همیشه در تاریخ بین عاشقان، فارغان از عشق و بیاحساسهای سنگدل بحث بوده است که آیا عشق در یک نگاه وجود خارجی دارد یا این عبارت ساخته یک مشت هوسران و هوسباز بوده تا توجیهی داشته باشند در جواب این سؤال معشوقشان که چرا بدون ذرهای شناخت از من خوشت آمده است؟
من واقعاً نمیتوانم منکر این شوم که عدهای تا یک جنس مخالف را میبینند، عاشقش میشوند. حتی در موارد نادری ما عشق بدون نگاه را هم در تاریخ ثبت کردهایم. یک عده هم که برای باز کردن سر صحبت به طرفشان میگویند: «به عشق در یک نگاه اعتقاد داری؟» و در ادامه با یک لحن لوس و بیمزه میگویند: «بهتره اعتقاد داشته باشی چون من همین الان عاشقت شدم» و فکر میکنند که خیلی آدم جنتلمن و در عین حال شوخطبعی هستند.
هیچکدام اینها نمیتواند عشق در یک نگاه را رد کند. بالاخره با چاقوی جراحی میتوان آدم را هم کشت. البته اینکه عشق در یک نگاه وجود دارد، چون من خودم در یک نگاه عاشق شدم نیز نمیتواند دلیل خوبی برای اثبات این قضیه باشد. پس بهتر است کمی عمیقتر به این موضوع نگاه کنیم.
عشق چیست که یک نگاهش چه باشد؟
وقتی هرکسی یک تعریف از عشق داشته باشد، زمانی که از عشق در یک نگاه صحبت میکند، منظورش اتفاق افتادن آن تعریف در لحظه است. در این حالت عشقی که بعد از شناخت عمیق و تفاهمهای دوطرفه به وجود میآید، در ثانیه اول ایجادش غیرممکن است. در مقابل عشقی که وجود یک کشش و قلیان احساسات درونی باشد، یک لحظه هم برایش کافی است.
پس تا به یک تعریف مشخص و ثابت از عشق نرسیم، بحث کردن در مورد عشق در یک نگاه بیهوده است. به نظر منطقی و ساده میآید؛ اما عرفا و شعرا و فلاسفا که «جمع در یک نگاه» خودم از فیلسوف است، در طول تاریخ نتوانستهاند یک تعریف مشخص از عشق ارائه دهند. پس منی که اوج خلاقیتم فلاسفا است که بیشتر به یک نوع ساندویچ میخورد، چرا دنبال تعریف ثابت از عشق هستم؟
اما من مرد شبهای سختم و ادعا میکنم که پیچیدهترین مفاهیم دنیا را میتوانیم به زبان ساده تعریف کنیم. پس برویم و تعریف عشق را بررسی کنیم.
عشق یا رفاقت؟ مغلطه این است
همه آدمها حداقل یک رفیق در زندگی خود داشتهاند، حتی آن لوسهایی که خودشان را بهترین رفیق خودشان میدانند. به نظر من برای این که بتوانیم نگاه درستی به عشق داشته باشیم، باید رفاقت را از آن جدا کنیم. شما به رفیقتان میگویید دوستت دارم؛ اما به معشوقه خود بهغیراز دوستت دارم، میگویید عاشقت هستم.
پس منظور شما این است که بهجز دوست داشتنی که جنسش رفاقتی هست، یک چیز اضافه در عاشقت هستم وجود دارد که همان قسمت عشق است. آن کششی که در درونت کاری میکند که بیدلیل حس خوبی داری. دوست داری لحظات زیادی در کنارش باشی و بدون حرف نگاهش کنی. قطعاً اگر پنج دقیقه بدون حرف به رفیق صمیمیات نگاه کنی حوصلهات سر میرود و حتی ممکن است او هم فکرهای بدی در موردت کند.
پس جنس عشق با رفاقت فرق میکند و دارای یک گیرایی جسمی و جنسی است. البته که عشق روح و احساسات و عواطف را هم درگیر میکند؛ ولی ما در مورد عشقهای آسمانی یا عشق به حیوانات یا اجسام حرف نمیزنیم و منظورمان عشق بین دو انسان است.
پس یک لحظه صبر کنید و عشقهای مدنظر خودتان را در ذهنتان مرور کنید، البته صبر کنید و زیادی مرور نکنید چون اتفاقات جالبی نخواهد افتاد. فقط سعی کنید دو قسمت عشق و رفاقت آن را از هم جدا کنید و بین آنها تفاوت قائل شوید. قطعاً در هر فرد و تجربهاش، ترازوی بین این دو کفه میتواند به هر سمتی خم شود.
پس تکلیف عشق در یک نگاه چه میشود؟
اکنون که عشق را از رفاقت جدا کردیم و تعریف مجزایی برای آن قائل شدیم، میتوانیم بالاخره به این سؤال پاسخ دهیم که عشق در یک نگاه وجود دارد یا خیر؟ جواب مثبت است. آن کششی که صحبتش را کردیم، شروعش ممکن است با اتفاقاتی درون مغز شکل بگیرد که در لحظه اول دیدار ایجاد میشود.
به دلایل معلوم و نامعلومی، عدهای در طول زندگی خود ممکن است افرادی را ببینند که در نگاه اول در چشمشان فردی جذاب، خاص و متفاوت به نظر بیاید. این جرقه میتواند شروعی برای تکامل عشق باشد. البته اگر قسمتشان باشد، وگرنه که یا دیگر آن فرد را نمیبینند یا آن کشش یک سویه است و عشقهای نافرجام یک طرفه را میسازد.
پس بهصورت خلاصه عشق در یک نگاه وجود دارد و آنهم ایجاد کشش اولیه در فرد هست که در صورت ادامه دار شدن میتواند به آن عشق کامل و لذتبخش تبدیل شود. البته دوباره میگویم به من ربطی ندارد که کسی به شما گفته است در یک نگاه عاشقتان شده و بعداً فهمیدید که در همان روز این جمله را به سه نفر دیگر هم گفته است. مخترع دینامیت هم با نیت خیر این اختراع را کرده بود و از طرفداران صلح بهحساب میآمد.
وقتی تا اینجا پیش رفتیم و صحبت از موضوع مهم جداسازی رفاقت و عشق کردیم، حیف است که بهزودی بحث را تمام کنیم و سؤال مهم قسمت بعدی را جواب ندهیم.
اول عاشق شویم یا رفیق؟
اصلاً چرا از اول؟ در یک رابطه ایده آل باید عاشق باشیم یا رفیق یا هردو؟ سرانجام عشقهای در یک نگاه موفقتر است یا عاشقانی که قبل از ورود به قضایای احساسی، ابتدا به سراغ شناخت کامل طرفشان میروند؟
همه ما در کنارمان از همه نوع آشنایی دیدهایم. از ازدواج سنتی تا صنعتی یا حتی ترکیبی. از عاشقانی که میگفتند تنها مرگ جدایشان میکند؛ اما چند وقت بعد آرزوی مرگ برای هم میکردند تا آنهایی که بین آشنایان به دوستان صمیمی معروف بودند و کارت دعوت عروسیشان همه را شوک زده کرده است. پس به نظر میرسد یک نسخه قطعی و «تجویز در یک نگاه» وجود ندارد.
اما انگار یادتان رفته است که من مرد عصرهای سخت هستم و برای همهچیز یک جواب قطعی در جیب دارم. بر اساس تعریفهای گفتهشده ما به داشتن رفیق در زندگی نیاز داریم که درآنواحد میتواند بیشتر از یک نفر هم باشد؛ اما با توجه به فطرت انسان، نیاز به وجود یک عشق ثابت در اکثر آدمها ضروری به نظر میرسد.
آن عشقی که به دلیل لذت بردن از همنشینی با او، تصمیم میگیری در کنارش زندگی کنی و آن کشش گفتهشده هدف اصلی زندگیت را تغییر میدهد. اما همانطور که در درس جبر (که مانند دیگر درسهای دوران مدرسه در زندگی واقعی بسیار کاربرد دارد) یاد گرفتیم، این عشق در رابطه شرط ضروری است؛ اما کافی نیست.
یک رابطه سالم در کنار کشش عشقی، به شناخت کامل که منجر به صمیمیت میشود نیز نیاز دارد. این همان رفاقتی هست که زوجهای خوشبخت از آن صحبت میکنند. ولی نکته خطرناک این است که عدهای فکر میکنند شناخت و تفاهم تنها لازمه رابطه موفق است و عشق خودش بعداً به وجود میآید.
درست است که در تعداد زیادی از افراد عشق در نگاه اول به وجود نمیآید؛ ولی نه اینکه ایجاد عشق را به نگاه آخر واگذار کنیم. اگر میبینید که یک گزینه مناسب برای دوستی و ازدواج پیدا کردید که تمامی معیارهای شما را دارد، ولی کششی به او ندارید، احساس خطر کنید؛ چراکه بهاحتمال خیلی زیاد در ادامه نیز این کشش شکل نخواهد گرفت.
شاید زوجهای زیادی باشند که به همین شکل سالها در کنار هم زندگی کرده باشند، اما آنها دلیل رد این حرف نیستند و خراب نشدن یک رابطه میتواند دلایل زیادی داشته باشد که نبود عشق تنها یکی از آن دلیلهاست.
همین مطلب میتواند جواب سؤالمان را بدهد. اول باید عاشق شوید و سپس رفیق عشقتان شوید. فقط در این صورت است که میتوانید یک زندگی سرشار از عشق و محبت را در کنار زوجتان داشته باشید. این متن را با مرور یک سکانس زیبا از سریال معروف دوستان یا همان فرندز تمام میکنم.
در این سکانس جویی و ریچل دو شخصیت و دوست صمیمی این سریال بعد از تلاش ناموفق برای ایجاد رابطه عاشقانه از خودشان میپرسند که چرا چندلر و مانیکا که آنها هم دوست بودند، توانستند یک رابطه عاشقانه موفق بعد از دوستی خود داشته باشند؟ جویی بعد از چند لحظه سکوت میگوید: «آنها بهاندازه ما دوست صمیمی نبودهاند.»
بله. رفاقت از جنس شناخت و صمیمیت است و عشق از جنس احساسات و کششها. سعی کنید تعدادی رفیق صمیمی در زندگی داشته باشید و یک عشق که او هم عاشق شما باشد و سپس رفیق هم شوید.