
این روایت از دل جلسههای مشاوره این روزهای من آمده. اسمها و جزئیات را تغییر دادهام، ولی حال آدمها همان است که بود.
موضوع جلسه را خودش در فرم نوشته بود: «توسعه کسبوکار».
آرش ساعت چهار عصر آمد. سیوچند ساله بود، با یک کیف لپتاپ که تا آخر جلسه بازش نکرد. یک فروشگاه آنلاین داشت، چند نفر نیرو، یک انبار کوچک در جنوب تهران و یک پیج اینستاگرام که نان همهشان از آن درمیآمد.
هنوز درست ننشسته بود که گفت:
آرش: میخوام کسبوکارم رو بزرگ کنم.
ایمان: خب، از همینجا شروع کنیم. الان کجای کاری؟
همین یک سؤال کافی بود.
آرش: اجارهم سه ماهه عقب افتاده. صاحبملک گفته سر سال یا با رقم جدید تمدید میکنیم یا باید تخلیه کنم.
ایمان: رقم جدید رو گفته؟
آرش: نه. همین نگفتنش بدتره. قبضها دو برابر شده، اینترنت گرونتر شده، مالیات امسال رو هم نمیدونم از کجا بیارم. هر ماه پول بیشتری میدم به تبلیغات و مشتری کمتری میگیرم.
ایمان: تیمت چی؟
آرش: حقوقشون دیگه کفاف زندگیشون رو نمیده. من میدونم، خودشون هم میدونن که من میدونم. یکیشون ماه پیش رفت.
بعد از رقیبی گفت که با قیمتهایی میفروشد که معلوم نیست چطور سرپاست. از مشتریای که دیروز سر یک تأخیر دو روزه هر چه از دهانش درآمده بود گفته بود. از دو ساعت ترافیک برگشت به خانه، و از فکری که در آن دو ساعت رهایش نکرده بود: «اگه جنگ بشه چی؟»
من دیگر یادداشت برنمیداشتم.
سالهاست با صاحبان کسبوکار کار میکنم و یاد گرفتهام اولین کار مشاور، شنیدن مسئلهای است که آدمها به زبان نمیآورند. آرش برای توسعه کسبوکار نیامده بود. آمده بود چون دیگر جایی برای گذاشتن این بار پیدا نکرده بود.
بعد رسید به حرفی که معلوم بود از اول برای گفتنش آمده.
آرش: اینها رو یه جوری تحمل میکردم. یاد گرفته بودیم تحمل کنیم. ولی حالا یه چیز دیگه هم اضافه شده. هر شب که میخوابم، نمیدونم صبح اینترنت هست یا نه.
ایمان: از کی اینطوری شدی؟
آرش: از همون قطعیها. یه زمانی قطعی اینترنت ترس بچهها بود؛ اینکه نتونن با دوستاشون حرف بزنن، استوری بذارن، زندگی قشنگشون رو آلبوم کنن. یا مثل خود من، شبها اسکرول کنن تا خوابشون ببره. اینستاگرام شده بود قرص خواب ما.
گوشیاش را روی میز گذاشت.
آرش: ولی برای من اینترنت سرگرمی نیست آقای پاکراه. نون شبه.
سال گذشته دو بار این قطعی را تجربه کردیم. نمیخواهم وارد این بحث شوم که چه آسیبی به اقتصاد زد. ولی هر کسی که از فضای آنلاین نان میخورد، آن روزها را با پوست و استخوانش یادش هست. و از آن به بعد، این ترس هیچوقت کامل خاموش نشده. حتی وقتی اینترنت وصل است، جایی در پسزمینه ذهن روشن مانده.
آن روز به جای برنامه توسعه، حرفی زدم که شاید از یک مشاور کسبوکار انتظارش را نداشت.
ایمان: میخوام باهات صادق باشم. توی این شرایط اقتصادی، نه من نه هیچ مشاور دیگهای معجزهای برای بزرگ کردن کسبوکارت نداره. ولی یه چیزی رو میبینم: الان قبل از کسبوکارت، خودت به کمک نیاز داری.
آرش: یعنی چی؟
ایمان: یعنی با یه روانشناس خوب حرف بزنی. این روزها برای صاحب کسبوکار این کار لوکس نیست، ضرورته.
فکر میکردم ناراحت شود. ولی آرام شد؛ مثل کسی که بالاخره حرفش را فهمیدهاند.
این صحنه را این روزها زیاد میبینم. آدمهایی که پیش من میآیند، بیشتر از مشاوره کسبوکار به کسی نیاز دارند که کمکشان کند زیر این همه فشار دوام بیاورند. نه چون ضعیفاند؛ چون همهمان تجربههای سختی را پشت سر گذاشتهایم و هر خبر تازه، این بار را سنگینتر کرده.
مشکل اصلی خود این چالشها نیست. صاحب کسبوکار ایرانی سالهاست با گرانی، اجاره، مالیات و رقیب جنگیده و جنگیدن را بلد است.
مشکل، برزخ است.
وقتی نمیدانی فردا چه میشود، نمیتوانی برنامه بریزی. وقتی نمیتوانی برنامه بریزی، به جای ساختن، فقط منتظر میمانی. و انرژیای که باید صرف رشد خودمان و کسبوکارمان میشد، صرف نگرانی میشود.
این اضطرابی است که شاید صاحب کسبوکار در هیچ جای دیگری از دنیا تجربه نکند: ترس از اینکه یک شب، بیخبر، ابزار اصلی کارت خاموش شود.
جلسه که تمام شد، تا دم در همراهش رفتم.
آرش: کاش اونایی که تصمیم میگیرن، یه روز بیان پای حرف ما بشینن.
من این روایت را برای همین نوشتم.
اگر این متن به گوش کسی برسد که درباره اینترنت تصمیم میگیرد، میخواهم این را از زبان همه صاحبان کسبوکاری بشنود که این روزها هر شب با گوشی در دست میخوابند:
ما فقط میخواهیم کار کنیم. مردمی که هر روز برای ماندن، بودن و ساختن میجنگند، طرف دعوا نیستند. وسط این همه فشار و بلاتکلیفی، لطفاً یک نگرانی دیگر به دغدغههایمان اضافه نکنید.
شنیدن اینکه «اینترنت قرار نیست قطع شود» شاید برای یک تصمیمگیر فقط یک جمله باشد. برای ما یعنی یک شب خواب راحت.
نوشته ایمان پاکراه، تحلیلگر، مربی و متخصص ارزیابی کسبوکارها