گناه، در ماهیت خود نوعی طغیان است؛ جرأتی عریان برای شکستن قانون، ستیز با خدا، و بیاعتنایی به مکافات. در گناه، شکلی از صداقت نهفته است؛ زیرا پذیرفتنِ «بد بودن» در معیارهای رایج، جرأتی میطلبد که با دورویی بیگانه است. دروغ، ممکن است در پنهان کردن گناه باشد یا در توجیه آن، اما نه در خودِ فعل گناه.
گناه، پیوندی بیپرده با غرایز حیوانی ماست، پیوندی که اگر مهار نشود، میسوزاند. اما اگر فرد بداند تا کجا میتواند پیش برود، شاید حتی از آن لذت هم ببرد.
مثل آن ضربالمثل قدیمی: «دزد نگرفته، پادشاه است.»
اگر خوشاقبال باشی، حد نگهداری و اجازه ندهی گناه به اعتیاد بدل شود، آنگاه میتوانی از قدرتش بهره ببری بیآنکه در بندش بیفتی.
در واقع، بیشتر لذتها، بالقوه گناهآلودند. چون لذت، بهقدری قوی است که اگر مهار نشود، بنیان هر تمدنی را میلرزاند.
تقوا چیست؟ نفی غرایز. راهیست خلاف طبیعت انسان. همین است که آن را ارزشمند میکند؛ چون دشوار است، شاید حتی ناممکن. اما یک ایراد بنیادی دارد: نوعی انکار زندگیست.
مثل شرکت در بازی Squid Game، بیآنکه بخواهی کسی بمیرد یا زنده بمانی. جهان قانون خودش را دارد، و کسی که بازی نکند، حذف میشود.
انتظارِ لذتِ نسیه، بهای سنگینی برای قربانی کردن لذت اکنون است.
من باور دیگری دارم:
زندگی را همین حالا میسازیم، هرجا که هستیم. آینده، ادامهی همین اکنونهاست. حتی اگر تغییر کنیم، مسیر تغییر آنقدر کند است که در آنِ واحد هم «نزدیک به گذشته» میمانیم، هم برای دیگران ناآشنا میشویم.
تقوا دام دیگری هم دارد: ریا.
آنچه قرار بود مانع وابستگی به دنیا شود، در دست انسانهای ضعیف، بدل میشود به ابزار سلطه.
آنها چون قدرت را به ظاهر نفی میکنند، قدرت را به چیزی ماورایی نسبت میدهند، و خود را نمایندهاش میپندارند، تا بر دیگرانی که یا سادهلوحاند یا ضعیفتر، حکومت کنند.
گناه، جادهایست ناشناخته؛ پر از آشوب و اژدهایی که بر گنجی خفته است. شاید بسوزی، اما اگر زنده بمانی، به دستاوردی رسیدهای که کمتر کسی درک میکند.
این دوگانگی: یا همهچیز را ببری و حتماً ببازی، یا هیچچیز را نخواهی و فقط زنده باشی، گویی ارزشی دارد که میتوان بهخاطرش زندگی را خرج کرد.
حافظ گفته:
آسمان بار امانت نتوانست کشید، قرعه فال به نام من دیوانه زدند.
به گمانم آن امانت، عشق یا عرفان نیست؛ اختیار است.
اختیاری در دستان دیوانهای که هم جسمی دارد زمینی، و هم ذهنی که بسیار فراتر از ماده است.
ما انتخاب شدهایم که گناهکارانه زندگی کنیم، و شاید در پایان، پاک بمیریم. چه کسی میداند؟ شاید توبهی واپسینمان پذیرفته شود.
راه دیگر چیست؟ زندهماندن بیزندگی؟ و در هنگام مرگ، عزرائیل را، زندگی را، و خدایمان را لعنت کنیم؟
یا شاید هم، مانند بزدلانی باشیم که از ترسِ باخت، هیچگاه بازی نکردند.