تعریف مال مشاع
به طور خلاصه مال مشاع به مالی گفته می شود که به هر علتی دو یا چند نفر بدون آن که سهم آن ها به نحو جداگانه ای مشخص شده باشند، در جزء جزء یک مال به صورت شریکی و به مقدار سهم خود مالکیت داشته باشند.
لازم به ذکر است از نظر حقوقی، هیچ یک از شرکاء قبل از افراز یا تقسیم و تفکیک نمی توانند در مال مشاع تصرفی انجام دهند مگر با توافق سایر شرکای مال مشاع، در ادامه توضیحاتی بیشتری در این زمینه ارائه خواهد شد.
تعریف مال منقول و مال غیرمنقول
مال غیرمنقول مالی است که قابل جابجایی نیست و یا اینکه جابجایی آن خسارت سنگینی به همراه دارد. مانند ساختمان و زمین، و در مقابل آن مال منقول قرار دارد.
مال منقول، مالی است، قابل جابجایی است مانند خودرو، که حرکت دادن آن ضرر و زیانی به همراه ندارد.
تعریف تفکیک، افراز و تقسیم:
افراز، تفکیک و تقسیم
افراز، تفکیک و تقسیم سه مفهوم مشابه هستند که برای جداسازی سهم شرکاء در یک مال انجام می گیرند. با توجه به تشابهی که بین این مفاهیم وجود دارد، لازم است تعریف دقیقی از آن ها ارائه شود.
افراز
افراز جدا نمودن و مشخص کردن سهم شرکاء بر اساس قدر السهم هریک از آن ها در مال غیرمنقول مشاعی است. این تقسیم در مورد ملکی انجام می شود که تمام ملک هم کیفیت باشد و با تقسیم ارزش آن کم نشود، به این ترتیب به هر شریکی سهمی با کیفیت مشابه سایر شکاء تعلق می گیرد، در غیر این صورت ملک غیرقابل افراز است و برای تقسیم آن باید از راه های دیگری استفاده شود.
به بیان دیگر افراز استقلال بخشیدن به مالکیت مشترک با واگذاری هر بخش از مال مشاع به یکی از مالکین است. افراز به دو نحو: اجباری (با حکم دادگاه یا تصمیم اداره ثبت) یا اختیاری و قراردادی و با توافق همه شرکاء انجام می شود.
علاوه بر این که افراز برای تعیین حدود ملک به کار می رود، در مواردی لازمه طرح دعاوی دیگر است، به عنوان مثال درخواست دستور فروش ملک مشاع بدون افراز ملک انجام نمی شود.
تفکیک
تفکیک در اصطلاح حقوقی، به تجزیه کردن و تقسیم کردن مال غیرمنقول (مشاع یا غیرمشاع) به قطعات کوچک تر گفته می شود.
اگر ملک مشاع باشد با تفکیک هر شریکی به نسبت سهم مشاع خود، مالک آن قطعه هم خواهد شد. با تفکیک، قطعات از هم جدا می شود اما مالکیت شرکاء از یکدیگر جدا نمی شود تا زمانی که سند تقسیم نامه به صورت رسمی تنظیم شود.
همزمان با اتمام تفکیک و تعیین سهم شرکاء، برای مالک یا مالکین، سند اولیه باطل و سند جدید و جداگانه با شماره جدید صادر می شود.
تفکیک ملک
بعد از تفکیک ملک مشاع، سند تقسیم نامه تنظیم می شود و براساس صورت مجلس تفکیکی برای هر مالک مشاعی یک قطعه جداگانه مشخص می شود و دفتر اسناد و املاک، اسناد مالکیت مشاعی را همراه با تقسیم نامه به اداره ثبت ارسال می کند. در نهایت با ابطال سند اولیه، سند مالکیت مفروزی برای مالکان صادر می شود که به وسیله آن حدود و مساحت قطعات جدا شده نشان داده می شود.
تقسیم
در اصطلاح حقوقی، تقسیم به معنای جداسازی، تشخیص و تمیز سهم شرکاء از یکدیگر است. تقسیم اعم از تفکیک و افراز است به این معنا که تفکیک و افراز خودشان نوعی تقسیم هستند اما تقسیم صرفا به این دو نوع محدود نمی شود.
تقسیم شامل اموال منقول و غیرمنقول می شود. به عنوان مثال در مورد تقسیم، با فوت یک فرد، اموال او بین ورثه، تقسیم می شود. تقسیم نامه یک سند رسمی یا عادی است که نشان دهنده تقسیم مال است.
همانطور که گفته شد، تقسیم بیشتر بعد از تفکیک به کار می رود به این ترتیب که شرکاء پس از تنظیم صورتمجلس تفکیکی که مقدمه ای برای تقسیم است و ارسال آن به دفتر اسناد رسمی می توانند با حضور در دفتر اسناد و تنظیم تقسیم نامه رسمی قطعات تفکیکی را به نسبت سهم مشاع هر شریکی بین یکدیگر تقسیم کنند و اداره ثبت نیز به استناد این تقسیم نامه برای هریک از شرکاء سند صادر می کند.
طبق ماده ۵۸۹ ق. م: هر شریکی هر زمان بخواهد، می تواند درخواست تقسیم مال مشترک را داشته باشد مگر در مواردی که طبق قانون تقسیم ممنوع باشد یا اینکه سایر شرکاء، ملتزم بر عدم تقسیم شده باشد.
در ماده ۵۹۱ ق. م: نیز در مورد تقسیم مال بین شرکاء آمده: اگر تمام شرکا به تقسیم مال مشترک رضایت داشته باشند، تقسیم با تراضی انجام می شود و در غیر این صورت اگر تقسیم مشمول ورود ضرر نباشد، حاکم اجبار به تقسیم خواهد کرد.
ماده ۵۹۸ ق.م برای تقسیم مال (منقول یا غیرمنقول) این ترتیب را تعیین کرده است:
۱- در صورت مثلی بودن و قابل تجزیه بودن، برای تقسیم مال، افراز انجام می شود
۲- در صورت قیمتی بودن مال تقسیم با تعدیل (از روی عدالت) انجام می شود
۳- در صورت عدم توافق و تراضی بین شرکاء، سهم آن ها با قرعه مشخص می شود
انواع تقسیم مال مشاع :
انواع تقسیم مال مشاع
مال مشاعی را به سه روش می توان تقسیم کرد که به ترتیب عبارتند از: تقسیم به افراز، تقسیم به تعدیل، تقسیم به رد.
تقسیم به افراز
همانطور که گفته شد یعنی جداکردن سهم هریک از شرکاء از ملک مشاع و هر شریک مشاعی می تواند درخواست افراز ملک را به مرجع مربوطه ارائه دهد مگر اینکه منع قانونی یا قراردادی وجود داشته باشد.
در تقسیم به افراز، به هر شریک از عین مال مشاع به نسبت سهمش، یک بخش از مال داده می شود و چون همه مال ارزش مالی و کیفیت برابر دارد، ارزیابی یا قیمت گذاری آن لازم نیست.
تقسیم به تعدیل
در مورد مال مشاعی است که اجزای آن ارزش و کیفیت برابری نداشته باشند در این حالت باید تقسیم عادلانه انجام شود.
به این صورت که کارشناس ارزش زمین را مشخص می کند و بر مبنای ارزش و مساحت تقسیم انجام می شود یعنی برای مالکین بخش های ارزان تر مساحت بیشتری در زمان تقسیم در نظر گرفته می شود تا از لحاظ قیمت با بخش بهتر برابری کند. بنابراین برای این تقسیم، لازم است که ارزیابی و قیمت گذاری مال انجام شود.
تقسیم به رد
در مواردی که تعدیل و کم و زیاد کردن مساحت در ایجاد تعادل بین سهم شرکاء موثر نباشد نوبت به تقسیم به رد می رسد.
به این نحو که برخی از شرکاء باید وجه یا مالی به برخی دیگر از شرکاء که سهم کمتری دریافت کرده اند، بپردازند تا سهم او نیز از نظر ارزشی مالی با سهام باقی شرکاء برابری کند. لازم به یادآوری است این تقسیمات به ترتیب انجام می شود و تا زمانی که ملک قابل افراز است نوبت به تقسیم تعدیل نمی رسد و الی آخر.
درصورتی که هیچ یک از این تقسیمات قابل انجام نباشد برای پایان دادن به اشاعه، شرکاء می توانند درخواست «فروش مال مشاع» را از مراجع صالح داشته باشند تا وجه حاصل از فروش به نسبت سهمشان بین آن ها تقسیم شود.
عدم امکان تقسیم مال مشاع
عدم امکان تقسیم مال مشاع
طبق قانون در این موارد امکان تقسیم مال مشاع وجود ندارد و تقسیم ممنوع است:
اگر که تقسیم، هرچند با توافق شرکاء سبب شود تمام مال یا سهم یک یا چند شریک از مالیت بیافتد.
تقسیم مال وقف شده بین موقوف علیهم
تقسیم متضمن اضرار به شریک غیر متقاضی به نحو فاحش باشد.
منع قانونی یا قراردادی خاصی در مورد تقسیم وجود داشته باشد
اگر ملک مشاع سند معارض داشته باشد تا زمان رفع تعارض، تقسیم ممنوع است
تفاوت افراز و تفکیک ملک مشاع
برخی افراد اشتباها تفکیک و افراز را به یک معنا می دانند در حالی که از نظر قانونی، دو موضوع متفاوت هستند. تفکیک تقسیم مال غیرمنقول به قطعات و بخش های کوچکتر است. مثلا مالکان یک زمین ۴ هزار متری آن را به ۴ قسمت ۵۰۰ متری قطعه بندی و تفکیک می کنند.
بعد از انجام تفکیک در اداره ثبت، صورت مجلس تفکیکی تنظیم می شود که حدود مساحت قطعه های جدا شده را جهت صدور سند و تنظیم تقسیم نامه مشخص می کند.
اما افراز تقسیم مال مشاعی بین مالکان به نسبت سهم آن ها است تا مشارکت آن ها به این طریق خاتمه یابد.
تفاوت های افراز و تفکیک به این قرار می باشد:
۱- در تفکیک لازم نیست، مال غیرمنقول حتما مشاعی باشد یعنی تفکیک مخصوص مال مشاع نیست و اگر همه ملک متعلق به یک نفر هم باشد می تواند آن را به قطعات کوچک تر تقسیم کند. اما افراز در مورد مال مشاع انجام می شود و در مورد تقسیم مال غیرمشاع، اصطلاح افراز به کار برده نمی شود.
۲- با تفکیک مال مشاع، اشاعه و اشتراک مالکان مال از بین نمی رود و همچنان شرکاء در هر قطعه به مقدار سهم خود مالکیت دارند. اما افراز برای مشخص شدن سهم شرکاء و خارج شدن از حالت اشاعه و اشتراک انجام می شود
۴- تفکیک در حالت صلح و سازش و با رضایت مالک یا مالکان مال انجام می شود اما افراز در حالت مرافعه و موارد عدم تفاهم و عدم توافق بین مالکان مشاع و برای خاتمه دادن به اشاعه انجام می شود.
۵- تفکیک صرفا تقسیم ملک به قطعات کوچکتر است اما افراز، تقسیم با تعیین سهم شرکاء است.
۶- مرجع رسیدگی به دعاوی افراز در صورت غیرقابل افراز بودن ملک، با دادگاه محل وقوع ملک است و در نهایت رای صادر می شود اما رسیدگی به اعتراضات تفکیک در صلاحیت اداره ثبت و اسناد است و در نهایت صورت مجلس تفکیک تنظیم می شود..
۷- اگر در زمان تفکیک مال، یکی از شرکاء به انجام آن اعتراض داشته باشد متوقف می شود در حالی که افراز با وجود اعتراض هم ادامه پیدا می کند و اعتراض فقط در مرحله بعد از صدور رای دادگاه به افراز مسموع است.
۸- برای تفکیک به سهم مالکان توجهی نمی شود و در زمان تنظیم تقسیم نامه است که سهم مالکان در نظر گرفته می شود اما در افراز رعایت سهم مالکان بسیار مهم است و بر اساس آن تقسیم انجام می شود.
۹- برای تفکیک توجهی به سن مالک یا مالکان نمی شود درحالی که طبق قانون یکی از شروط افراز محجور نبودن مالکان است که در این صورت تقسیم با دادگاه است.
مجموعه حامیان عدالت یک مرجع مناسب برای شما به منظور پیدا کردن یک وکیل افراز ملک مشاع است. برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید از طریق راه های ارتباطی که در سایت درج شده اند، بهره ببرید.