
یادگیری شناسایی و مدیریت هیجانات خودمان یک تلاش مادامالعمر است، تلاشی که میتواند دستاوردهای بسیار زیادی را برای ما به همراه داشته باشد. من سالیان متمادی است که سعی کردهام همواره در حوزه آن چیزی که اکنون تحت عنوان هوش هیجانی از آن نام برده می شود دانش خود را ارتقا دهم.
اما به عنوان پدر دو فرزند همیشه سوالی در ذهنم بوده و آن اینکه:
" چگونه میتوانم به فرزندانم کمک کنم تا هوش هیجانی را در خود ایجاد و توسعه دهند "؟
در این رابطه از مطالب و آموزشهای یکی از کارشناسان خبره در این زمینه، به نام دِنیس دَنیلز -نویسنده و کارشناس برجسته حوزه رشد کودک- استفاده بسیار زیادی بردهام و در این مطلب سعی میکنم راهکارهایی تربیتی را در این رابطه با شما در میان بگذارم:
1. کودک را به انجام بازیهای خودآموز تشویق کنید
منظور از بازی خودآموز به این معناست که کودک خودش انتخاب میکند که چه بازی را انجام دهد و چگونه آن بازی را پیش ببرد، و همچنان که بازی را پیش میبرد، قوانین آن را هم تعیین کند. یعنی هیچ فرد بزرگتر و بالغی در جریان این بازی وجود ندارد که بگوید: “اِ، بیا این کار رو بکنیم،” و اینگونه جریان هدایت بازی را از وی بگیرد.
این نوع بازیها فوقالعاده هستند زیرا به کودک اجازه میدهد تا از قدرت خلاقیت و تصویرسازی خود استفاده کند و در رشد سالم مغز هم موثر است. علاوه بر این، فواید بسیار زیاد دیگری هم به همراه دارد:
کودکانی که مدت زمان زیادی را صرف بازیهای این چنینی میکنند، مهارتهای رهبری را در خود توسعه داده، قادر به اتخاذ تصمیمهای بهتر هستند و از مهارتهای بهتری برای حل مسئله برخوردار میشوند.
با وجود اینکه من از والدین میخواهم که در این فرایند دخالتی نداشته باشند، باید در صورت درخواست کودکان برای کمک یا همکاری با روی باز با آنها برخورد کنید. اما به جای آنکه پاسخ همه سوالاتشان را در اختیارشان قرار بدهید، سعی کنید با طرح پرسشهایی از قبیل: " تو چطور فکر میکنی؟" یا "چطور میتونیم جواب این سوال رو پیدا کنیم؟" شرایط را به گونهای تغییر دهید که آنها در جستجوی پاسخ قرار بگیرند.
این نکته مهم را به خاطر داشته باشید این فعالیتی برای کودک شماست، و حس کنجکاوی وی باید نیروی پیش برنده و تحریک کننده باشد.

2. احساسات آنها را تائید کنید
زمانی که کودکان آزادنه در رابطه با ترسها، ناراحتی یا خشم خود سخن میگویند، خیلی مهم و حیاتی است که با هم حسی و همدردی صحبتهای آنها شنیده شود و متوجه شوند که احساسات آنها درست و صحیح است.
گفتن عباراتی از قبیل " آ …، نه این حرف چرته! " یا " تو نباید اینجوری فکر کنی و این احساس رو داشته باشی" نه تنها منجر به متوقف شدن گفتگو میشود، بلکه در اولین حالت ممکن است کودک این احساس را تجربه کند که داشتن چنین احساساتی خطا و اشتباه است. دست کم گرفتن احساسات آنها ممکن است باعث شود که کودک از شما فاصله بگیرد، چرا که دیگر احساس نمیکنند که صدای آنها شنیده میشود یا احساس آنها درک میشود.
البته، این کار همیشه هم ساده نیست. در فرایند فرزند پروری، احساس نا امیدی گاهی بر ما چیره میشود.
به همین دلیل است که این روش از اهمیت زیادی برخوردار است.
3. توقف، تأمل و درنگ را فراموش نکنید
البته این موضوع قابل درک است که یک پدر یا مادر ممکن است گاهی بدون فکر کردن رفتاری کند یا حرفی بزند. اما پاسخهای به ظاهر بی ضرر از قبیل " مگه تو چی فکر میکردی؟ " یا " این چیزی نیست که بخوای ازش بترسی" میتواند احساس کوچک بودن، بیاهمیت بودن و بیارزش بودن را در کودک بوجود آورد.
در صورتیکه کودک مکررا چنین واکنشی را از سمت شما تجربه کند، تاثیراتی منفی در بلند مدت در او ایجاد میشود: او ممکن است در بروز احساسات خود در جریان رشد همواره نوعی احساس ترس یا نا امنی درونی را تجربه کند ، یا اینکه حتی احساس افسردگی یا خشم فروخوردهای را تجربه کند که موجب میشود تا بطور نامناسب عکس العمل نشان دهد.
پس هرگاه کودک شما کاری را انجام میدهد که میداند اشتباه کرده، هرگز نسبت به آن عکس العمل نشان ندهید. همه چیز را به حالت توقف درآورید، نفسی عمیق بکشید و خونسردی خود را حفظ کنید.
سپس فراموش نکنید که:
4. با دقت گوش کنید
از کودک خود بپرسید که چرا چنین رفتاری داشته و آن کار را انجام داده است. برخی از کودکان از روی قصد و عمد رفتاری موذیانه از خود نشان میدهند، چرا که مثلا حوصله آنها سر رفته یا اینکه قصد جلب توجه دارند یا شاید اصلا موضوع دیگری در جریان است.
از طریق کنکاش و گوش دادن همراه با همحسی است که یک کودک ممکن است شروع به صحبت کرده و در واقع دلیل رفتار خودش را برای شما آشکار کند. ممکن است همچنان عواقب دیگری در پی این مسئله وجود داشته باشد، اما این مسائل بسیار متفاوت با تنبیه کردن احساسی کودک خواهد بود.
درواقع، گوش کردن تنها یکی از کارهایی است که شما باید انجام دهید . . .
5. با کودک خود با احترام برخورد کنید
چند روز پیش پدری را همراه با کودک کوچکش در یک فروشگاه دیدم. چشمان او به گوشی تلفن همراهش دوخته شده بود و کودکش هم در تلاش برای جلب توجه وی بود: " بابا، بابا، بابا، بابا . . ."
اما در واقع هیچ پاسخی از پدرش دریافت نمیکرد. ناگهان، کودک یکباره شروع به داد و بیداد کرد.
والدین اغلب اگر احساس کنند که کودکانشان بیاحترامی یا بیادبی میکنند، خیلی راحت عصبانی میشوند. اما رفتار شما چگونه باید باشد؟ آیا پیش از ورود به اتاق کودک خودتان، در میزنید؟ آیا حریم خصوصی آنها را رعایت میکنید؟ کودکان اغلب رفتار اطرافیانشان را الگو رفتاری خود قرار میدهند.
اگر نسبت به افرادی که در خانواده و زندگی شما حضور دارند، با احترام برخورد کنید، کودک شما یاد میگیرد که چنین رفتاری داشته باشد.
نتیجه گیری
همچنان که دِنیس دَنیلز هم اشاره میکند، هیچ وقت برای شروع به آموزش کودکان برای شناخت، درک و مدیریت احساسات آنها زود نیست.
چرا همین حالا شروع نکنیم؟