فیلم زن و بچه جدیدترین اثر سعید روستایی، پس از فیلمهای موفقی چون «ابد و یک روز» و «متری شیش و نیم»، با موضوعی زنمحور و در بستر یک درام اجتماعی ساخته شده است. روستایی این بار به سراغ قصه مهناز (با بازی درخشان پریناز ایزدیار) رفته؛ پرستاری ۴۵ ساله که پس از فوت همسرش، سالهاست به تنهایی بار زندگی و تربیت دو فرزندش را به دوش میکشد. او در آستانه شروع رابطهای تازه با حمید (پیمان معادی) است که ناگهان اخراج پسر نوجوانش، علیار، از مدرسه، سرآغاز زنجیرهای از بحرانها میشود.

از همان ابتدا، فیلم با رئالیسم آشنای سینمای اجتماعی ایران شروع میشود؛ اما بهتدریج وارد فضایی ملودراماتیک و اغراقآمیز میگردد. سعید روستایی از تکنیک «باران مصیبت» استفاده کرده است؛ یعنی پشتسر هم چیدن فجایع برای شخصیت اصلی. مشکل اینجاست که این رویدادها اغلب فاقد پیوند روایی یا روانشناختی هستند و بیشتر شبیه بحرانهایی تصادفیاند که صرفاً برای تأثیر احساسی روی تماشاگر طراحی شدهاند.
حمید، مردی که در ابتدا پناه و تکیهگاه مهناز به نظر میرسد، ناگهان علاقهاش را به خواهر کوچکتر مهناز (مهری) نشان میدهد و از او فاصله میگیرد. در این میان، حادثهای برای علیار رخ میدهد که مهناز را به مرز خشونت و انتقام میکشاند. اما این خشم، در نهایت، نتیجهای ندارد و او در مقابل ساختار مردسالارانه و قوانین بیرحم، تنها و شکستخورده باقی میماند.
زن و بچه در نیمه دوم خود، انسجام رواییاش را از دست میدهد. پس از اوجگیری داستان با مرگ علیار، فیلم به مجموعهای از شوکهای پیاپی و صحنههای سانتیمانتالیستی تبدیل میشود. شخصیتها اغلب از منطق رفتاری تهیاند و بسیاری از تصمیمهایشان غیرقابل باور به نظر میرسد. برای مثال، شخصیت مهری یا ناظم مدرسه، تغییر رفتارهای ناگهانی دارند که هیچ زمینهسازی قبلی برای آنها وجود ندارد.
این آشفتگی روایی باعث میشود که فیلم، بهجای یک درام اجتماعی مؤثر، بیشتر شبیه مجموعهای از گلایههای پراکنده شود؛ گلایههایی که نه موضع روشنی دارند و نه عمق تحلیلی.
بزرگترین نقطه قوت فیلم، بیتردید بازی پریناز ایزدیار است. او با ترکیبی از سکوت، فریاد و نگاه، تصویر زنی خسته اما مقاوم را خلق میکند. حتی منتقدان بینالمللی که به ساختار فیلم ایراد گرفتهاند، بازی او را تحسین کردهاند. پیمان معادی در نقش حمید نیز حضوری مؤثر دارد، اما نقش او به دلیل ضعف فیلمنامه، عمق چندانی پیدا نمیکند. در مقابل، آرشیدا درستکار (ندا) با بازی بیتکلف و تأثیرگذار خود، از نقاط روشن فیلم است.
فیلم تلاش دارد به مسائلی چون خشونت خانگی، مادری، حضانت فرزند، فساد ساختاری و مردسالاری بپردازد. اما این موضوعات بهجای پرداخت عمیق، بهصورت کلیشهای و سطحی در داستان پراکنده شدهاند. استفاده مستقیم از دیالوگها یا عناصر بصری آشکار (مثل مانیتور وزارت آموزش و پرورش) باعث میشود پیامها بیش از حد شعاری به نظر برسند.

«زن و بچه» در جشنواره کن با استقبال تماشاگران و تشویق طولانی روبهرو شد. ایندیوایر و ددلاین بازی ایزدیار را ستودند و او را شانس کسب جایزه بهترین بازیگر زن دانستند. اما گاردین با امتیاز ۲ از ۵، فیلم را «آشفته و شبیه یک سریال» توصیف کرد و ورایتی نیز از «شخصیتپردازی ضعیف» نوشت. این واکنشهای دوگانه نشان میدهد که اثر، در سطح اجرا و بازیگری موفق بوده، اما در روایت و فیلمنامه با مشکل جدی مواجه است.
فیلم زن و بچه سعید روستایی تلاشی برای بازنمایی بحرانهای زنان در جامعه مردسالار است، اما به دلیل ضعف فیلمنامه و پراکندگی روایی، از تبدیل شدن به یک اثر ماندگار بازمیماند. روستایی که در «ابد و یک روز» و «متری شیش و نیم» توانسته بود با داستانی منسجم و شخصیتپردازی دقیق، همدلی تماشاگر را جلب کند، این بار بیشتر به بیان مجموعهای از بحرانهای تلخ پرداخته که بدون پیوند قوی، تنها تأثیر مقطعی بر مخاطب میگذارد.
با این حال، بازی پریناز ایزدیار و برخی سکانسهای ابتدایی، به فیلم جانی تازه میبخشند و مانع از سقوط کامل آن میشوند. «زن و بچه» اگرچه نتوانست به قلههای آثار قبلی کارگردان برسد، اما همچنان میتواند برای علاقهمندان سینمای اجتماعی ایران تجربهای بحثبرانگیز باشد.