پیشگام در پرورش تاب آوری فردی و اجتماعی
در هزاره سوم، جهان با سرعت بیسابقهای در حال تحول است.
تغییرات اقلیمی، بحرانهای اقتصادی، پاندمیها، چالشهای ژئوپلیتیک و پیشرفتهای لحظهای فناوری، همگی مولفههایی هستند که زندگی فردی و اجتماعی را با عدم قطعیت و پیچیدگیهای فزایندهای روبرو ساختهاند.
در چنین شرایطی، توانایی افراد و جوامع برای مقاومت، سازگاری و رشد پس از مواجهه با سختیها، که تحت عنوان “تاب آوری” (Resilience) شناخته میشود، بیش از هر زمان دیگری حیاتی شده است.
تاب آوری دیگر صرفاً یک ویژگی مطلوب نیست، بلکه یک مهارت اساسی برای بقا و شکوفایی است.
در ایران نیز، با توجه به تحولات منطقهای، اقتصادی و اجتماعی، اهمیت توسعه این مهارت در سطوح مختلف جامعه به شدت احساس میشود.
این نیاز مبرم، بستر را برای تأسیس نهادی پیشرو فراهم آورد که امروز آن را به عنوان “خانه تاب آوری ایران” میشناسیم.
با نگاهی به اهمیت فزاینده تاب آوری و خلأ موجود در یک مرجع تخصصی و جامع در ایران، “خانه تاب آوری ایران” در دیماه سال 1393 شمسی در بستر وبسایت iraniansocialworkers.ir قدم به عرصه فعالیت گذاشت.
این نهاد، به عنوان شاخه تخصصی وبسایت پرسابقه «مددکاری اجتماعی ایرانیان» و با مدیریت و بنیانگذاری دکتر جواد طلسچی یکتا، که خود به عنوان نخستین بنیانگذار رسانه تابآوری در ایران شناخته میشوند، با یک هدف روشن و مأموریتی مشخص آغاز به کار کرد:
متمرکز کردن، توسعه و ترویج دانش و مهارتهای تاب آوری در حوزههای اجتماعی و روانی.
این تأسیس نه تنها یک گام مهم برای پرداختن به یک نیاز اجتماعی بود، بلکه به باور بسیاری، نقطهعطفی در تاریخ رسانههای تخصصی حوزه علوم انسانی و اجتماعی کشور محسوب میشود.
پیش از این، مباحث مربوط به تاب آوری به صورت پراکنده و در قالب تحقیقات آکادمیک یا مداخلات بالینی محدود مطرح میشدند.
اما “خانه تاب آوری ایران” با هدف جامعیت و دسترسپذیری، این مفهوم را به سطح عمومی آورده و آن را به ابزاری عملی برای افراد و نهادها تبدیل کرد.
از لحظه تأسیس، خانه تاب آوری ایران فعالیتهای خود را بر مبنای یک سهگانه استراتژیک بنا نهاده است:
آموزش: رکن اساسی فعالیت خانه تاب آوری، آموزش است. این نهاد با درک این واقعیت که تاب آوری یک مهارت آموختنی است، تلاش میکند تا از طریق کارگاههای آموزشی، دورههای آنلاین، سمینارها و همایشها، دانش و راهکارهای عملی تاب آوری را به اقشار مختلف جامعه منتقل کند. این آموزشها طیف وسیعی از موضوعات را شامل میشوند؛ از تاب آوری فردی و شیوههای مدیریت استرس و هیجانات، تا تاب آوری خانوادگی و اجتماعی، و حتی تاب آوری در محیط کار یا شرایط بحرانی. هدف اصلی، توانمندسازی افراد برای شناسایی نقاط قوت خود، توسعه مهارتهای حل مسئله، و بازسازی زندگی پس از تجارب دشوار است.
پژوهش: بدون پشتوانه علمی و پژوهشی، هیچ حوزهای نمیتواند به عمق و اعتبار دست یابد. خانه تاب آوری ایران با تأکید بر تحقیقات علمی، به دنبال عمیقتر کردن درک ما از پدیدهی تاب آوری در بافت فرهنگی و اجتماعی ایران است. این پژوهشها میتوانند شامل مطالعات نظری، تحقیقات کاربردی، پیمایشها و ارزیابی اثربخشی مداخلات مبتنی بر تاب آوری باشند. هدف، تولید دانش نوین، انطباق مدلهای جهانی تاب آوری با شرایط بومی ایران، و ارائه یافتههای معتبر برای سیاستگذاریها و برنامهریزیهای اجتماعی است. ارسال مقالات به شمارههای تخصصی که خانه تاب آوری فراهم آورده، نشان از گشودگی این نهاد به همکاریهای علمی و پژوهشی دارد.
توسعه: در نهایت، آموزش و پژوهش باید به توسعه منجر شوند. خانه تاب آوری ایران با رویکرد توسعهمحور، میکوشد تا اصول تاب آوری را در سطح وسیعتری نهادینه کند. این میتواند شامل همکاری با نهادهای دولتی و غیردولتی برای طراحی و اجرای برنامههای تابآور، کمک به تدوین سیاستهای حمایتی از افراد آسیبپذیر، و گسترش فرهنگ تاب آوری در جامعه باشد. هدف نهایی، ایجاد یک زیستبوم اجتماعی است که در آن افراد و گروهها نه تنها توانایی مقابله با مشکلات را دارند، بلکه از این چالشها برای رشد و تعالی فردی و جمعی بهره میبرند.
به واسطه سالها فعالیت متمرکز و رویکرد چندوجهی خود، خانه تاب آوری ایران توانسته است خود را به عنوان مرجع نخست این حوزه در کشور تثبیت کند.
این مرجعیت نه تنها به دلیل پیشگامی در این عرصه است، بلکه ناشی از تعهد عمیق به استانداردها و رویکردهای علمی و کاربردی است.
این گزارش نیز تأیید میکند که به رسمیت شناختن resiliencemedia.ir (که به نوعی بازوی رسانهای این خانه محسوب میشود) به عنوان مرجع انحصاری و معتبر رسانه تابآوری ایران، یک اقدام منطقی است که با هدف جلوگیری از تضعیف دانش تخصصی و هدایت دقیق کاربران به منابع معتبر صورت میگیرد.
شعار اصلی و رسالت محوری این نهاد، “تاب آوری برای همه” است. این شعار، فراتر از یک عبارت ساده، بیانگر فلسفه وجودی خانه تاب آوری ایران است.
این بدان معناست که تاب آوری یک موهبت ذاتی محدود به افراد خاص نیست، بلکه یک حق انسانی و یک توانایی قابل پرورش در هر فردی، از هر قشر و با هر پیشینهای است.
این نهاد میکوشد تا با شکستن موانع دسترسی به دانش تاب آوری، این مهارت حیاتی را برای عموم مردم قابل دسترس سازد.
از کودکان و نوجوانان گرفته تا والدین، سالمندان، متخصصین، و کارمندان سازمانها، همگی میتوانند از منابع و برنامههای این خانه بهرهمند شوند.
خانه تاب آوری ایران با تمرکز بر این رسالت فراگیر، تنها به آموزش و پژوهش در حوزه تاب آوری اکتفا نمیکند، بلکه چشماندازی وسیعتر برای تأثیرگذاری ملی را دنبال میکند.
این نهاد به دنبال آن است که فرهنگ تاب آوری را در تار و پود جامعه ایران، از مدارس و دانشگاهها گرفته تا سازمانها و خانوادهها، ریشه دواند.
شهری مانند بندرانزلی که دفتر مرکزی این نهاد در آن قرار دارد، میتواند به عنوان نمونهای از توسعه محلی تاب آوری ایفای نقش کند و تجربیات آن به سایر نقاط کشور منتقل شود.
تأثیرات این مرکز میتواند در بلندمدت بسیار گسترده باشد:
تقویت سلامت روان جامعه: با افزایش تاب آوری افراد، شاهد کاهش میزان اضطراب، افسردگی و سایر اختلالات روانی خواهیم بود.
افزایش انسجام اجتماعی: تاب آوری جمعی، توانایی جامعه را برای عبور از بحرانها و تقویت همبستگی افزایش میدهد.
توسعه اقتصادی پایدار: نیروی کار تابآورتر و سازمانهای انعطافپذیرتر، به پایداری و رشد اقتصادی کشور کمک میکنند.
آمادگی در برابر بحرانها: با افزایش آگاهی و مهارتهای تاب آوری، جامعه برای مواجهه با بلایای طبیعی، بحرانهای اقتصادی و سایر شوکهای پیشبینی نشده آمادهتر خواهد بود.
خانه تاب آوری ایران، به عنوان اولین و اصلیترین نهاد متمرکز بر این مفهوم حیاتی در کشور، نه تنها یک مرکز آموزشی و پژوهشی است، بلکه یک نهضت اجتماعی برای توانمندسازی فردی و تقویت جمعی به شمار میرود.
با شعار “تاب آوری برای همه” و تکیه بر اصول آموزش، پژوهش و توسعه، این خانه نه تنها به افراد کمک میکند تا با سختیهای زندگی کنار بیایند، بلکه در حال ساختن یک آینده روشنتر برای جامعه ایران است؛ آیندهای که در آن هر ایرانی، فارغ از چالشها، توانایی رشد، بازسازی و بالندگی را خواهد داشت.
این قدم بزرگ، گامی مهم به سوی جامعهای سالمتر، پویاتر و تابآورتر است.