شاید خیلی از افراد مانند من که سابقه حل مساله روی کاغذ در ریاضی را دارند وقتی برای اولین بار با یک زبان برنامه نویسی مواجه می شوند تجربه ناخوشآیندی را داشته باشند. دلیل آن هم ساده است. بسیاری از چیز هایی که شما قبلا در ریاضی خوانده اید معادل های به کلی متفاوتی در کامپیوتر دارند. به طور مثال متغیر دیگر آن معنای سابق خود را ندارد. یا علامت تساوی معنای دیگری را دارد. همه چیز گسسته است و وقتی یک متغیر را تعریف می کنید همیشه باید در ذهن داشته باشید که این فضایی در حافظه من را گرفته است و قس علی هذا.
شاید اولین ایده ساخت زبان برنامه نویسی سمبلیک را استفان ولفرام در بسته نرم افزاری Mathematica پیاده سازی کرد. شاید تجربه او از فیزیک نظری با ریاضیات محض او را به این نتیجه رساند. به هر روی ایده او به زبان های برنامه سازی دیگر مانند متلب هم راه پیدا کرد و در این زبان ها هم میبینیم که می توان به دنیای تخیلی ریاضیات باز هم برگردیم (تخیلی به معنای وجود بی نهایت واقعی و دیگر ایده هاست). تابع sym و syms به ما کمک می کند که متغیر به معنای ریاضیاتی آن داشته باشیم. همانطور که در ریاضیات خوانده ایم اعداد حقیقی، طبیعی و غیره هستند (بر خلاف کامیپیوتر که مجبور هستیم از float، int و امثالهم استفاده کنیم) بنابراین شما قادر خواهید بود نوع عددتان را هم تعریف کنید. قطعه کد زیر سه متغیر را تعریف می کنند:
>> x = sym('x');
>> y = sym('y');
>> z = sym('z');
یا به طور خلاصه تر:
>> syms x y z;
وقتی نوعی بیان نمی شود (که معمولا هم همین کار را می کنیم) نوع را حقیقی در نظر می گیرد. می توان به صورت دلخواه هم تعریف کرد:
syms x y integer
حتی اعداد اعشاری را هم می توان به این طریق به صورت فرم کسری آشناتر تبدیل کرد:
>> a = sym(4.12)
a =
103/25
می توان با توابع هم آن ها را ترکیب کرد و مقدار تابع را محاسبه نمود:
>> f = x + y - z;
>> subs(f,{x y z},{1 2 3})
ans =
0
و می توان معادلات را به صورت زیر حل کرد:
>> solve('sin(x) = 1')
ans =
pi/2
>> x = solve('2*x-8 = 10')
x =
9
باید توجه کنید آنچه در داخل solve می آید یک رشته است و نباید خود متغیر را به صورت مستقیم استفاده کرد. آنچه در داخل این رشته نوشته می شود بسیار مشابه با آن چیزی است که در حل معادله های ریاضی مورد استفاده قرار می دادیم. مثلا دستگاه معادلات را به صورت زیر داریم:
>> [x y z] = solve('x+y-z=4','x-2*y+3*z=-6','2*x+3*y+z=7')
x =
1
y =
2
z =
-1
اما قضیه زمانی جالب تر می شود که شما بتوانید به صورت پارامتری معادله را حل کنید یعنی زمانی که معادلات از متغیر ها کمتر باشند. در این حالات جواب های شما عدد نیستند بلکه متغیر هم دارند:
>> [x y] = solve('x+y-z=4','x-2*y+3*z=-6','x,y')
x =
2/3 - z/3
y =
(4*z)/3 + 10/3
>> [x z] = solve('x+y-z=4','x-2*y+3*z=-6','x,z')
x =
3/2 - y/4
z =
(3*y)/4 - 5/2
در قسمت بعدی بیشتر از این ابزار جالب استفاده می کنیم. مثلا مشتق گرفتن یا انتگرال گیری نامعین را مورد بررسی قرار می دهیم.