فرهنگ مردم هر ملتی در حکم زندگی نامه و شرح احوال و سیرت های توده ی عوام آن ملت، عامل اصلی و شاخص خصلت ها و تصویر اصیل آداب و عادات آن قوم و روشنگر سوابق تاریخی و نشان دهنده تحول فکری و تکامل اجتماعی مردم عوام آن کشور است.
اتحاد و همبستگی از متعالی ترین دستاوردهایی است که به واسطه هویت مشترک تحقق پیدا می کند زیرا هویت مشترک در حوزه های فرهنگی از جمله محورهایی است که به عنوان عاملی زیربنایی و بنیادی، افراد و اعضای تابع خود را به یکدیگر پیوند می زند. فرهنگ مردم ایران به رغم تنوع فرهنگی و دارا بودن خرده فرهنگ های متفاوت همچون درختی تناور که دارای شاخ و برگ های بسیاری است از یگانگی و اتحاد ویژه ای برخوردار است.
موقعیت سیاسی، اقتصادی و نظامی ایران، تحولات بسیاری را ایجاد کرده است. اما در نهایت اقوام ایرانی به همبستگی ملی رسیدند و امروز شاهد آن هستیم که اقوام ایرانی با وجود داشتن هویت های قومی، دارای هویت بزرگ تر و مهم تری به نام هویت ملی هستند.
همانگونه که جنگ های اول و دوم ایران و روس در دوره فتحعلیشاه زمینه های بیداری ایرانیان را فراهم آورد و عهدنامه های ترکمنچای و گلستان با وجود لطمه های زیادی که به جامعه ایرانی وارد کرد، موجب تقویت روحیه حب وطن شد. اشغال ایران در سال های بعد از جنگ جهانی اول از سوی قوای خارجی نیز به نتایج مثبتی در ترجیح هویت ملی بر هویت قومی انجامید و باعث شد وطن خواهی، دینداری و اتحاد ملی به زبانی تقریبا یکسان دست یابند که بازتاب آن را در برخی اشعار آن دوره، از جمله شعر زیر می توان یافت.
ما ز اولاد خاک ایرانیم ...... یادگار کیان و ساسانیم
حرف حب الوطن من الایمان ...... گفت بر ما که اهل ایمانیم
مملکت شاه و ما رعیت او ...... منتظر بهر امر و فرمانی
شرکت تمامی اقوام و پیروان ادیان مختلف ایرانی در جنگ هشت ساله عراق علیه ایران نیز نمادی از اتحاد اقوام مختلف ایران و اولویت دادن هویت ملی بر هویت قومی از جانب آنان به شمار می رود که تاثیر آن در تحکیم همبستگی ملی غیر قابل انکار است. در مجموع، باید اذعان کرد که اتحاد ملی اقوام ایرانی آسان به دست نیامده است و وضعیت کنونی اتحاد ملی ما، دارای ریشه های تاریخی و حاصل تلاش بی وقفه دلسوزان این آب و خاک در طول قرون متمادی است.
احساس تعلق و تعهد به فرهنگ ملی از طریق فراهم آوردن امکان مشارکت اقوام و خرده فرهنگ ها، تنها زمانی تحقق می پذیرد که اقوام مختلف ایرانی احساس کنند عناصر خاص فرهنگ قومی آنان مورد توجه قرار می گیرد. طرح مناسب عناصر فرهنگ قومی و تلاش در جهت سازگاری بیشتر عناصر فرهنگ قومی با عناصر فرهنگ ملی از جمله اقداماتی است که می تواند در تقویت همبستگی ملی موثر افتد.
آیین های همگانی و ملی بیشترین نقش را در حفظ هنجارهای فرهنگی و انسجام اجتماعی و نظم در یک جامعه چندفرهنگی و چندقومی دارند. سعی در کم رنگ کردن و یا زدودن آنها ناشی از نا آگاهی تاریخی و اجتماعی و کاری بس خطرناک است. مقابله با میراث فرهنگی یک ملت راه به جایی نخواهد برد زیرا اسطوره های ملی را نمی توان از میان برداشت و یا تاثیر آن را از بین برد بلکه باید در حفظ آنها کوشید تا از نیروی درونی شان برای وحدت ملی بهره برد.
اگر می خواهیم از محدوده سرزمین به نام ملت دفاع کرده و آن را حفظ کنیم باید به سنت ها و باورهای آن سرزمین که سنت های ملی است و ملت به آن وابسته است، احترام بگذاریم. خردمندانی که درباره سرنوشت بشر با دلسوزی و احساس مسئولیت اندیشیده اند، جز اتحاد و یگانگی شریف و والای انسان ها با اتکا به آیین های انسانی و زندگی ساز، برای هستی خوش همگان بر روی زمین چیز دیگری نمی خواهند.
