
آیا میکروبها در فضا میتوانند بیماریزاتر شوند و به تهدیدی بزرگتر برای سلامت فضانوردان تبدیل شوند؟
وقتی انسان به فضا سفر میکند، تنها نیست؛ میلیاردها میکروارگانیسم روی پوست، در روده، دهان و دستگاه تنفس او نیز این سفر را همراهش آغاز میکنند. بنابراین، در هر مأموریت فضایی، علاوه بر فضانوردان، جمعیتی عظیم از موجودات میکروسکوپی نیز وارد محیطی کاملاً متفاوت از زمین میشوند؛ محیطی که میتواند رفتار آنها را تغییر دهد.
با طولانیتر شدن مأموریتهای فضایی، شناخت رفتار میکروارگانیسمها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. زیرا حضور آنها در فضا میتواند بر سلامت فضانوردان و حتی عملکرد تجهیزات فضایی تأثیر بگذارد.
یکی از مهمترین تفاوتهای محیط فضا با زمین، ریزگرانش (Microgravity) یا حالتی شبیه به بیوزنی است. مطالعات نشان دادهاند که ریزگرانش میتواند شرایط رشد و فعالیت میکروارگانیسمها را تغییر دهد. البته پاسخ همه میکروبها به این شرایط یکسان نیست؛ در برخی گونهها، سرعت رشد یا میزان تکثیر تغییر میکند، در حالی که در برخی دیگر تفاوت قابلتوجهی مشاهده نمیشود.
در میکروارگانیسمهایی که در شرایط ریزگرانش بیماریزایی بیشتری از خود نشان دادهاند، پژوهشگران «تغییر در بیان ژنها» و «تشکیل بیوفیلم» را از عوامل اصلی مشخص کردهاند.
محیط فضا میتواند فعالیت برخی ژنهای باکتریها را تغییر دهد. این تغییرات ممکن است بر رشد، متابولیسم، مقاومت در برابر تنشهای محیطی و در نهایت بیماریزایی آنها تأثیر بگذارد.از سوی دیگر، برخی باکتریها در شرایط شبیهسازیشده ریزگرانش، بیوفیلم ضخیمتر یا مقاومتری تشکیل میدهند. بیوفیلمها میتوانند باعث آلودگی تجهیزات فضایی شوند و درمان عفونتهای ناشی از باکتریها را دشوارتر کنند.
در نهایت، هنوز نمیتوان گفت همه میکروبها در فضا خطرناکتر میشوند. با این حال، شواهد نشان میدهد که ریزگرانش میتواند رفتار برخی میکروارگانیسمها را تغییر دهد. به همین دلیل، ادامه مطالعه میکروبها برای مأموریتهای طولانیمدت، مانند سفر به مریخ، اهمیت فراوانی دارد و میتواند به حفظ سلامت فضانوردان و طراحی بهتر سامانههای فضایی کمک کند.
✍🏻کیانا سادات حسینی