بچههایی که تازه مهاجرت میکنند، مدتی طول میکشد تا به قیمتهای دلاری و یورویی عادت کنند و همه چیز را به ریال تبدیل نکنند: اوایلش خیلی سخت است که بلیط متروی ۱۰۰ هزار تومانی بخری. البته من از همان روزهای اول، ذهنم یورویی کار میکرد و قیمتها را تبدیل نمیکردم. دقیق نمیدانم چرا، شاید بخاطر تربیت خانوادگی بود که همیشه پدرم ثروت زیاد را نهی میکرد و هیچکاری را به صرف کسب پول انجام نمیداد. میگفت وسایل و پول باید در خدمت تو باشند، نه برعکس.
لذا مرسوم است که همه قبل از آمدنشان همه چیز را با خودشان بیاورند تا پول کمتری را اینجا خرج کنند؛ از قابلمه و روغن و حتی آب معدنی(!) بگیر تا سه راهی برق و کاغد و قلم.
اما کمکم همه چیز، و نه فقط قیمتها، برایت عادی میشوند و تو نیز میشوی قسمتی از همین فرهنگ و جامعه. انگار نه انگار که از خاورمیانه آمدهای! کمکم اسم خیابانهای شهری که در آن بزرگ شدی یادت میرود، آلودگی هوا را فراموش میکنی، دسترسی به برق و آب و اینترنت را از یاد میبری و حتی قیمت آخرین قهوهای که در تهران خوردی هم فراموشت میشود. آب و هوا عادی میشود و یادت میرود که آسمانِ همهجا همین رنگی نیست! دسترسی به امکانات برابر پزشکی هم برایت بدیهی میشود. آزادیهای فردی و سیاسی و فرصتهای شغلی نیز که اصلا همهجای دنیا یکسان است. حتی روند فرسایشی مهاجرت هم از خاطرت میرود و زبان خواندن و اپلای کردن و ویزا گرفتن، برایت مسیرِ روشن و همواری دارد.
اما برای کسی که اخبار ایران را دنبال میکند و با وجود مهاجرت همچنان در ایران زندگی میکند، یک سیکل تکراری اتفاق میافتد و در یک بزنگاه، یک اتفاق کوچک تو را پرت میکند به همان نقطه اول. دوباره همه چیز برایت مثل روز روشن میشود: وقتی با دوستت صحبت میکنی و میبینی که نصف حقوق یک ماهش را داده است برای باز کردن چاه توالت! وقتی با پدر دوستت صحبت میکنی که در شهرستانشان دز دوم فلان واکسن نایاب شده است و فعلا (تا مدتی نامعلوم) باید صبر کند. وقتی با خانواده صحبت میکنی و میبینی که از گرما و بیآبی به ماشین و خیابان پناه بردهاند و بنزین میسوزانند تا هوایی خنک داشته باشند.
البته این اتفاقی نیست که فقط گریبانگیر من شده باشد، همه مهاجرینی که به نحوی در ایران زندگی میکنند، این مسئله را دیر یا زود تجربه میکنند.
دقیق به خاطر ندارم چه روزی بود، اما یک روز بارانی بود در أواسط تابستان و به همراه سینا در حال نوشیدن چای و گپ زدن بودیم. سینا فقط برای ۳ ماه و به عنوان کارآموز مهمان ما بود و چند روز دیگر نیز عازم ایران است. بیرون را نگاه کرد و گفت: از اینکه بارانی به این زیبایی میآید، خوشحالم؛ اما از اینکه ایران از چنین بارانهایی محروم شده است، ناراحتم. کاش ایران هم چنین هوایی داشت.
احمد، یکی از بچههای کانادانشین که به تازگی مهاجرت کرده است، در مورد واکسن زدنش گله کرده بود: "این واکسن بخورد توی سرم که خانوادهام توی ایران هنوز واکسن نزدند و هر روز خبر بستری شدن و کشته شدن صدها آدمها رو میشنوم".
درست است که ذهن من از همان اوایل یورویی کار میکرد، اما اخیرا به همین درد دچار شدهام: درد عذاب وجدان. وقتی با ایراننشینها صحبت میکنم، غصهام میگیرد از وضعیت اقتصادی. این مسئله باعث میشود در خریدهایم بیشتر دقت کنم. کاری که همهی مهاجرین در ابتدا میکنند، الان گریبانگیر من شده است: روا نیست که برای یک وعده غذایی ۵۰۰ هزار تومان پرداخت کنم، رواست؟!
اما چه میشود کرد؟ نمیتوانم اینجا زندگی نکنم، هرچقدر هم که روحم ایران باشد، جسمم اینجاست و نیازهای این جسم را باید همینجا تامین کنم. اما برای مهاجری که جسمش مهاجرت کردهست و روحش هنوز ایران زندگی میکند، خارجنشینی عذاب وجدانی طولانی دارد. آرین چقدر دقیق نوشته بود که "شرایط به گونهای شده است که دسترسی به امکانات اولیهی زندگی هم باعث عذاب وجدانم میشود".
اگر این درددلها را به خارجنشینان بگویی، جوابشان یک کلمه است: آهنگی از محسن نامجو و زمزمهی خط کشیدن دور ایران. اگر هم به ایراننشینها از عذابوجدانت بگویی، محکوم میشوی به مزدوری. جواب آنها هم یک کلمه است: اگر ناراضی هستی برگرد ایران!
این وسط من میمانم و هزاران مهاجر شبیه به من؛ این وسط ما میمانیم و عذاب وجدانی دائمی از زندگی کردن.
مشاهدات من از اروپا:
https://t.me/hsnblog