در محافل مختلف تعابیر متفاوتی از علوم شناختی میشود. بهتر است ابتدا روشن کنیم که وقتی از علوم شناختی صحبت میکنیم در واقع مجموعه دانشی است که از دهه 59 و 60 پایهگذاری شد. تعریف آن را میتوان مطالعه علمی ذهن، شناخت، و هوش است. این تعریف تقریبا تمامی حوزههای علوم شناختی را پوشش میدهد. در این تعریف ممکن است در حوزه مثلا روانشناسی تاکیدمان روی ذهن بیشتر باشد و کسی که روی سیستمهای هوشمند کار میکند ممکن است موضوع هوش برای او مهمتر باشد. البته به هوش، باید مغز را هم اضافه کنیم چون برخی هم معتقدند که موضوع و محور علوم شناختی، مغز هست. که این موارد را بحث خواهیم کرد.
هدف اصلی ما این است که ذهن و هوشمندی را در انسان بشناسیم. اما محدود به این نیست. محققان زیادی هستند که همین مطالعه را روی موجودات غیر انسانی دارند بررسی میکنند. مثلا روی نخستیسانان یا نخستیها (Primates)، موشها، یا ... مطالعه میکنند و سیستمهای شناختی شان، نحوه تصمیمگیری شان، و نحوه یادگیریشان را بررسی میکنند. بنابراین آن ها را هم میتوانیم در حوزه مطالعاتی علوم شناختی در نظر بگیریم. نکته جالبتر این است که برخی محققان روی «اشیاء ذهنمند» یا Minded Thingsمطالعه میکنند. این اشیاء میتواند یک ماشین یا یک سیستم یا ...باشد. این اشیاء حیات زیستی ندارند اما نوعی هوشمندی در ان وجود دارد. و میتواند حوزه مطالعه علوم شناختی باشد. که محققان روی هریک از این حوزهها را در بر گیرد. جذابیت این رشتهها هم همین است که شما میتوانید رشتههای مختلف را در این حوزه جمعآوری کنید و روی یک موضوع کار کنید.
حال سئوال این است که چطور این حوزهها و رشتهها را گرد هم آورده و چه چیزی باعث شده اینها خودشان را با یک عنوان و Lable معرفی کنند. ما در علوم شناختی چند حوزه اصلی داریم:
1- روانشناسی شناختی یا Cognitive Psychology
2- علوم شناختی زبان یا Cognitive Linguistics
3- علوم اعصاب شناختی یا Cognitive Neuroscience
4- فلسفه ذهن یا Philosophy of mind
5- هوش مصنوعی یا Artificial Intelligence
6- انسان شناسی شناختی یا Anthropology (که این بخش در برخی متون جزء علوم شناختی محسوب نشده است)
خود این حوزهها باز هم شاخههایی دارند.
عوامل زمینه ساز شکل گیری رویکرد شناختی عبارتند از:
عوامل زمینهساز شکلگیری رویکرد شناختی
1. نیاز به سیستمهای هوشمند
1.1. آرزوی ماشین هوشمند و همانند انسان
1.2. نظریه ی سیستمها
1.3. منطق و ریاضیات
2. علوم اعصاب
3. روانشناسی شناختی
4. زبان شناسی چامسکیایی
اولین مورد که نقش مهمی در شکل گیری علوم شناختی داشته، آرزوی داشتن یک ماشین هوشمند بوده است.
موضوع دیگری که تاثیر در این مورد داشته است، نظریه سیستمها هست که فوق العاده تاثیرگذار بوده است. و حوزه دیگری موثر در پیدایش علوم شناختی، حوزه منطق و ریاضیات است. و پس از آن علوم اعصاب، و رونشناسی شناختی و زبان شناسی چامسکیایی است. این ترکیبات در دهههای 40 و 50 و 60 کم کم شکل گرفتند و تحولاتی در آنها اتفاق افتاد و سئوالهایی ایجاد کردند که آن سئوالها منجر به شکلگیری این شاخه از دانش گردید.