گفت. درس: محیط فیزیکی، لباس و رفتار کارکنان هم بخشی از سیستماند.
۳. سفارش با چند سؤال درست
پرسیدند قبلاً مهمانشان بودهام یا نه، چند سؤال کوتاه درباره ذائقهام پرسیدند و سفارش را روی تبلت ثبت کردند. درس: تبلت فقط ابزار بود؛ آدمی که سؤال درست میپرسید، سیستم بود.
۴. نوشیدنی ملس
بدون اینکه چیزی بگویم، نوشیدنی ملس آوردند؛ همان که دوست داشتم. جواب سؤالهای اول به بخش بعدی رسیده بود. درس: اطلاعات هم باید مثل مشتری در کسبوکار حرکت کند.
۵. در دسترس، اما مزاحم نه
لازم نبود دستم را بالا ببرم و کسی هم بالای سرم نایستاده بود. درس: ارتباط خوب با مشتری یعنی حضور در زمان نیاز، نه پیامک هر روزه.
۶. سرو هماهنگ
هیچکس نپرسید «کباب مال کی بود؟». هر غذا مستقیم جلوی کسی رفت که سفارشش داده بود. درس: مشتری نباید آشفتگی پشتصحنه شما را تحمل کند.
۷. صندوق و بازخورد
قبل از اعلام مبلغ، نظرم را پرسیدند. خواستم مدیر را ببینم؛ گفتند در شعبه دیگری است. درس: مدیر نبود، ولی کسبوکار کار میکرد.
۸. یادگاری و بدرقه
با اجازه خودم اسمم را پرسیدند و یک تقویم تکبرگی دادند که پشتش نوشته بود «بسیار خرسندیم که امروز میزبان شما بودیم آقای پاکراه». بدرقه هم درست مثل استقبال بود. درس: تجربه مشتری تا وقتی از سیستم شما خارج نشده، تمام نشده است.
هیچکدام از این مراحل بهتنهایی سیستم آن رستوران نبود. ارتباط این مراحل با هم، سیستم را میساخت. این پنج نکته را از آن روز با خودم دارم:
۱. ابزار، خود سیستم نیست
خیلی از کسبوکارها CRM میخرند، اتوماسیون راه میاندازند و هوش مصنوعی اضافه میکنند و فکر میکنند سیستمسازی کردهاند. اما اگر فرایند درست طراحی نشده باشد، فقط یک فرایند بد را با تکنولوژی سریعتر کردهاید.
۲. اطلاعات باید جریان داشته باشد
اگر مشتری مجبور است هر بار همهچیز را از اول توضیح بدهد، اطلاعات در سازمان شما جریان ندارد؛ حتی اگر ده نرمافزار داشته باشید.
۳. کیفیت نباید به حال امروز آدمها وابسته باشد
مشتری نباید در شیفتهای مختلف با چند رستوران متفاوت روبهرو شود. سیستم قرار است بخشی از کیفیت را از حافظه و حال آدمها خارج کند و به روش انجام کار منتقل کند.
۴. فرهنگ را نمیشود با بخشنامه ساخت
نمیشود نوشت «از فردا همه خوشاخلاق باشند». فرهنگ از انتخاب آدمها شروع میشود، با آموزش ادامه پیدا میکند و مدیر باید خودش آن را زندگی کند.
۵. سیستمسازی جزیرهای جواب نمیدهد
رفتار کارکنان روی تجربه مشتری اثر دارد، تجربه مشتری روی خرید دوباره، و خرید دوباره روی فروش و جریان نقدی. اگر فروش را سیستمی کنید ولی منابع انسانی را رها کنید، یک جای کار میلنگد.
حتی گرفتن شماره مشتری هم باید سیستم داشته باشد: چرا میگیرید، چطور میگیرید، کجا نگه میدارید و در مقابلش چه ارزشی به مشتری میدهید. باشگاه مشتریان یعنی ساختن رابطه؛ نه گروگانگرفتن اطلاعات مشتری.
فرض کنید قرار بود با ماشین به سفر بروید و تصمیم میگیرید با هواپیما بروید. ظاهراً فقط وسیله سفر عوض شده.
اما حالا در مقصد ماشین ندارید، هزینه تاکسی اضافه میشود، بار کمتری میتوانید ببرید و توقفهای بین راه هم حذف میشود.
تفکر سیستمی یعنی قبل از تغییر یک بخش، ببینید این تغییر به کجاهای دیگر میرسد. هر فرایند کسبوکارتان را مثل نقطهای روی یک مایندمپ تصور کنید که با خطهایی به نقطههای دیگر وصل است. قبل از هر تغییر، آن خطها را دنبال کنید.
لازم نیست فردا ده نرمافزار بخرید. از مشاهده شروع کنید. یک فرایند پرتکرار، مثلاً ورود یک مشتری جدید، را انتخاب کنید و این سؤالها را از خودتان بپرسید:
مشتری از کجا وارد میشود؟
چه اطلاعاتی از او میگیریم و کجا ثبت میشود؟
مسئول مرحله بعد کیست و اگر نباشد چه میشود؟
مشتری کجا منتظر میماند و کجا احتمال خطا هست؟
خروجی این مرحله وارد کدام فرایند بعدی میشود؟
بعد فرایند را ثبت کنید، ایرادش را پیدا کنید، استاندارد و مسئول مشخص کنید، اندازه بگیرید و دوباره بهترش کنید. سیستمسازی پروژهای نیست که یک بار انجام شود و تمام شود؛ همراه کسبوکار تکامل پیدا میکند.
امروز CRM، اتوماسیون و هوش مصنوعی میتوانند بخشهایی از سیستم را سریعتر و دقیقتر کنند. اما قاعده من تغییر نکرده: اول فرایند؛ بعد ابزار. اول باید بدانید ورودی چیست، چه تصمیمی گرفته میشود و اطلاعات کجا میرود؛ بعد تصمیم بگیرید آن مرحله را انسان انجام بدهد، نرمافزار یا هوش مصنوعی.
اگر کسبوکارتان سالهاست با روش دیگری کار میکند، تغییر سختتر است. خیلیها همینجا میگویند «همون مدل قبلی بهتر بود». ولی مشکل از سیستمسازی نیست؛ گاهی دارید هزینه سالها بیسیستمی را یکجا پرداخت میکنید.
در بازار سنتی خودمان هم مغازههایی داشتیم که صاحبشان همیشه نبود، ولی کار میچرخید. شاگرد میدانست چه کند، حسابوکتاب روشن بود و مشتری قدیمی شناخته میشد. شاید اسمش را سیستمسازی نمیگذاشتند، ولی سیستمی فکر میکردند.
وقتی سیستم درست ساخته شود، کسبوکار کمتر به حافظه آدمها، حضور دائمی مدیر و شانس وابسته میشود و شما کمکم بهجای اینکه تمام روز داخل کسبوکارتان کار کنید، روی کسبوکارتان کار میکنید.
هدف اصلی این اپیزود یک جمله است: قبل از سیستمسازی کسبوکارتان، ذهن خودتان سیستمی شود.
نسخه صوتی را در همین پست گذاشتهام. متن کامل و خلاصه این اپیزود را در صفحه اپیزود سوم پاکار: سیستمسازی با روایت یک داستان از رستوران و اپیزودهای مرتبط را در دسته پادکست سیستمسازی در پاکار میتوانید پیدا کنید.
پاکار پادکست آکادمی پاکراه است که با روایت من و با حمایت آیپی امداد منتشر میشود. در پاکار قدمبهقدم مسیر کسبوکار را از راهاندازی تا توسعه مرور میکنیم؛ با این باور که برای همه کسبوکارها یک نسخه ثابت وجود ندارد و باید از پاکاری به کارفرمایی رسید.
ایمان پاکراه | بنیانگذار آکادمی پاکراه، مشاور و تحلیلگر کسبوکار و راوی پادکست پاکار