داستان آن توریست خارجی را که در جواب "قابل نداره"ی یک راننده تاکسی/فروشنده گفته است خیلی ممنون و بدون حساب کردن رفته است، بارها و بارها شنیده‌ایم. هیچکس هم نمی‌داند این داستان واقعیت دارد یا خیر. اما حداقل نوشته‌هایی در وبسایت‌های خارجیِ راهنمای سفر به ایران در مورد فرهنگ تعارف کردن ایرانیان وجود دارد. اما فرهنگ تعارف کردنِ ما، عمیق‌تر از خریدهای روزمره است.
تعارف کردن زیاد همه‌چیز را غیرواقعی می‌کند؛ ما حتی تعریف و تمجید کردن‌هایمان نیز غیرواقعی است زیرا رنگ و بوی تعارف گرفته است. طبق عادت تعارف میکنیم و طبق عادت با تعارف به تعارفات پاسخ می‌دهیم. غیرواقعی تعریف میکنیم و لذتِ تعریف کردن و تعریف شنیدن را از بین برده‌ایم.
تعارف کردن حتی در جوابِ دادن به تعریف‌هایی که میشنویم هم ریشه دوانده‌ست؛ معمولا در جواب تعریف بقیه می‌گوییم کاری نکردهام که، اینطوری که شما میگویید هم نیست و حتی گاها تلاش میکنیم تا دستاوردمان را کوچک بشماریم. اصلا از بچگی به ما یاد داده بودند که دست کم گرفتن داشته‌‌ها، دستاوردها و موفقیت‌هایت نشانه‌ایست از تواضع. هیچکس از آدم مغرور خوشش نمی‌آید و باید هرچقدر که دستاوردت بیشتر می‌شود، متواضع‌تر بشوی.
تعریف‌هایمان آغشته به تعارف شدند و به همین علت برایمان شنیدن تعریف سایرین لذت‌بخش نیست. فرشته توییت کرده بود یکی از مواردی که در فرهنگ نروژ مدت‌ها طول کشیده تا در او نهادینه بشود موقعیت‌هایی است که شخصی از او تعریف می‌کند. اینجا از آدم‌ها که تعریف می‌کنی، مکث می‌کنند، لبخند میزنند، کمی به خودشان افتخار می‌کنند، دستاوردشان را کوچک نمی‌کنند، و بعد هم از شما بخاطر اشاره و تعریف، تشکر می‌کنند. می‌پذیرند و تشکر می‌کنند، به همین سادگی. هیچکس هم این رفتار را به غرور و خودپسندی تعبیر نمی‌کند.
عماد کارنامه‌ای از نمرات پنجم دبستانش را توییت کرده بود. کارنامه‌ی عماد من را پرت کرد به ۲۰ سال پیش که اول ابتدایی بودم. در آن دوران، کسب معدل ۲۰ برای من و اطرافیانم یک مسئله کاملا بدیهی بود. مثل روز روشن بود که باید معدلت ۲۰ باشد، داشتن معدل ۲۰ نه دستاورد بود، نه افتخار داشت، و نه مورد تشویق دیگران قرار می‌گرفت؛ معدل ۲۰ بخشی از وظیفه‌ی یک دانش‌آموز دبستانی بود. اما وظیفه بودن ِهمه‌ی دستاوردها و کوچک شمردن آن‌ها کم‌کم در من نهادینه شد. ۲۰ سال که برویم جلوتر می‌بینیم که دانشگاه دولتی رفته‌ام، شاگرد اول بودم، اپلای کردم، فاند گرفتم، همه و همه را دست کم گرفتم و برای هیچ‌یک احساس خوشحالی نکردم و ذوق نداشتم که یک وقت مغرور نباشم. بقیه که برای هر دستاوردی به من تبریک میگفتند، میگفتم نه بابا، کاری نکردهام که. انگار که آن‌ها تعارف می‌کردند و من هم با کوچک شمردن آن دستاورد، جواب تعارف آن‌ها را می‌دادم. اما کم‌کم همه‌ی آن تعارف‌ها باورم شد. باورم شد که هیچکاری نکردهام. این مسئله در کنار آموزش اشتباه مفهوم تواضع، نتیجه‌ش می‌شود اینکه تو میمانی و یک سری دستاوردی که برایت افتخار ندارند، تو میمانی و یک سری اهدافی که برای رسیدن به آن‌ها ذوق و شوقی نداری؛ تو میمانی و کودک درونی که سال‌هاست مرده است.
مشاهدات من از اروپا:
https://t.me/hsnblog
