نوشته : هوشنگ فنائیان سازنده دستگاه چاپ سیلک بارز روشن
مرجع جامع چاپ سیلک بارز روشن
نسخه علمی + زبان کاملاً عملی استادکار
از دریافت سفارش تا ساخت شابلون، ترام، چاپ، پخت، کنترل کیفیت و عیبیابی
رویکرد دو لایه: «اول مفهوم ساده، سپس توضیح علمی»
قانون این کتاب
هیچ اصطلاح تخصصی قبل از توضیح ساده آن وارد متن نمیشود. اگر یک واژه انگلیسی یا فنی لازم باشد، ابتدا مفهوم آن به فارسی توضیح داده میشود و سپس نام فنی در پرانتز میآید.
نسخه تألیفی ۲ ـ ویرایش کامل زبان استادکار ـ شهریور ۱۴۰۵ / سپتامبر ۲۰۲۶
قول این کتاب به استادکار: هیچ واژه فنی قرار نیست بدون توضیح ساده جلوی شما گذاشته شود. اول میگوییم در کارگاه چه چیزی را با چشم، دست یا ابزار باید ببینید و انجام دهید؛ بعد نام فنی همان مفهوم را داخل پرانتز یاد میگیرید. اگر اصطلاحی مثل «رجیستر»، «Snap-off»، «EOM»، «Rz» یا «ویسکوزیته» دیدید، لازم نیست از قبل آن را بدانید؛ وظیفه همین کتاب است که آن را برای شما قابل لمس کند.
این کتاب برای دو خواننده نوشته شده است: استادکاری که میخواهد سریع به جواب عملی برسد، و خوانندهای که میخواهد علت علمی همان جواب را بداند. برای همین هر فصل از «زبان استادکار» شروع میشود و سپس وارد لایه علمی، روش اجرا، عیبیابی و کنترل کیفیت میشود.
عددها و جدولهای چاپ سیلک «قانون جهانشمول» نیستند. نوع توری، قطر نخ، رنگ، لاک، دستگاه، سطح چاپ، دما، رطوبت و حتی سازنده مواد میتواند نتیجه را تغییر دهد. هرجا عددی از منبع فنی آمده، باید آن را نقطه شروع آزمایش دانست و برگه فنی همان محصول (برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS)) را در اولویت قرار داد.
چهار برچسب دانشی
[علمی] اصل یا توضیح علمی. [سازنده] توصیه یا داده فنی سازنده. [بازار ایران] اصطلاح یا روش رایج کارگاهی که ممکن است استاندارد شیمیایی ثابتی نداشته باشد. [تجربه بارز روشن] تجربه عملی که باید با جنس، رنگ و دستگاه واقعی آزمایش شود.
ببین → جنس را تشخیص بده → طرح را تحلیل کن → روش چاپ را انتخاب کن → قاب و توری را مهندسی کن → شابلون بساز → رنگ و افزودنی را انتخاب کن → دستگاه را تنظیم کن → چاپ آزمایشی بگیر → خشک/پخت کن → کنترل کیفیت کن → عیبیابی و اصلاح کن → نسخه موفق کار را ثبت کن.
• اگر جنس سطح را نمیشناسی، هنوز رنگ انتخاب نکن.
• اگر توری و ترام با هم سازگار نیستند، هنوز شابلون نساز.
• اگر زمان نوردهی آزمایش نشده، تیراژ شابلون نساز.
• اگر پخت نهایی تأیید نشده، تولید انبوه را تحویلشده فرض نکن.
• اگر علت عیب را نمیدانی، همزمان چند متغیر را تغییر نده.
1. سفارش را به زبان فنی ترجمه کن
2. شناخت سطح و آمادهسازی سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه)
3. تحلیل طرح، رنگ و رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)
4. ترام؛ از تصویر تا نقطه چاپشده
5. تفکیک رنگ و آمادهسازی فایل
6. فیلم، کالک، لیتوگرافی و ساخت یا تصویردهی شابلون مستقیم از رایانه، بدون فیلم معمولی (CTS)
7. قاب؛ جنس، اندازه و استحکام
8. توری؛ جنس، مش، قطر نخ و دهانه
9. کشش توری و اتصال به قاب
10. شستوشو، چربیگیری و آمادهسازی توری
11. لاک حساس و انتخاب سیستم شابلون
12. لاککشی، ضخامت لایه لاک روی توری (EOM) و میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz)
13. نوردهی و میز نور
14. ظهور و شستوشوی شابلون
15. مقاومت شابلون، سختکننده و بازیابی
16. خانوادههای رنگ چاپ سیلک
17. انتخاب رنگ بر اساس جنس محصول
18. حلال، رقیقکننده، ریتاردر و شوینده
19. کاردک و تیغه پخش رنگ
20. ماشینهای چاپ سیلک
21. تنظیم چاپ: فاصله، فشار، زاویه و سرعت
22. چاپ چندرنگ و رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)
23. چاپ آزمایشی و کنترل فرایند
24. گرفتگی توری حین تولید
25. خشککردن، فلش و پخت
26. کنترل کیفیت محصول چاپشده
27. عیبیابی از روی نشانه
28. شستوشو و بازیابی شابلون
29. ایمنی، تهویه و مدیریت مواد
30. ثبت نسخه موفق هر سفارش
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
قبل از لمس توری و رنگ، سفارش را دقیق بفهم. جنس محصول، اندازه طرح، تعداد رنگ، تیراژ، کیفیت و مقاومت مورد انتظار را بنویس. نصف خطاهای کارگاه از شروع عجولانه قبل از شناخت سفارش میآید.
قبل از لمس توری و رنگ، سفارش را دقیق بفهم. جنس محصول، اندازه طرح، تعداد رنگ، تیراژ، کیفیت و مقاومت مورد انتظار را بنویس. نصف خطاهای کارگاه از شروع عجولانه قبل از شناخت سفارش میآید.
در چاپ سیلک، انتخاب توری، شابلون، مرکب و روش پخت مستقل از هم نیستند. سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) و نیاز عملکردی محصول، پنجره فرایند را تعیین میکنند. چاپ تزئینی روی کاغذ با چاپ صنعتی روی پلیمر یا مدار عملکردی، با اینکه هر دو «سیلک» هستند، الزامات متفاوتی دارند.
برای تبدیل سفارش به مشخصات فنی، حداقل باید هندسه قطعه، جنس سطح، تعداد رنگ، نوع تصویر، دقت رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)، تیراژ، مقاومت مکانیکی/شیمیایی و روش خشک یا پخت مشخص شود.
1. نمونه واقعی محصول را ببین؛ فقط به نام بازاری آن اکتفا نکن.
2. ابعاد طرح و محل دقیق چاپ را اندازه بگیر.
3. نوع تصویر را مشخص کن: خطی، نوشته، رنگ تخت، ترام یا عکس.
4. شرایط مصرف نهایی را بپرس: شستوشو، آفتاب، سایش، مواد شیمیایی، کشش یا حرارت.
5. یک برگه سفارش فنی بساز و قبل از تولید تأیید کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
چاپ بعداً کنده میشود
احتمالاً نیاز عملکردی و جنس سطح از ابتدا درست تعریف نشده است.
قاب یا دستگاه جا نمیدهد
ابعاد واقعی محصول، طرح و فضای حرکت کاردک از ابتدا محاسبه نشده است.
• جنس محصول مشخص است.
• نمونه یا مشخصات سطح در دسترس است.
• تیراژ و معیار قبول/رد نوشته شده است.
Fundamentals of Screen Printing [S2]؛ Screen Printing Technology Hand Book [S3]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
رنگ خوب روی سطح اشتباه، چاپ خوب نمیدهد. اول بفهم سطح از چه مادهای ساخته شده و آیا تمیز، خشک و آماده چسبیدن رنگ هست یا نه.
رنگ خوب روی سطح اشتباه، چاپ خوب نمیدهد. اول بفهم سطح از چه مادهای ساخته شده و آیا تمیز، خشک و آماده چسبیدن رنگ هست یا نه.
چسبندگی مرکب به انرژی سطح، شیمی سطح، آلودگی، زبری و نوع ماده اصلی چسباننده داخل رنگ (رزین) مرکب وابسته است. پلیمرهایی مانند PE و PP معمولاً انرژی سطح پایینی دارند و در بسیاری از سیستمها به آمادهسازی سطح قبل از چاپ (پیشتیمار) مانند عملیات افزایش قابلیت چسبیدن رنگ به بعضی پلاستیکها با تخلیه الکتریکی (کرونا)، شعله، عملیات فعالکردن سطح برای بهترشدن چسبندگی رنگ (پلاسما) یا ماده آمادهکننده سطح برای بهتر چسبیدن رنگ (پرایمر) نیاز پیدا میکنند؛ روش دقیق باید با مرکب و برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) همان سازنده هماهنگ شود.
در پارچه، جذب و بافت سطح مقدار رسوب لازم را تغییر میدهد. در شیشه، فلز و پلیمرهای سخت، تمیزی و سازگاری شیمیایی اهمیت بیشتری دارد.
1. جنس را شناسایی کن.
2. سطح را از گردوغبار، روغن، سیلیکون و رطوبت پاک کن.
3. اگر پلاستیک کمانرژی است، نیاز به آمادهسازی سطح قبل از چاپ (پیشتیمار) را با سیستم مرکب بررسی کن.
4. روی نمونه واقعی تست چسبندگی بگیر.
5. نتیجه آمادهسازی سطح قبل از چاپ (پیشتیمار) و زمان بین تیمار تا چاپ را ثبت کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
رنگ دانهدانه یا جمع میشود
آلودگی، انرژی سطح پایین یا ناسازگاری مرکب را بررسی کن.
رنگ با ناخن/چسب جدا میشود
پخت، آمادهسازی سطح قبل از چاپ (پیشتیمار) و انتخاب ماده اصلی چسباننده داخل رنگ (رزین) را بررسی کن.
• سطح تمیز و خشک است.
• مرکب برای همان سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) معرفی شده یا با آزمون تأیید شده است.
Fundamentals of Screen Printing [S2]؛ برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) سازنده مرکب باید مرجع نهایی باشد.
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
قبل از ساخت فیلم، طرح را مثل یک چاپچی نگاه کن: چند رنگ واقعی دارد؟ ریزترین خط چقدر است؟ آیا عکس و سایهروشن دارد؟ آیا رنگها باید دقیق روی هم بنشینند؟
قبل از ساخت فیلم، طرح را مثل یک چاپچی نگاه کن: چند رنگ واقعی دارد؟ ریزترین خط چقدر است؟ آیا عکس و سایهروشن دارد؟ آیا رنگها باید دقیق روی هم بنشینند؟
طرح خطی و رنگ تخت به بازتولید لبه نیاز دارد؛ تصویر تونال به تبدیل پیوسته روشنایی به ترام نیاز پیدا میکند. در چندرنگ، خطای مکانیکی قاب، توری، دستگاه و تغییر شکل سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) روی رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) جمع میشوند.
علائم رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) باید در همه جداسازیها مرجع مشترک داشته باشند. ترتیب چاپ نیز میتواند بر ظاهر رنگ، خشککردن بین رنگها و چسبندگی لایهها اثر بگذارد.
1. طرح را در اندازه نهایی باز کن.
2. ریزترین جزئیات مثبت و منفی را مشخص کن.
3. تعداد رنگهای چاپی واقعی را تعیین کن.
4. برای هر رنگ فیلم/جداسازی مستقل با علائم رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) مشترک بساز.
5. ترتیب چاپ و نیاز به زیرسفید یا فلش را پیش از ساخت شابلون تعیین کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
رنگها روی هم نمیافتند
فیلمها، کشش توری، گیرهها و تنظیم ریز جای رنگها (میکرورجستر) را جداگانه بررسی کن.
نوشته منفی بسته شده
توان توری/شابلون و مقدار رسوب رنگ را بررسی کن.
• اندازه نهایی طرح قطعی است.
• تعداد رنگ و ترتیب چاپ مشخص است.
• علامتهای مشترک برای رویهمانداختن رنگها (رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)مارک) مشترک وجود دارد.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Fundamentals of Screen Printing [S2]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
ترام یعنی سایهروشن را با نقطههای کوچک بسازیم. هرچه بخش تصویر تیرهتر باشد، سهم سطحی نقاط بیشتر میشود. اما هر نقطهای که در کامپیوتر میبینی الزاماً روی توری و محصول زنده نمیماند.
ترام یعنی سایهروشن را با نقطههای کوچک بسازیم. هرچه بخش تصویر تیرهتر باشد، سهم سطحی نقاط بیشتر میشود. اما هر نقطهای که در کامپیوتر میبینی الزاماً روی توری و محصول زنده نمیماند.
تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI) تعداد خطوط ترام در یک اینچ است و با تعداد نقطههای خروجی دستگاه در هر اینچ (DPI) چاپگر یکی نیست. افزایش تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI) جزئیات تونال را بیشتر میکند، ولی به توری ظریفتر، فیلم متراکمتر، تماس بهتر، شابلون دقیقتر و کنترل فرایند قویتر نیاز دارد.
نقش موجی ناخواسته در ترام (موآره) میتواند از تداخل هندسی ترام با بافت توری یا از تداخل جداسازیهای رنگی ایجاد شود. نسبت تعداد مش به تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI)، قطر نخ، درصد سطح باز، زاویه توری و زاویه ترام همگی مهماند.
SAATI برای ترامهای ظریف تأکید میکند که میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz)، پروفایل شابلون و نوردهی باید کنترل شوند؛ نوردهی بیش از حد میتواند نقاط را کوچک کند و نوردهی ناکافی میتواند استحکام و جزئیات را خراب کند. [S1]
تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI): تعداد خطوط ترام در یک اینچ.
بزرگشدن نقطه ترام و تیرهترشدن چاپ (Dot Gain): بزرگتر شدن مؤثر نقطه و تیرهتر شدن تصویر.
نقش موجی ناخواسته در ترام (نقش موجی ناخواسته در ترام (موآره) / نقش موجی ناخواسته در ترام (نقش موجی ناخواسته در ترام (موآره) / Moiré)): الگوی ناخواسته ناشی از تداخل شبکهها/زاویهها.
1. روش تفکیک را تعیین کن: رنگ تخت، تفکیک چهاررنگ فیروزهای، سرخابی، زرد و مشکی (CMYK)، شبیهسازیشده یا روش مناسب دیگر.
2. تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI) را متناسب با سطح، کیفیت و توان واقعی کارگاه انتخاب کن.
3. توری را فقط با شماره مش انتخاب نکن؛ قطر نخ و دهانه را هم ببین.
4. زاویه ترام و توری را از نظر نقش موجی ناخواسته در ترام (موآره) بررسی کن.
5. یک چارت آزمایشی شامل درصدهای روشن تا تیره چاپ کن.
6. نقطه را در چهار ایستگاه مقایسه کن: فایل، فیلم، شابلون، چاپ.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
نقاط روشن گم میشوند
فیلم، تماس، نوردهی، تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI)/مش، قطر نخ و شستوشوی ظهور را بررسی کن.
تصویر چاپی تیرهتر است
افزایش اندازه نقطه، فشار/زاویه کاردک، رسوب رنگ و سطح سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) را بررسی کن.
موج یا الگوی ناخواسته دیده میشود
نقش موجی ناخواسته در ترام (موآره): زاویهها، نسبت مش/تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI) و جایگذاری فیلم را بررسی کن.
• چارت ترام آزمایشی تأیید شده است.
• ریزترین نقطه لازم روی شابلون سالم است.
• درصدهای تیره به هم نچسبیدهاند.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Fundamentals of Screen Printing [S2]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
نرمافزار فقط ابزار است. اول تصمیم بگیر چه نوع جداسازی برای این تصویر و این کارگاه مناسب است، بعد سراغ فتوشاپ یا کورل برو.
نرمافزار فقط ابزار است. اول تصمیم بگیر چه نوع جداسازی برای این تصویر و این کارگاه مناسب است، بعد سراغ فتوشاپ یا کورل برو.
در چهاررنگ فرایندی، رنگها به کانالهای تفکیک چهاررنگ فیروزهای، سرخابی، زرد و مشکی (CMYK) تفکیک میشوند و هر کانال به ترام تبدیل میشود. در چاپ پوشاک و برخی کارهای گرافیکی، جداسازی رنگهای تخت، شبیهسازیشده یا ایندکس میتواند مسیر متفاوتی داشته باشد. انتخاب روش به تصویر، زمینه، تعداد هدها/رنگها و نتیجه مورد انتظار وابسته است.
رزولوشن فایل، اندازه نهایی، مدیریت رنگ و خروجی فیلم باید از ابتدا با هدف چاپ هماهنگ باشند؛ بزرگکردن فایل کمکیفیت در آخر کار جزئیات واقعی ایجاد نمیکند.
1. اندازه نهایی را قبل از ترامگذاری تعیین کن.
2. نسخه اصلی فایل را نگه دار.
3. رنگهای واقعی موردنیاز را مشخص کن.
4. جداسازیها را جداگانه کنترل کن.
5. علامتهای مشترک برای رویهمانداختن رنگها (رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)مارک) و نام رنگ را روی هر خروجی قرار بده.
6. قبل از فیلم نهایی، خروجی را در اندازه ۱۰۰٪ بازبینی کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
یک رنگ جا افتاده
کانالها/صفحات خروجی و نامگذاری فیلم را کنترل کن.
هاله در مرز رنگها
Trap، رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) و ترتیب چاپ را بررسی کن.
• فایل اصلی محفوظ است.
• هر جداسازی قابل شناسایی است.
• علامت رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) مشترک است.
Screen Printing Technology Hand Book [S3]؛ Fundamentals of Screen Printing [S2]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
برای نوشته درشت ممکن است روش ساده جواب بدهد؛ برای ترام ریز همان روش میتواند مشکلساز شود. هرچه جزئیات حساستر باشد، تیرگی بخش مشکی، شفافیت زمینه و پایداری ابعادی فیلم مهمتر میشود.
برای نوشته درشت ممکن است روش ساده جواب بدهد؛ برای ترام ریز همان روش میتواند مشکلساز شود. هرچه جزئیات حساستر باشد، تیرگی بخش مشکی، شفافیت زمینه و پایداری ابعادی فیلم مهمتر میشود.
فیلم مثبت باید در ناحیه تصویر نور را به اندازه کافی سد کند و در ناحیه شفاف عبور مناسب داشته باشد. تماس ناقص فیلم و لاک باعث نفوذ جانبی نور و از دست رفتن جزئیات میشود.
سیستمهای ساخت مستقیم تصویر روی شابلون از رایانه (Computer-to-Screen) فیلم را حذف میکنند و تصویر را مستقیم روی شابلون ایجاد یا نوردهی میکنند. منبع دانشگاهی چهار گروه اصلی جوهرافشان، روبان حرارتی، DLP و لیزر را شرح میدهد. [S2]
1. برای کار اقتصادی ساده، روش کالک/فیلم چاپگر را فقط پس از تست واقعی استفاده کن.
2. برای ترام و رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) دقیق، تراکم مشکی و دقت ابعادی را جدی بگیر.
3. فیلم را با سمت صحیح در تماس نزدیک با لاک قرار بده.
4. در چندرنگ، فیلمها را روی میز نور روی هم کنترل کن.
5. در صورت استفاده از ساخت یا تصویردهی شابلون مستقیم از رایانه، بدون فیلم معمولی (CTS)، رزولوشن و روش نوردهی را با نوع لاک هماهنگ کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
لبهها نرم و پخشاند
تماس فیلم، شیشه، وکیوم و پراکندگی نور را بررسی کن.
نقاط ریز روی فیلم وجود ندارند
خروجی، RIP/درایور و توان چاپگر را بررسی کن.
• فیلم مشکی کافی دارد.
• ابعاد فیلم با طرح نهایی تطبیق دارد.
• رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) همه فیلمها کنترل شده است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
در بازار ایران کاغذ تحریر و کالک برای برخی کارهای ساده استفاده میشود. این روش باید بهعنوان روش اقتصادی/سنتی ثبت شود، نه معادل خودکار فیلم حرفهای برای ترام دقیق.
Fundamentals of Screen Printing [S2]؛ SaatiPrint Tech Tips [S1]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
قاب فقط چهار تکه دور توری نیست؛ اگر تاب بردارد یا برای حرکت کاردک جا نداشته باشد، بقیه تنظیمات هم بههم میریزد.
قاب فقط چهار تکه دور توری نیست؛ اگر تاب بردارد یا برای حرکت کاردک جا نداشته باشد، بقیه تنظیمات هم بههم میریزد.
قاب باید نیروهای کشش توری را بدون تغییر شکل نامطلوب تحمل کند. جنس و مقطع قاب با ابعاد و کشش موردنیاز مرتبط است. آلومینیوم به دلیل وزن و پایداری رایج است؛ فولاد صلبتر ولی سنگینتر است؛ چوب در کارهای ساده اقتصادی کاربرد دارد اما حساستر به رطوبت و تغییر شکل است.
ابعاد قاب باید علاوه بر تصویر، فضای شروع و پایان حرکت کاردک، محل گیره، حاشیه رنگ و محدودیت دستگاه را تأمین کند.
1. ابعاد طرح را بنویس.
2. جهت حرکت کاردک را تعیین کن.
3. حاشیه عملیاتی جلو/عقب و طرفین را اضافه کن.
4. ابعاد داخلی و خارجی را جدا ثبت کن.
5. تاب و تختی قاب را پیش از توریکشی کنترل کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
کاردک به قاب میرسد
قاب برای طرح/دستگاه کوچک انتخاب شده است.
رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) ناپایدار است
تاب قاب، صلبیت و کشش را بررسی کن.
• قاب تخت است.
• فضای حرکت کاردک کافی است.
• با گیره دستگاه سازگار است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
در دستگاههای صنعتی بارز روشن، فضای لازم باید طبق مدل دستگاه تعیین شود. تجربه ثبتشده کارگاه: در برخی مدلها حدود ۲۰ سانتیمتر فضای جلو و عقب در جهت حرکت کاردک و حداقل ۵ سانتیمتر در طرفین در نظر گرفته میشود؛ این عدد مشخصه عمومی همه دستگاهها نیست.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Screen Printing Technology Hand Book [S3]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
شماره توری بهتنهایی کافی نیست. دو توری با تعداد مش یکسان میتوانند به دلیل قطر نخ متفاوت، دهانه و مقدار عبور رنگ متفاوتی داشته باشند.
شماره توری بهتنهایی کافی نیست. دو توری با تعداد مش یکسان میتوانند به دلیل قطر نخ متفاوت، دهانه و مقدار عبور رنگ متفاوتی داشته باشند.
پارامترهای کلیدی توری عبارتاند از تعداد مش، قطر نخ، اندازه دهانه، درصد سطح باز، ضخامت پارچه توری و کشش. نخ نازکتر در یک مش ثابت معمولاً دهانه و سطح باز بیشتری میدهد ولی دوام مکانیکی میتواند کاهش یابد.
پلیاستر مونوفیلامنت انتخاب رایج عمومی است. نایلون کشسانتر است و برای سطوح نامنظم/منحنی مزیت دارد. توری استیل در کاربردهای دقیق صنعتی برای پایداری ابعادی و کنترل رسوب بهکار میرود. [S1][S2]
1. ابتدا نوع رنگ و مقدار رسوب لازم را مشخص کن.
2. ریزترین جزئیات طرح را مشخص کن.
3. مش مناسب را بهعنوان بازه شروع انتخاب کن.
4. قطر نخ و دهانه واقعی را از دیتاشیت توری ببین.
5. برای ترام، رابطه مش/تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI) و زاویه را آزمایش کن.
6. نمونه چاپ بگیر و رسوب واقعی را ارزیابی کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
رنگ عبور نمیکند
توری بیش از حد ریز، رنگ غلیظ/ذره درشت یا گرفتگی را بررسی کن.
جزئیات خراب است
توری خیلی درشت، کشش کم یا شابلون نامناسب را بررسی کن.
• مش و قطر نخ هر دو ثبت شدهاند.
• توری سالم و بدون شکستگی است.
• برای ترام، تست واقعی انجام شده است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
در تجربه کارگاهی ایران برای برخی چاپهای پارچهای و کیسهها توریهای بازتر و برای نایلون تبلیغاتی/جزئیات ریز توریهای ریزتر بهعنوان نقطه شروع استفاده میشوند؛ عدد نهایی باید با رنگ و طرح واقعی آزمون شود.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Fundamentals of Screen Printing [S2]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
توری شل مثل فنر بیحساب رفتار میکند؛ رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) را جابهجا میکند و جداشدن توری از سطح را بدتر میکند. کشش باید کافی، یکنواخت و قابل اندازهگیری باشد.
توری شل مثل فنر بیحساب رفتار میکند؛ رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) را جابهجا میکند و جداشدن توری از سطح را بدتر میکند. کشش باید کافی، یکنواخت و قابل اندازهگیری باشد.
کشش توری بر جداشدن سریع توری از سطح پس از عبور کاردک (جداشدن سریع توری از سطح پس از عبور کاردک (Snap-off))، رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)، فشار لازم کاردک و عمر شابلون اثر میگذارد. مقدار مناسب به نوع توری، قاب و کاربرد وابسته است و باید با توصیه سازنده توری هماهنگ شود.
روش اتصال میتواند منگنه روی چوب، چسب تخصصی روی فلز، یا قابهای retensionable باشد. مقاومت چسب در برابر حلالهای کارگاه مهم است.
1. قاب را تمیز و آماده کن.
2. توری را بدون پیچش و چین قرار بده.
3. کشش را تدریجی و متقارن اعمال کن.
4. در چند نقطه با تنسیمتر اندازه بگیر.
5. پس از تثبیت، اختلاف نقاط را دوباره کنترل کن.
6. چسب/اتصال را مطابق زمان گیرش خودش کامل کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
کشش بعد از چسب افت میکند
روش کشش، خزش توری، چسب و زمان گیرش را بررسی کن.
یک گوشه چاپ متفاوت است
یکنواختی کشش را نقشهبرداری کن.
• کشش در چند نقطه ثبت شده است.
• اتصال کاملاً گیرش یافته است.
• قاب تاب برنداشته است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
روش رایج بارز روشن برای برخی قابهای فلزی شامل استفاده از چسب همهکاره و زمان انتظار کارگاهی بوده است. این روش بهعنوان تجربه محلی ثبت میشود؛ برای مقاومت حلالی و تولید استاندارد، چسب تخصصی توری باید مقایسه شود.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Screen Printing Technology Hand Book [S3]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
اگر توری چرب باشد، بهترین لاک هم ممکن است درست نچسبد. قبل از لاککشی، توری باید تمیز، آبکشیشده و بدون لمس دست در ناحیه تصویر باشد.
اگر توری چرب باشد، بهترین لاک هم ممکن است درست نچسبد. قبل از لاککشی، توری باید تمیز، آبکشیشده و بدون لمس دست در ناحیه تصویر باشد.
آلودگیهای روغنی و بقایای تولید روی سطح نخ میتوانند ترشوندگی امولسیون و چسبندگی شابلون را مختل کنند. چربیگیری مناسب و آبکشی کامل مرحلهای کمهزینه ولی حیاتی است.
زبرکردن/abrasion برای همه توریها و همه دفعات لازم نیست؛ باید بر اساس دستور ماده و وضعیت توری انجام شود تا عمر توری بیدلیل کم نشود.
1. توری را از گردوغبار پاک کن.
2. چربیگیر مناسب را روی دو طرف اعمال کن.
3. با آب کافی آبکشی کن.
4. آزمون یکنواختی لایه آب روی سطح را مشاهده کن.
5. در محیط تمیز خشک کن.
6. بعد از خشکشدن ناحیه تصویر را با دست لمس نکن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
لاک جمع میشود یا چشمماهی دارد
چربی، سیلیکون یا آبکشی ناکافی را بررسی کن.
لاک زود جدا میشود
آمادهسازی سطح و نوردهی را بررسی کن.
• سطح آبدوست و یکنواخت است.
• مواد شوینده باقی نمانده است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Fundamentals of Screen Printing [S2]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
لاک را بر اساس رنگ و نوع کار انتخاب کن. لاکی که برای حلال خوب است ممکن است در پایهآب ضعیف باشد و برعکس.
لاک را بر اساس رنگ و نوع کار انتخاب کن. لاکی که برای حلال خوب است ممکن است در پایهآب ضعیف باشد و برعکس.
خانوادههای رایج شامل دیازو، دوالکیور و فتوپلیمر پیشحساسشده هستند. مقاومت شیمیایی، درصد جامد، سرعت نوردهی، قابلیت بازیابی و رزولوشن بین محصولات متفاوت است. [S1]
برای خطوط ریز و ترام، رزولوشن، میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz) پایین و پروفایل کنترلشده اهمیت دارد. منبع دانشگاهی تأکید میکند امولسیونهای ترام/خط ظریف باید رزولوشن خوب و جامد بالا داشته باشند، در عین حال نوردهی صحیح ممکن باشد. [S2]
1. نوع مرکب را مشخص کن.
2. مقاومت لازم در برابر آب/حلال را تعیین کن.
3. تیراژ و نیاز به بازیابی توری را در نظر بگیر.
4. برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) لاک را بخوان.
5. برای ترام، نمونه نوردهی و رزولوشن را آزمایش کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
لاک حین چاپ حل میشود
سازگاری شیمیایی لاک با مرکب/شوینده و نوردهی را بررسی کن.
بازیابی بسیار سخت است
نوع لاک، سختکننده و نوردهی را بررسی کن.
• لاک با خانواده مرکب سازگار است.
• عمر مخلوط/شرایط نگهداری رعایت شده است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Fundamentals of Screen Printing [S2]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
لاک زیاد همیشه بهتر نیست. هدف این است که توری خوب پر شود و سطح چاپی شابلون به اندازه لازم صاف و با ضخامت مناسب باشد.
لاک زیاد همیشه بهتر نیست. هدف این است که توری خوب پر شود و سطح چاپی شابلون به اندازه لازم صاف و با ضخامت مناسب باشد.
پروفایل شابلون/ضخامت روی توری مقدار رسوب رنگ را تحت تأثیر قرار میدهد. میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz) شاخص زبری سطح شابلون در سمت چاپ است و بر آببندی لبه و تعریف چاپ اثر دارد. SAATI برای بسیاری از چاپهای باکیفیت میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz) حدود ۴ تا ۱۰ میکرون را مطلوب گزارش میکند و برای ترام ظریف کنترل نزدیکتر را مهم میداند. [S1]
روش لاککشی باید با مش تغییر کند؛ توری درشت امولسیون بیشتری عبور میدهد و توری ریز ممکن است برای پرکردن و صافکردن به روش متفاوت نیاز داشته باشد.
ضخامت لایه لاک روی توری (EOM): ضخامت لایه شابلون نسبت به ضخامت توری؛ در کار حرفهای برای کنترل رسوب مهم است.
میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz): معیار زبری/صافی سطح شابلون در سمت چاپ.
1. لبه ناودانی را سالم و تمیز کن.
2. توری را در وضعیت مناسب قرار بده.
3. تعداد لایهها را بر اساس مش و هدف انتخاب کن.
4. سرعت یکنواخت داشته باش.
5. شابلون را در جهت مناسب و محیط کمگردوغبار خشک کن.
6. برای کار حساس ضخامت و میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz) را اندازهگیری یا با چارت فرایند کنترل کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
لبه چاپ دندانهدار است
میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz) بالا، توری/کشش و تماس با سطح را بررسی کن.
رنگ بیش از حد منتقل میشود
پروفایل شابلون، مش و فشار کاردک را بررسی کن.
• سطح لاک یکنواخت است.
• حباب و سوراخ سوزنی کنترل شده است.
• شابلون کاملاً خشک است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Fundamentals of Screen Printing [S2]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
زمان نوردهی را از روی حدس یا تجربه شابلون قبلی کپی نکن. لاک، ضخامت، توری، لامپ، فاصله و رطوبت میتوانند زمان را عوض کنند.
زمان نوردهی را از روی حدس یا تجربه شابلون قبلی کپی نکن. لاک، ضخامت، توری، لامپ، فاصله و رطوبت میتوانند زمان را عوض کنند.
نوردهی باید عمق کافی از امولسیون را پلیمریزه کند. نوردهی ناکافی میتواند شابلون ضعیف، pinhole، از دسترفتن جزئیات سایه و بازیابی دشوار ایجاد کند. نوردهی بیش از حد میتواند نقاط ظریف را کوچک یا حذف کند. [S1]
تماس فیلم و شابلون برای جلوگیری از undercutting حیاتی است. منبع SAATI برای فرایندهای دقیق بر وکیوم و یکنواختی نور تأکید میکند؛ فناوریهای LED-UV جدید نیز باید بر اساس طیف حساسیت لاک و یکنواختی منبع ارزیابی شوند.
1. شابلون را کاملاً خشک کن.
2. سطح شیشه و فیلم را تمیز کن.
3. فیلم را در تماس نزدیک قرار بده.
4. با چارت پلهای/نور دادن کنترلشده به شابلون (Exposure) Calculator زمان را تعیین کن.
5. برای هر ترکیب لاک+توری+روش پوشش یک نسخه ثبت کن.
6. پس از تعویض منبع نور یا تغییر شرایط، دوباره تست کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
طرح باز نمیشود
نوردهی زیاد، فیلم کمتراکم، تماس ناقص یا نور پراکنده را بررسی کن.
لاک در ظهور میریزد
نوردهی کم، رطوبت باقیمانده یا آمادهسازی ضعیف را بررسی کن.
• زمان با تست تعیین شده است.
• فیلم تماس خوب دارد.
• نور در سطح کار یکنواخت است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Fundamentals of Screen Printing [S2]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
بعد از نوردهی با آب ملایم شروع کن. هدف این نیست که با فشار آب طرح را «بکَنیم»؛ هدف این است که قسمت نورنخورده نرم و شسته شود و قسمت نورخورده سالم بماند.
بعد از نوردهی با آب ملایم شروع کن. هدف این نیست که با فشار آب طرح را «بکَنیم»؛ هدف این است که قسمت نورنخورده نرم و شسته شود و قسمت نورخورده سالم بماند.
در امولسیون مثبت مستقیم، نواحی پوشیدهشده توسط فیلم نور کافی دریافت نمیکنند و در ظهور با آب خارج میشوند. سرعت و فشار شستوشو باید اجازه دهد جزئیات باز شوند بدون اینکه شابلون سالم آسیب ببیند.
اگر تصویر باز نمیشود، علت میتواند نوردهی زیاد، فیلم کمتراکم، تماس ضعیف، پوشش بسیار ضخیم یا مشکل ماده باشد؛ افزایش بیحساب فشار آب تشخیص را پنهان میکند.
1. دو طرف شابلون را خیس کن.
2. کمی فرصت بده ناحیه تصویر آب جذب کند.
3. با اسپری نرم شروع کن.
4. اگر لازم شد فشار را تدریجی بالا ببر.
5. جزئیات ریز را از پشت نور بررسی کن.
6. پس از بازشدن کامل، آب اضافی را بگیر و خشک کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
تصویر اصلاً باز نمیشود
اول زمان نوردهی و تیرگی فیلم را بررسی کن، نه فشار آب را.
لبهها کنده میشوند
نوردهی کم، رطوبت یا فشار زیاد را بررسی کن.
• همه منافذ تصویر بازند.
• لاک ناحیه غیرتصویر سالم است.
• شابلون قبل از چاپ خشک شده است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
روش کارگاهی بارز روشن: برای تازهکار، شروع با آب نرم و افزایش تدریجی فشار، روشی امنتر برای یادگیری و تشخیص است.
Screen Printing Technology Hand Book [S3]؛ SaatiPrint Tech Tips [S1]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
اگر پایهآب چاپ میکنی، فقط اینکه شابلون «خوب نور خورده» کافی نیست؛ باید ببینی لاک واقعاً برای تماس طولانی با آب طراحی شده یا نیاز به سختکننده دارد.
اگر پایهآب چاپ میکنی، فقط اینکه شابلون «خوب نور خورده» کافی نیست؛ باید ببینی لاک واقعاً برای تماس طولانی با آب طراحی شده یا نیاز به سختکننده دارد.
مقاومت شیمیایی امولسیونها متفاوت است. سختکننده یا کاتالیزور میتواند دوام شابلون را بالا ببرد اما بعضی سیستمها بازیابی را بسیار دشوار یا تقریباً دائمی میکنند. [S1]
پسنوردهی نیز در بعضی سیستمها برای افزایش خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) استفاده میشود، اما جایگزین انتخاب صحیح امولسیون و نوردهی اصلی نیست.
1. نوع مرکب و شوینده را مشخص کن.
2. برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) امولسیون و سختکننده را بررسی کن.
3. اگر بازیابی توری مهم است، قبل از سختکردن تصمیم بگیر.
4. روی شابلون نمونه تست مقاومت بگیر.
5. مواد و زمان تماس را ثبت کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
لاک در پایهآب نرم میشود
امولسیون نامناسب، نوردهی یا نیاز به ماده سختکننده و مقاومکننده لاک (Hardener) را بررسی کن.
لاک پاک نمیشود
سختکننده دائمی/نوردهی و روش پاککردن لاک و آمادهکردن دوباره توری (Reclaim) را بررسی کن.
• تصمیم درباره بازیابی قبل از سختکردن گرفته شده است.
• سازگاری ماده سختکننده و مقاومکننده لاک (Hardener) با امولسیون تأیید شده است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
در برخی کارگاههای ایران برای شابلون سختشده از حلالهای قوی با نامهای بازاری مانند «تینر ۳۰هزار» استفاده میشود. این نام ترکیب شیمیایی استاندارد و ثابتی را تضمین نمیکند؛ باید روی سیستم واقعی آزمایش و از نظر ایمنی بررسی شود.
SaatiPrint Tech Tips [S1]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
اول خانواده رنگ را درست انتخاب کن؛ بعد درباره رقیقکردن و توری تصمیم بگیر. آبپایه، پلاستیزول، حلالی، UV، دوجزئی و رنگهای تخصصی رفتار یکسان ندارند.
اول خانواده رنگ را درست انتخاب کن؛ بعد درباره رقیقکردن و توری تصمیم بگیر. آبپایه، پلاستیزول، حلالی، UV، دوجزئی و رنگهای تخصصی رفتار یکسان ندارند.
مرکبهای چاپ سیلک را میتوان بر اساس مکانیزم خشک/پخت دستهبندی کرد: تبخیر آب یا حلال، واکنش اکسیداسیونی/کاتالیزوری، و پخت تابشی UV از گروههای مهماند. [S2]
پلاستیزول نساجی تا رسیدن به شرایط پخت مناسب فیلم مرکب، خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) کامل نمیشود. آبپایه علاوه بر دما به خروج آب و جریان هوا حساس است. مرکبهای دوجزئی پنجره زمانی مصرف (pot life) دارند. UV به دوز تابش و ضخامت/پیگمنت حساس است.
1. سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) را مشخص کن.
2. مقاومت مورد انتظار را مشخص کن.
3. خانوادههای سازگار را از برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) پیدا کن.
4. روش خشک/پخت در دسترس کارگاه را بررسی کن.
5. نمونه چاپ و تست چسبندگی/مقاومت بگیر.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
رنگ خشک به نظر میرسد ولی مقاوم نیست
خشکشدن سطحی را با خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) کامل اشتباه نگیر.
رنگ روی سطح نمیچسبد
ماده اصلی چسباننده داخل رنگ (رزین) نامناسب، آمادهسازی سطح قبل از چاپ (پیشتیمار) یا پخت را بررسی کن.
• رنگ برای سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) و کاربرد تأیید شده است.
• روش پخت آن در کارگاه موجود است.
Fundamentals of Screen Printing [S2]؛ Screen Printing Technology Hand Book [S3]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
نام محصول کافی نیست. مثلاً «نایلون» در بازار ممکن است به چند جنس متفاوت گفته شود. تا حد ممکن پلیمر یا جنس واقعی را مشخص کن.
نام محصول کافی نیست. مثلاً «نایلون» در بازار ممکن است به چند جنس متفاوت گفته شود. تا حد ممکن پلیمر یا جنس واقعی را مشخص کن.
چسبندگی نتیجه برهمکنش ماده اصلی چسباننده داخل رنگ (رزین) مرکب، سطح و پخت است. مرکب مناسب PVC الزاماً برای PP یا شیشه مناسب نیست. برخی سیستمها به کاتالیزور یا ماده آمادهکننده سطح برای بهتر چسبیدن رنگ (پرایمر) نیاز دارند.
در نساجی، نوع الیاف، رنگ زمینه، مهاجرت رنگزا، کشش و دمای قابل تحمل پارچه بر انتخاب سیستم اثر دارد.
1. جنس را با نمونه/اطلاعات سازنده تأیید کن.
2. دو یا سه سیستم محتمل را انتخاب کن.
3. تست چاپ کوچک انجام بده.
4. پخت کامل کن.
5. پس از زمان لازم، تست چسبندگی/شستوشو را انجام بده.
6. نسخه موفق را ثبت کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
روی پلیاستر رنگ پس میدهد
مهاجرت رنگزا و نیاز به رنگ کممهاجرت/کمپسده و قابل پخت در دمای پایینتر (Low-bleed / Low-خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure)) را بررسی کن.
روی PP چاپ جدا میشود
انرژی سطح/تیمار و سیستم مرکب را بررسی کن.
• تست روی جنس واقعی انجام شده است.
• مقاومت نهایی بعد از پخت تأیید شده است.
Fundamentals of Screen Printing [S2]؛ برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) سازنده مرکب
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
هر مایع شفافی «تینر» یکسان نیست. رقیقکننده برای تنظیم چاپ، ریتاردر برای کندکردن تبخیر، اسپری یا ماده مخصوص بازکردن منافذ گرفته توری (اسپری یا ماده مخصوص بازکردن منافذ گرفته توری (Screen Opener)) برای بازکردن توری و شوینده برای تمیزکاری وظیفههای متفاوت دارند.
هر مایع شفافی «تینر» یکسان نیست. رقیقکننده برای تنظیم چاپ، ریتاردر برای کندکردن تبخیر، اسپری یا ماده مخصوص بازکردن منافذ گرفته توری (اسپری یا ماده مخصوص بازکردن منافذ گرفته توری (Screen Opener)) برای بازکردن توری و شوینده برای تمیزکاری وظیفههای متفاوت دارند.
افزودن حلال میتواند سفتی یا روانی رنگ (ویسکوزیته)، سرعت تبخیر، ضخامت فیلم و حتی چسبندگی نهایی را تغییر دهد. مقدار و نوع باید از برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) مرکب گرفته شود. استفاده از حلال نامناسب میتواند امولسیون را تخریب کند یا ماده اصلی چسباننده داخل رنگ (رزین) مرکب را از تعادل خارج کند.
نامهای بازاری تینر در ایران الزاماً فرمول شیمیایی استاندارد واحدی ندارند؛ بنابراین «۱۰هزار/۲۰هزار/۳۰هزار» نباید بدون شناخت سازنده بهعنوان مشخصه فنی جهانی نوشته شود.
1. اول نام دقیق مرکب را ثبت کن.
2. رقیقکننده توصیهشده همان سیستم را پیدا کن.
3. افزودنی را درصدی و مرحلهای اضافه کن.
4. هر تغییر را وزن/حجم و نتیجه ثبت کن.
5. برای تمیزکاری، شوینده سازگار با لاک و توری انتخاب کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
رنگ سریع روی توری میبندد
سرعت تبخیر، دمای کارگاه، توقف چاپ و ریتاردر را بررسی کن.
چاپ پخش میشود
رقیقسازی زیاد، فشار، توری و فاصله را بررسی کن.
• حلال و درصد آن ثبت شده است.
• برگه ایمنی ماده که خطرات و روش حفاظت را توضیح میدهد (SDS) مواد خطرناک در دسترس است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
در بعضی کارگاههای سنتی از بنزین یا نفت برای برخی رنگها استفاده شده است. این روش به دلیل آتشگیری و بخارات زیانآور باید فقط بهعنوان سابقه/تجربه محلی مستند شود و جایگزین تخصصی کمخطرتر ترجیح داده شود.
آموزش چاپ سیلک به زبان ساده [S4]؛ برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS)/برگه ایمنی ماده که خطرات و روش حفاظت را توضیح میدهد (SDS) سازنده باید مرجع نهایی باشد.
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
کاردک فقط رنگ را هل نمیدهد؛ مقدار رنگ، تیزی لبه و حتی کیفیت ترام را تغییر میدهد. فشار بیشتر همیشه چاپ بهتر نمیدهد.
کاردک فقط رنگ را هل نمیدهد؛ مقدار رنگ، تیزی لبه و حتی کیفیت ترام را تغییر میدهد. فشار بیشتر همیشه چاپ بهتر نمیدهد.
سختی تیغه (durometer)، پروفایل لبه، زاویه، سرعت و فشار بر خمشدن تیغه و هیدرودینامیک انتقال مرکب اثر دارند. تیغه نرمتر معمولاً انطباق و رسوب بیشتری میدهد؛ تیغه سختتر کنترل و تعریف بیشتری میتواند بدهد، اما نتیجه به کل سیستم وابسته است.
لبه فرسوده یا گرد میتواند رسوب را افزایش و تعریف لبه را کم کند. تیغه پخش رنگ پیش از چاپ (Floodbar) وظیفه بازگرداندن و پرکردن توری با مرکب را دارد و با print stroke یکی نیست.
1. عرض کاردک را کمی بزرگتر از طرح و کوچکتر از فضای داخلی قاب انتخاب کن.
2. سختی و پروفایل را با مرکب/طرح انتخاب کن.
3. زاویه اولیه را تنظیم کن.
4. کمترین فشار لازم برای انتقال کامل را پیدا کن.
5. سرعت را ثابت نگه دار.
6. لبه را دورهای بررسی و تیز/تعویض کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
رنگ زیاد و لبهها پخشاند
فشار زیاد، تیغه نرم/فرسوده، توری یا شابلون را بررسی کن.
بخشهایی چاپ نمیشوند
فشار ناکافی، سطح ناهموار، فاصله یا سفتی یا روانی رنگ (ویسکوزیته) را بررسی کن.
• لبه تیغه سالم است.
• زاویه/فشار/سرعت ثبت شدهاند.
Fundamentals of Screen Printing [S2]؛ SaatiPrint Tech Tips [S1]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
دستگاه را بر اساس شکل قطعه، اندازه، تیراژ، تعداد رنگ و دقت انتخاب کن؛ نه فقط بر اساس تعداد رنگی که روی بروشور نوشته شده است.
دستگاه را بر اساس شکل قطعه، اندازه، تیراژ، تعداد رنگ و دقت انتخاب کن؛ نه فقط بر اساس تعداد رنگی که روی بروشور نوشته شده است.
ماشینها شامل دستی تخت، کاروسل چندرنگ، نیمهاتوماتیک/اتوماتیک تخت، سیلندری و تجهیزات تخصصی رول یا صنعتیاند. در ماشین چندرنگ، تعداد هد رنگ و تعداد ایستگاه میتواند متفاوت باشد.
زیرسامانههای مهم شامل نگهدارنده قاب، حرکت کاردک/تیغه پخش رنگ پیش از چاپ (Floodbar)، میز یا وکیوم، رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)، پنوماتیک/سروو، حسگر، کنترل و ایمنی است.
1. هندسه قطعه را مشخص کن.
2. ابعاد چاپ و قاب را با فضای دستگاه تطبیق بده.
3. تیراژ و زمان سیکل را برآورد کن.
4. تعداد رنگ و ایستگاه لازم را تعیین کن.
5. دقت رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) و روش بارگذاری قطعه را بررسی کن.
6. ایمنی و دسترسی سرویس را ارزیابی کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
دستگاه ظرفیت دارد ولی کیفیت پایدار نیست
اول ببین بدنه و بازوی دستگاه هنگام چاپ میلرزد یا خم میشود یا نه؛ بعد بررسی کن رنگها دقیق روی جای خود میافتند، توری شل نیست و قطعات متحرک بدون لقی و جابهجایی ناخواسته حرکت میکنند. نام فنی این موارد بهترتیب «استحکام و سفتی سازه (صلبیت)»، «رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)» و «سفتی توری روی قاب (کشش توری)» است.
اپراتور کند است
ارگونومی بارگذاری، خشککن بین رنگ و چیدمان کارگاه را بررسی کن.
• قطعه و قاب واقعاً روی دستگاه تست شدهاند.
• مسیر ایمن اپراتور مشخص است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
بارز روشن تجربه ساخت دستگاههای دستی، پنوماتیک و صنعتی در ابعاد مختلف دارد؛ مشخصات هر مدل باید جداگانه در ضمیمه ماشینآلات ثبت شود.
Screen Printing Technology Hand Book [S3]؛ Fundamentals of Screen Printing [S2]
مثال زبان استادکار: اگر چاپ سایهدار یا دوتایی شد، اول ببین قطعه روی میز تکان میخورد یا نه. بعد نگاه کن توری پس از ردشدن کاردک فوراً از سطح جدا میشود یا به کار میچسبد. سفتی توری و فاصله شابلون از سطح چاپ را هم بررسی کن. جداشدن سریع توری بعد از عبور کاردک در اصطلاح فنی «Snap-off» نام دارد.
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
چهار پیچ اصلی چاپ را با هم قاطی نکن: فاصله شابلون از کار، فشار کاردک، زاویه و سرعت. هر بار فقط یک متغیر را تغییر بده تا بفهمی چه چیزی نتیجه را عوض کرده است.
چهار پیچ اصلی چاپ را با هم قاطی نکن: فاصله شابلون از کار، فشار کاردک، زاویه و سرعت. هر بار فقط یک متغیر را تغییر بده تا بفهمی چه چیزی نتیجه را عوض کرده است.
فاصله شابلون از سطح چاپ (Off-contact) فاصله اولیه بین شابلون و سطح است که به جداشدن توری پس از عبور کاردک کمک میکند. کشش توری و صلبیت قاب تعیین میکنند چه فاصله و فشاری لازم است.
فشار بیش از حد میتواند توری را کشیده، رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) را جابهجا و مرکب را پخش کند. هدف معمولاً کمترین فشار سازگار با انتقال کامل است.
1. کشش و تختی را تأیید کن.
2. فاصله اولیه را تنظیم کن.
3. زاویه کاردک را ثابت کن.
4. با فشار کم شروع و فقط تا انتقال کامل افزایش بده.
5. سرعت یکنواخت انتخاب کن.
6. یک چاپ بگیر و فقط یک متغیر را اصلاح کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
چاپ سایهدار/دوتایی است
اول ببین بعد از عبور کاردک، توری فوراً از سطح چاپ جدا میشود یا به آن میچسبد؛ سپس سفتی توری، فاصله شابلون از سطح کار و ثابتبودن قطعه را بررسی کن. جداشدن سریع توری از سطح پس از عبور کاردک را در اصطلاح فنی «جداشدن سریع توری از سطح پس از عبور کاردک (Snap-off)» میگویند.
رنگها با هر بار کشیدن کاردک کمی از جای قبلی خود جابهجا میشوند
فشار زیاد، کشش کم یا لقبودن مکانیزم را بررسی کن.
• تنظیمات روی برگه کار ثبت شدهاند.
• چاپ آزمایشی تکرارپذیر است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Screen Printing Technology Hand Book [S3]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
چاپ چندرنگ یعنی چند شابلون باید مثل یک سیستم واحد رفتار کنند. اگر فیلم درست باشد ولی کشش شابلونها متفاوت باشد، رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) میتواند در طول تیراژ فرار کند.
چاپ چندرنگ یعنی چند شابلون باید مثل یک سیستم واحد رفتار کنند. اگر فیلم درست باشد ولی کشش شابلونها متفاوت باشد، رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) میتواند در طول تیراژ فرار کند.
رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) حاصل جمع دقت پیشازچاپ، ابعاد فیلم، کشش و پایداری توری، قاب، گیره، مکانیزم دستگاه و پایداری سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) است. پیشرویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) و تنظیم ریز جای رنگها (میکرورجستر) زمان تنظیم را کاهش میدهند.
در چاپ ترام چندرنگ، علاوه بر رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) هندسی، زاویههای ترام و رسوب هر رنگ نیز روی رنگ نهایی اثر دارند.
1. علامتهای مشترک برای رویهمانداختن رنگها (رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)مارک) مشترک روی همه فیلمها قرار بده.
2. شابلونها را با مرجع ثابت بساز.
3. کشش شابلونها را نزدیک و ثبت کن.
4. اول رنگ مرجع را تنظیم کن.
5. X/Y/Rotation را با تنظیم ریز جای رنگها (میکرورجستر) اصلاح کن.
6. پس از گرمشدن/چند چاپ دوباره کنترل کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
اول کار درست، بعد جابهجا میشود
گرما، کشش، لق مکانیکی یا تغییر ابعاد سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) را بررسی کن.
فقط یک گوشه خارج است
چرخش/اعوجاج فیلم یا شابلون را بررسی کن.
• رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) در چند نقطه طرح تأیید شده است.
• بعد از چند سیکل دوباره کنترل شده است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Screen Printing Technology Hand Book [S3]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
قبل از صدها چاپ، چند چاپ را قربانی یادگیری کن. چاپ آزمایشی ارزانتر از ضایعات تولید است.
قبل از صدها چاپ، چند چاپ را قربانی یادگیری کن. چاپ آزمایشی ارزانتر از ضایعات تولید است.
کنترل فرایند یعنی متغیرهای مهم را اندازهگیری/ثبت کنیم و معیار پذیرش داشته باشیم. نمونه تأییدشده (golden sample) میتواند مرجع بصری اپراتور در طول تیراژ باشد.
برای ترام و کارهای دقیق، چارت کنترل شامل خطوط ریز، متن مثبت/منفی، درصدهای ترام و علائم رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) اطلاعات بیشتری از یک لوگوی ساده میدهد.
1. چاپ اول را فقط برای تنظیم بدان.
2. پوشانندگی و لبه را بررسی کن.
3. رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) را اندازه بگیر.
4. ترام را با ذرهبین بررسی کن.
5. پخت را کامل و تست کن.
6. نمونه تأییدشده را امضا/تاریخ و نگهداری کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
نمونه اول خوب، تیراژ بد میشود
سفتی یا روانی رنگ (ویسکوزیته)، دما، گرفتگی توری و تغییر تنظیمات را پایش کن.
هر بار نتیجه فرق میکند
متغیرها ثبت نشده یا مواد/روش آمادهسازی ناپایدارند.
• نمونه شاهد تأیید شده است.
• حد قبول/رد مشخص است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ اصول کنترل فرایند کارگاهی
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
اگر تصویر کمکم ناقص میشود، فوراً فشار کاردک را زیاد نکن. ممکن است رنگ در منافذ در حال خشکشدن باشد.
اگر تصویر کمکم ناقص میشود، فوراً فشار کاردک را زیاد نکن. ممکن است رنگ در منافذ در حال خشکشدن باشد.
Dry-in به تبخیر حلال/آب در دهانه توری، زمان توقف، دمای محیط، جریان هوا، سفتی یا روانی رنگ (ویسکوزیته) و فرمول مرکب وابسته است. توری ریز و ترام ظریف حساسترند.
Screen opener یا حلال سازگار میتواند در برخی سیستمها توری را باز کند، اما حلال نامناسب ممکن است امولسیون را آسیب بزند یا مرکب را به لجن/رسوب تبدیل کند.
1. تشخیص بده گرفتگی از خشکشدن است یا از ذرات/آلودگی/شابلون.
2. توقفهای طولانی را کم کن.
3. Flood مناسب و مقدار رنگ کافی روی توری نگه دار.
4. ریتاردر مجاز را طبق برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) بررسی کن.
5. برای بازکردن، فقط ماده سازگار را کم و کنترلشده استفاده کن.
6. پس از بازکردن چند چاپ آزمایشی بگیر.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
فقط نقاط ریز میبندند
تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI)/مش، تبخیر و سفتی یا روانی رنگ (ویسکوزیته) را بررسی کن.
بعد از اسپری لاک نرم میشود
حلال بازکننده با امولسیون ناسازگار است.
• علت گرفتگی مشخص شده است.
• ماده بازکننده با مرکب و لاک سازگار است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
تجربه سنتی: اسپری حلال سازگار برای بازکردن تصویر در حین تولید رایج است. نکته کلیدی «سازگار» بودن است؛ هر تینر یا حلالی مجاز نیست.
آموزش چاپ سیلک به زبان ساده [S4]؛ برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) سازنده مرکب/شوینده
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
«دست میزنم خشک است» یعنی فقط سطح خشک به نظر میرسد؛ الزاماً یعنی رنگ پخت کامل شده نیست. هر خانواده رنگ روش نهایی خودش را دارد.
«دست میزنم خشک است» یعنی فقط سطح خشک به نظر میرسد؛ الزاماً یعنی رنگ پخت کامل شده نیست. هر خانواده رنگ روش نهایی خودش را دارد.
در پلاستیزول، فیلم مرکب باید به شرایط خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) توصیهشده سازنده برسد. دمای هوای تونل یا عدد کنترلر الزاماً دمای واقعی فیلم مرکب نیست. در آبپایه، علاوه بر گرما، خروج آب و جریان هوا اهمیت دارد.
گرمکردن کوتاه و میانی بین مراحل چاپ (Flash) بین رنگها معمولاً برای تثبیت موقت لایه و امکان چاپ بعدی است؛ final خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) مرحلهای جداست. UV/LED-UV بر اساس دوز تابش، طیف، سرعت و ضخامت فیلم کنترل میشود.
1. خانواده مرکب را مشخص کن.
2. شرایط خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) را از برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) بگیر.
3. روش موجود: هیتگان، اتو، پرس، فلش، تونل، UV را ارزیابی کن.
4. دمای واقعی فیلم/قطعه و زمان ماند را تا حد امکان اندازه بگیر.
5. بعد از پخت تست عملکردی مناسب انجام بده.
6. تنظیمات موفق را ثبت کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
سطح خشک است ولی چاپ میشکند
پخت ناکافی یا فیلم نامناسب را بررسی کن.
پارچه آسیب میبیند
دمای زیاد/زمان زیاد یا حساسیت سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) را بررسی کن.
• پخت با آزمون تأیید شده است.
• دمای واقعی فقط از روی نمایشگر حدس زده نشده است.
تجربه کارگاهی بارز روشن
در کارگاههای ایران از سشوار صنعتی، اتوی صنعتی، لامپ/فن، فلش و پرس حرارتی نیز استفاده میشود. بارز روشن تجربه استفاده از پرس حرارتی در برخی فرایندها دارد؛ این روش باید برای هر مرکب با برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) و آزمون پخت تطبیق داده شود.
Fundamentals of Screen Printing [S2]؛ Screen Printing Technology Hand Book [S3]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
کیفیت فقط «قشنگ بودن» نیست. چاپ باید ظاهر درست، رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) درست، چسبندگی و مقاومت مورد انتظار سفارش را داشته باشد.
کیفیت فقط «قشنگ بودن» نیست. چاپ باید ظاهر درست، رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) درست، چسبندگی و مقاومت مورد انتظار سفارش را داشته باشد.
آزمون مناسب به کاربرد بستگی دارد: چسبندگی، سایش، شستوشو، کشش، مقاومت شیمیایی، نور و حرارت نمونههایی از معیارها هستند. روش آزمون باید تعریف شود تا نتایج قابل مقایسه باشند.
در چاپ عملکردی ممکن است ضخامت، مقاومت الکتریکی یا ابعاد خط معیار اصلی باشد؛ در نساجی، حس دست و مقاومت شستوشو مهمتر است.
1. نمونه شاهد را کنار محصول بگذار.
2. ظاهر و پوشش را بررسی کن.
3. رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) را کنترل کن.
4. پس از خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) کامل تست چسبندگی/شستوشو مناسب انجام بده.
5. نتیجه را ثبت و نمونه نگهداری کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
رنگ خوب است ولی جدا میشود
چسبندگی/پخت را جدا از ظاهر بررسی کن.
بعد از شستوشو خراب میشود
سیستم مرکب، خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) و روش شستوشوی آزمون را بررسی کن.
• معیار پذیرش مکتوب است.
• آزمون پس از پخت کامل انجام شده است.
Fundamentals of Screen Printing [S2]؛ برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) و استاندارد آزمون مربوط به کاربرد
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
در عیبیابی، اول نشانه را دقیق توصیف کن؛ بعد علتها را یکییکی حذف کن. همزمان پنج پیچ را نچرخان.
در عیبیابی، اول نشانه را دقیق توصیف کن؛ بعد علتها را یکییکی حذف کن. همزمان پنج پیچ را نچرخان.
عیبهای چاپ معمولاً چندعلتیاند. برای مثال لبه چاپ صاف نیست و حالت دندانهدندانه پیدا کرده است میتواند از میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz)، مش، کشش، فاصله، فشار یا سفتی یا روانی رنگ (ویسکوزیته) ناشی شود. روش علمی عیبیابی تغییر کنترلشده یک متغیر و ثبت نتیجه است.
بهتر است علتها در پنج گروه دستهبندی شوند: فایل/فیلم، شابلون/توری، مرکب، دستگاه/کاردک، سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه)/پخت.
1. نشانه را عکس بگیر و بنویس.
2. مشخص کن از چه زمانی شروع شده.
3. پنج گروه علت را مرور کن.
4. سادهترین آزمون تفکیکی را انتخاب کن.
5. فقط یک متغیر را تغییر بده.
6. اگر اصلاح شد، علت و راهحل را ثبت کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
لبه چاپ صاف نیست و حالت دندانهدندانه پیدا کرده است
صاف یا زبر بودن سطح لاک (میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz))، انتخاب توری، سفتی توری، فشار کاردک و سفتی یا روانی رنگ را بررسی کن.
طرح دوبار یا سایهدار دیده میشود
ثابتبودن قطعه، جداشدن سریع توری پس از عبور کاردک (جداشدن سریع توری از سطح پس از عبور کاردک (Snap-off))، سفتی توری و فشار کاردک را بررسی کن.
نقطههای ریز ترام روی شابلون یا چاپ از بین میروند
تیرگی و کیفیت فیلم، زمان نور دادن، هماهنگی ریزی ترام با ریزی توری و روش شستن شابلون را بررسی کن.
رنگ پس از چاپ به سطح نمیچسبد یا بهراحتی جدا میشود
تمیزی و جنس سطح، نوع ماده چسباننده داخل رنگ (ماده اصلی چسباننده داخل رنگ (رزین))، آمادهسازی سطح قبل از چاپ و کاملشدن خشک/پخت نهایی رنگ را بررسی کن.
• عیب با عکس/نمونه ثبت شده است.
• قبل از تغییر، تنظیم قبلی نوشته شده است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Screen Printing Technology Hand Book [S3]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
بعد از چاپ، اول رنگ را درست جمع و پاک کن. اگر قرار است توری دوباره استفاده شود، مواد را به ترتیب درست بهکار ببر تا رنگ و شبح مانع بازیابی نشوند.
بعد از چاپ، اول رنگ را درست جمع و پاک کن. اگر قرار است توری دوباره استفاده شود، مواد را به ترتیب درست بهکار ببر تا رنگ و شبح مانع بازیابی نشوند.
Press wash برای تمیزکاری حین/بعد چاپ و emulsion remover برای شکستن شابلون نقش متفاوت دارند. Haze remover برای بقایای شبح/آلودگیهای سرسخت است و میتواند ماده قوی باشد؛ دستور سازنده و وسایل حفاظت فردی مثل دستکش، عینک و ماسک مناسب (PPE) اهمیت دارد.
سختکنندههای دائمی یا نوردهی/مواد خاص میتوانند پاککردن لاک و آمادهکردن دوباره توری (Reclaim) را دشوار کنند. پیش از سختکردن باید چرخه عمر شابلون تصمیمگیری شود.
1. مرکب اضافی را جمع کن.
2. با شوینده سازگار رنگ را پاک کن.
3. اگر پاککردن لاک و آمادهکردن دوباره توری (Reclaim) میکنی، شابلونبر مناسب را اعمال کن.
4. با فشار/روش مناسب آبکشی کن.
5. در صورت نیاز پاککننده اثر و سایه باقیمانده رنگ روی توری (Haze Remover) را طبق دستور استفاده کن.
6. توری تمیز را چربیگیری و برای چرخه بعد آماده کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
شبح باقی میماند
بقایای رنگ/ماده اصلی چسباننده داخل رنگ (رزین) و نیاز به پاککننده اثر و سایه باقیمانده رنگ روی توری (Haze Remover) را بررسی کن.
لاک اصلاً جدا نمیشود
ماده سختکننده و مقاومکننده لاک (Hardener) دائمی، نوردهی و شیمی پاککردن لاک و آمادهکردن دوباره توری (Reclaim) را بررسی کن.
• رنگ قبل از شابلونبر پاک شده است.
• مواد ناسازگار با هم مخلوط نشدهاند.
تجربه کارگاهی بارز روشن
وایتکس در برخی کارگاهها بهصورت سنتی استفاده شده است. هرگز وایتکس را با اسید، جوهرنمک یا پاککنندههای ناسازگار مخلوط نکن؛ خطر آزادشدن گاز سمی وجود دارد. شابلونبر تخصصی انتخاب کنترلپذیرتری است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ Screen Printing Technology Hand Book [S3]
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
کارگاه خوب فقط چاپ خوب نمیزند؛ اپراتور را هم سالم نگه میدارد. بخار حلال، آتش، مواد خورنده و حرکت دستگاه را جدی بگیر.
کارگاه خوب فقط چاپ خوب نمیزند؛ اپراتور را هم سالم نگه میدارد. بخار حلال، آتش، مواد خورنده و حرکت دستگاه را جدی بگیر.
برگه ایمنی ماده که خطرات و روش حفاظت را توضیح میدهد (SDS) منبع اصلی خطرات، وسایل حفاظت فردی مثل دستکش، عینک و ماسک مناسب (PPE)، کمکهای اولیه، انبارش و واکنش به نشت هر ماده است. تهویه موضعی برای بخارات، جداسازی منابع جرقه و انبار مناسب مواد قابل اشتعال از اصول پایهاند.
مواد پاککردن لاک و آمادهکردن دوباره توری (Reclaim) و پاککننده اثر و سایه باقیمانده رنگ روی توری (Haze Remover) میتوانند خورنده باشند. تجهیزات اتوماتیک نیز به E-stop، حفاظ و روش lockout مناسب سرویس نیاز دارند.
1. برگه ایمنی ماده که خطرات و روش حفاظت را توضیح میدهد (SDS) همه مواد را جمع کن.
2. ظروف را برچسبدار و بسته نگه دار.
3. حلال قابل اشتعال را از شعله/جرقه دور کن.
4. تهویه را در محل تولید بخار ایجاد کن.
5. دستکش/عینک/لباس مناسب ماده را استفاده کن.
6. پسماند را طبق مقررات محلی مدیریت کن.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
بوی شدید حلال در کارگاه
تهویه ناکافی/ظرف باز/مصرف نامناسب را اصلاح کن.
پوست یا چشم تحریک میشود
کار را متوقف و برگه ایمنی ماده که خطرات و روش حفاظت را توضیح میدهد (SDS)/کمک اولیه و وسایل حفاظت فردی مثل دستکش، عینک و ماسک مناسب (PPE) را بررسی کن.
• برگه ایمنی ماده که خطرات و روش حفاظت را توضیح میدهد (SDS) در دسترس اپراتور است.
• مسیر خروج و خاموشکننده مناسب مشخص است.
SaatiPrint Tech Tips [S1]؛ برگه ایمنی ماده که خطرات و روش حفاظت را توضیح میدهد (SDS) هر ماده
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید
حافظه استادکار ارزشمند است، اما اگر نوشته نشود با تغییر اپراتور، فصل یا ماده از دست میرود. هر چاپ موفق را به «دستور ساخت قابل تکرار» تبدیل کن.
حافظه استادکار ارزشمند است، اما اگر نوشته نشود با تغییر اپراتور، فصل یا ماده از دست میرود. هر چاپ موفق را به «دستور ساخت قابل تکرار» تبدیل کن.
ثبت فرایند امکان ردیابی علت تغییر کیفیت و تکرار سفارش را میدهد. حداقل باید سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه)، فایل، فیلم، قاب/توری، کشش، امولسیون، نوردهی، مرکب، افزودنی، کاردک، تنظیمات دستگاه، پخت و نتیجه QC ثبت شوند.
برای مواد حساس، شماره بچ و تاریخ نیز میتواند مفید باشد. عکس نمونه و نمونه فیزیکی شاهد، دادههای نوشتاری را کامل میکنند.
1. کد سفارش بساز.
2. جنس و تأمینکننده سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه) را ثبت کن.
3. مش/قطر نخ/کشش را ثبت کن.
4. لاک، روش پوشش و نوردهی را ثبت کن.
5. مرکب و درصد افزودنی را ثبت کن.
6. کاردک، فاصله، فشار/سرعت و پخت را ثبت کن.
7. عکس و نمونه شاهد را نگه دار.
نشانه یا خطا
اول چه چیزی را بررسی کنم؟
سفارش تکراری نتیجه متفاوت دارد
برگه نسخه قبلی را با مواد و شرایط جدید مقایسه کن.
نمیدانیم چه چیزی جواب داد
تغییرات ثبت نشدهاند؛ از این پس یک متغیر در هر آزمون.
• فرم تولید تکمیل شده است.
• نمونه شاهد و فایل نسخهدار نگهداری شدهاند.
تجربه کارگاهی بارز روشن
این فصل قلب تبدیل تجربه ۴۰ ساله کارگاه به دانش قابل انتقال است: تجربهای که فقط در ذهن استادکار بماند، با او از سیستم خارج میشود؛ تجربه ثبتشده تبدیل به سرمایه آموزشی میشود.
اصول کنترل فرایند؛ تجربه کارگاهی بارز روشن
اگر این سؤال را داری
اول این فصل را ببین
بعد چه چیزی را آزمایش کن؟
چه توری بزنم؟
فصل ۸
رنگ + ریزترین جزئیات + رسوب لازم + چاپ آزمایشی
ترامم خراب است
فصل ۴، ۱۲، ۱۳
فیلم → توری → لاک → نوردهی → چاپ
رنگ پس از چاپ به سطح نمیچسبد یا بهراحتی جدا میشود
فصل ۲، ۱۶، ۱۷، ۲۵
جنس سطح → مرکب → آمادهسازی سطح قبل از چاپ (پیشتیمار) → پخت
توری میگیرد
فصل ۱۸ و ۲۴
تبخیر → سفتی یا روانی رنگ (ویسکوزیته) → توقف → ریتاردر/بازکننده
چاپ چندرنگ جابهجا میشود
فصل ۹، ۲۰، ۲۲
کشش → قاب → گیره → تنظیم ریز جای رنگها (میکرورجستر)
شابلون باز نمیشود
فصل ۱۳ و ۱۴
فیلم → تماس → زمان نور → ضخامت لاک
بعد از شستوشو چاپ خراب میشود
فصل ۲۵ و ۲۶
خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) → سیستم مرکب → آزمون مقاومت
پارامتر
مقدار ثبتشده
کد سفارش
محصول/جنس سطح
ابعاد طرح
تعداد رنگ
روش تفکیک/ترام
تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI) و زاویهها
قاب و ابعاد داخلی
توری: جنس/مش/قطر نخ
کشش توری
لاک و روش پوشش
زمان/روش نوردهی
مرکب و کد رنگ
رقیقکننده/ریتاردر و درصد
کاردک: سختی/لبه/زاویه
فاصله شابلون از سطح چاپ (Off-contact)
سرعت/فشار
روش فلش/پخت
دمای واقعی/زمان ماند
نتیجه QC
عیب و اصلاح
نام اپراتور/تاریخ
واژه
توضیح به زبان ساده
تعداد خانهها/رشتههای توری در واحد طول (Mesh Count) / تعداد مش
تعداد رشته/خانه توری در واحد طول؛ بدون قطر نخ اطلاعات کامل نمیدهد.
درصد سطح باز توری برای عبور رنگ (Open Area) / سطح باز
درصدی از سطح توری که واقعاً برای عبور رنگ باز است.
میزان سفت و کشیدهبودن توری روی قاب (Tension) / کشش
میزان کشیدهشدن توری روی قاب؛ یکنواختی آن برای رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) مهم است.
شابلون؛ یعنی بخش بسته و باز روی توری که شکل طرح را میسازد (Stencil) / شابلون
لایهای که ناحیه غیرچاپ را میبندد و تصویر را باز میگذارد.
لاک حساس به نور برای ساخت شابلون (Emulsion) / لاک حساس
ماده حساس به نور برای ساخت شابلون عکاسی.
نور دادن کنترلشده به شابلون (Exposure) / نوردهی
تاباندن نور کنترلشده برای سختکردن بخشهای لازم لاک.
میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz)
شاخص زبری سطح شابلون در سمت چاپ.
ضخامت لایه لاک روی توری (EOM)
کنترل ضخامت لایه شابلون نسبت به توری.
فاصله شابلون از سطح چاپ (Off-contact)
فاصله اولیه شابلون از سطح چاپ برای جداشدن مناسب بعد از عبور کاردک.
تیغه پخش رنگ پیش از چاپ (Floodbar)
تیغهای که پیش از ضربه چاپ، رنگ را روی ناحیه تصویر پخش/توری را پر میکند.
تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI)
تعداد خطوط ترام در یک اینچ.
نقش موجی ناخواسته در ترام (نقش موجی ناخواسته در ترام (موآره) / نقش موجی ناخواسته در ترام (نقش موجی ناخواسته در ترام (موآره) / Moiré))
الگوی موجی ناخواسته از تداخل شبکه ترام و توری یا ترامهای مختلف.
بزرگشدن نقطه ترام و تیرهترشدن چاپ (Dot Gain)
بزرگشدن مؤثر نقطه ترام در فرایند و تیرهشدن تصویر.
گرمکردن کوتاه و میانی بین مراحل چاپ (Flash)
گرمادهی/تثبیت میانی، معمولاً بین رنگها؛ الزاماً پخت نهایی نیست.
خشک یا پخت کامل رنگ تا رسیدن به مقاومت نهایی (Cure) / پخت
رسیدن فیلم مرکب به شرایط لازم برای خواص نهایی.
پاککردن لاک و آمادهکردن دوباره توری (Reclaim)
پاککردن شابلون و آمادهکردن توری برای استفاده دوباره.
برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS)
برگه اطلاعات فنی محصول؛ دستور مصرف و مشخصات فنی سازنده.
برگه ایمنی ماده که خطرات و روش حفاظت را توضیح میدهد (SDS)
برگه اطلاعات ایمنی ماده؛ خطرات، وسایل حفاظت فردی مثل دستکش، عینک و ماسک مناسب (PPE)، انبارش و کمکهای اولیه.
[S1] SAATI / SaatiPrint, Tech Tips for Screen Printers Handbook, 2001. منبع صنعتی قدیمی اما بسیار غنی درباره توری، کشش، شابلون، نوردهی، میزان صافی یا زبری سطح لاکِ سمت چاپ (Rz)، ترام، کاردک و کنترل فرایند. مشخصات محصولی باید با اطلاعات جدید سازنده تطبیق داده شود.
[S2] Novaković, Kašiković, Vladić, Pál, “Screen Printing”, in Printing on Polymers, Elsevier, 2016. منبع دانشگاهی برای اصول فرایند، توری، شابلون، ساخت یا تصویردهی شابلون مستقیم از رایانه، بدون فیلم معمولی (CTS)، مرکبها، ماشینها و سطح یا جنسی که روی آن چاپ میکنیم (زیرلایه)های پلیمری.
[S3] Screen Printing Technology Hand Book, NIIR Board / NIIR Project Consultancy Services. منبع مرجع برای فرایند شابلونسازی، ماشین، خشککردن، رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر)، ترام و عیبیابی.
[S4] «آموزش چاپ سیلک به زبان ساده»، منبع کارگاهی فارسی ارائهشده برای پروژه بارز روشن، ۲۰۲۶. برای اصطلاحات بازار ایران و تجربههای عملی؛ ادعاهای فنی آن در کتاب مادر با منابع علمی/سازنده تطبیق داده میشوند.
[S5] A Simple Guide to Screen Printing, sample pages. منبع مقدماتی آموزشی.
[S6] منابع تاریخی مانند Practical Mechanics (1949) فقط برای تاریخ و روشهای قدیمی؛ نه برای ایمنی یا شیمی امروز.
یادداشت پژوهشی: این نسخه عمداً «نسخه تألیفی ۱» نام دارد. برای تبدیل آن به دایرهالمعارف نهایی، در مرحله بعد باید برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS)/برگه ایمنی ماده که خطرات و روش حفاظت را توضیح میدهد (SDS) روزِ سازندگان توری، لاک، مرکب، خشککن و تجهیزات، منابع تخصصی ترام و استانداردهای آزمون بهصورت فصلبهفصل افزوده شوند. این کتاب در همین نسخه قابل استفاده آموزشی و کارگاهی است، اما در انتخاب ماده تجاری مشخص، برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) همان محصول مقدم است.
• جنس واقعی محصول را میدانم.
• طرح، اندازه و تعداد رنگ قطعی است.
• اگر ترام دارد، تعداد خطوط ترام در هر اینچ (LPI)/زاویه/توری آزمایش شده است.
• قاب و کشش مناسب و پایدار است.
• لاک با مرکب سازگار و نوردهی تست شده است.
• فیلم و رویهمافتادن دقیق رنگها (رجیستر) کنترل شده است.
• مرکب و افزودنی با برگه فنی سازنده که روش مصرف و مشخصات محصول را توضیح میدهد (TDS) و تست واقعی تأیید شده است.
• کاردک، فاصله، فشار و سرعت ثبت شدهاند.
• چاپ آزمایشی تأیید شده است.
• روش پخت با آزمون نهایی تأیید شده است.
• معیار QC و نمونه شاهد مشخص است.
• نسخه موفق کار برای سفارش بعدی ثبت میشود.
اصل آخر
اگر در یک مرحله مهم پاسخ شما «نمیدانم» است، تولید انبوه را شروع نکنید. همان مرحله را آزمایش کنید، نتیجه را ثبت کنید و بعد ادامه دهید. استادکاری حرفهای یعنی تجربه + اندازهگیری + تکرارپذیری.