سه مرحله برای روزه در امساک و کنترل نفس ذکر شده است: مرحله اول روزه، امساک از مفطراتی است که در کتب فقهی ذکر شده از قبیل خوردن و آشامیدن و دروغ بستن به خدا و رسول و اموری از این قبیل که مبطل روزه ظاهری است. تنها نتیجهای که چنین روزیای دارد اسقاط تکلیف و رفع مؤاخذه و عقاب الهی در قیامت است ولی مقرب عبد در درگاه الهی نیست.
مرتبه دوم، روزه خواص است و آن اجتناب از گناهان جوارح و کنترل نفس از عصیان پروردگار می باشد. در این مقام، روزهدار از همه گناهانی که نفس را در مرتبه مثالی و عوالم خیالی از توجه به توحید باز میدارد حفظ میکند. این مرتبه در اغلب خطبات رسول خدا(ص) و بیانات ائمه اطهار(ع) که در آغاز حلول ماه رمضان ایراد میشد، مورد تأکید قرار میگرفت.
مرتبه سوم، روزۂ اخصّ خواص است و آن حفظ نفس از زشتیهای مراتب عقلانی و بالاتر است که خود به مراتب فراوانی (به تعداد حجاب های میان انسان و پروردگار) تقسیم می شود. به هر مقدار که امساک و کف نفس سالک از زشتیها دقیقتر باشد، آثار روزه بر او لطیفتر است.
برگرفته از کتاب اسرار ماه رمضان؛ ادب حضور (دفتر سوم) | محمدتقی فیاض بخش