مغز عزیز... پیر شو، اما جوان بمان

همانطور که با افزایش سن ظاهر شما دچار تغییر می‌شود، مغز و کارکردهای شناختی شما نیز تغییر خواهد کرد. هر چند که این تغییرات گریز ناگزیرند اما عوامل بسیاری بر این روند تاثیرگذار است.

با توجه به اثرگذاری متغیرهایی مثل هوش سیال، تحصیلات، مولفه‌های فرهنگی و ... بررسی دقیق تغییرات شناختی مرتبط با سن را بسیار پیچیده کرده است.

پس از عبور از دوره جوانی، سرعت پردازش در مغز رو به افول می‌گذارد. هر چند حافظه با افزایش سن تضعیف می‌شود اما مطالعات نشان می‌دهد که در زیر شاخه‌های حافظه مانند حافظه ارقام یا اطلاعات شخصی یا مکان یابی با افزایش سن چندان دستخوش تغییر نخواهد شد. تمام عوارض سالمندی ناخوشایند نیستند به طور مثال برخی کارکردهای شناختی مانند تنظیم هیجانات همچنان روند رشد خود را تا پایان عمر ادامه می‌دهند و با بالاتر رفتن سن افراد عاقلانه‌تر و پخته‌تر رفتار خواهند کرد و بسیاری از تعاملات آنان بهبود خواهد یافت، مطالعات حاکی از این است که تنظیم هیجان بهتر در سنین بالاتر بر تصمیم گیری افراد تاثیر مثبتی دارد و می‌تواند اثر تضعیف کارکردهای شناختی دیگری مانند حافظه را در بسیاری از موقعیت‌ها خنثی کند.

در مطالعات شناختی روش‌های مختلفی برای جلوگیری از اثر مخرب سالمندی بر کارکردهای شناختی به چشم می‌خورد که می‌توان آنها را به سه دسته کلی تقسیم کرد:

1- تمرینات شناختی: با رویکرد بهبود حافظه، تقویت توجه، زبان، کارکردهای اجرایی، سرعت پردازش اطلاعات و ...

2- تمرینات ورزشی: ایروبیک، شنا، پیاده روی، دوچرخه سواری، یوگا و...

3- مکمل‌ها و رژیم غذایی: انواع داروها، مکمل‌ها، ویتامین‌ها و ....

در دسته اول می‌توان به نتیجه مطالعاتی که عواملی نظیر بازی شطرنج، خاطره گویی، حل سودوکو، به خاطر سپردن اشعار، مطالعه و چالش‎‌های ذهنی، انواع تمرینات حافظه را در کاهش اثرات سالمندی بر فعالیت‌های شناختی موثر دانسته‌اند اشاره کرد. در این خصوص تمرینات کاهش استرس بر مبنای مایندفولنس (MBSR) نیز موثر دانسته شده، اما تحقیقاتی نیز در این حوزه وجود دارد که انجام همزمان چند تمرین شناختی اثر این تمرینات را بیشتر خواهد کرد. گروه علوم شناختی کاگنوز cognos.ir بیش از 3 سال است که به مطالعه اثرات مایندفولنس بر کارکردهای شناختی می‌پردازد و در این خصوص افراد بسیاری را در کارگاه‌ها یا مطالعات گروهی خود یاری کرده است.

تمرینات ورزشی نیز از جمله فعالیت‌های موثر در کاهش اثرات سالمندی است و همچنین با توجه به این نکته که تمرینات ورزشی بر سلامت قلب موثر است و نشان داده شده که مشکلات قلبی و عروقی در بروز آلزایمر نقش دارد، لذا تمرینات ورزشی در سلامت مغز اثر بسزایی دارند. نکته مهتر آنست که مطالعات نشانگر این موضوع است که علاقه به تمرینات ورزشی، اثربخشی آن تمرین را برای هر فرد مشخص می‌کند به طور مثال اگر شما از انجام یوگا لذت می‌برید یا هنگام شنا کردن احساس لذتبخشی به شما دست می‌دهد این تمرینات در سلامت کارکردهای مغزی شما اثربخش تر است تا فردی که به یوگا یا شنا علاقمند نیست.
همچنین در خصوص مکلمل‌ها و رژیم‌های غذایی در مطالعه مروری که در این خصوص انجام گرفته بود اسید فولیک، ویتامین ب 12 و همچنین نوشیدن آب چغندر اثربخش توصیف شده بود و در خصوص داروهای ضد التهاب یا تنظیم دیابت بر جلوگیری از تضعیف کارکردهای شناختی در اثر سن تاثیر معنی داری دیده نشد.

نتیجه مطالعه جالب دیگری که در آن افراد سالمند از نظر کارکردهای شناختی مقایسه شده بودند چنین نشان داد که افرادی که در سنین جوانی به مطالعه و چالش‌های ذهنی علاقمندند یا افرادی از تحصیلات بالاتری برخوردارند و همچنین افرادی که در اوقات فراغت خود درگیر انجام فعالیت‌های جدید می‌شوند، افرادی که از نبوغ برخوردارند و خلاقیت دارند به دلیل مدارهای عصبی بیشتری که ذخیره می‌کنند در دوره سالمندی شاهد تحلیل کمتر کارکردهای شناختی و همچنین تاخیر یا عدم تجربه زوال عقل خواهند بود.