آخرین شب چله با مادربزرگ
چراغ نفتی کوچک کلبه، در گوشهای از اتاق میسوخت و شعلهاش با نفسهای یلدا میرقصید. مادربزرگ روی تشک کهنهاش کنار کرسی نشسته بود، عینکش را از روی بینی به بالا هل میداد و لبخندی بر چهرهاش نقش بسته بود. همه ما، بچهها، خالهها و داییها، دور او حلقه زده بودیم. گرمای کرسی پاهایمان را گرم میکرد، اما گرمای وجود او دلهایمان را.
دایی بزرگ، دیوان حافظ را باز کرد و با صدایی گرم شروع به خواندن کرد:
«یاد باد آن که سر کوی توام منزل بود…»
همه سکوت کرده بودیم. تنها صدای خواندن دایی بود که در دل شب زمستانی جاری میشد. مادربزرگ با گوشهای سنگیناش، انگار تمام شعر را میفهمید. گاهی سر تکان میداد و لبخندی عمیق میزد.
ظرف گندم و شاهدانه بو داده دستبهدست میچرخید. کشمش و گردو با چای شیرین و استکانهای کمر باریک صفای عجیبی داشت. هوای اتاق پر از بوی گرم عشق بود، بویی که از دلهای همهمان به مشام میرسید.
آن شب، انگار همه میدانستیم این لحظهها تکرار نخواهد شد. مادر بزرگ با دستان لرزانش موهای کوچکترین نوهاش را نوازش میکرد و زیر لب دعا میخواند. نگاهش پر از مهر بود، گویی میخواست همه عشق دنیا را در چشمانش بریزد و به ما هدیه کند.
فردای آن شب، سکوتی سنگین بر خانه سایه انداخت. مادربزرگ ما را ترک کرد، و با او گرما و عشق خانه نیز رفت. دیگر یلداهای ما هرگز مثل آن شب نشد. کرسی بیمعنی شد، دیوان حافظ در گوشهای خاک خورد و آن صفای ناب از کلبه کوچک رفت. تازه فهمیدیم که او قلب تپنده خانواده بود، کسی که با وجود محقرش، ما را به هم پیوند میداد.
حالا، هر سال شب یلدا، وقتی حافظ میخوانیم یا گردو میشکنیم، یاد آن شب آخر میافتم، یاد لبخند مادربزرگ و گرمای دستانش که دیگر نیست. یلدا برایمان معنای دیگری دارد: چراغی که خاموش شد، اما نورش همیشه در دلهای ما باقی ماند.
حمید سلیمانی
۳۰ آذر ۱۴۰۳