ویرگول
ورودثبت نام
hesamdoulatkhah
hesamdoulatkhah
hesamdoulatkhah
hesamdoulatkhah
خواندن ۹ دقیقه·۷ سال پیش

درباره فیلم «خانه پدری».

«ملوک»، مالک «خانه پدری» میشود. «ملوک»، آنتیگونه ی ایرانی است. آنتیگونه ای بی کَس. برای آنتیگونه ایرانی، همه ی مرد ها نقش«کرئون» را دارند و حتی «پولونیکس» هم او را تنها گذاشته و پیاده نظام و مجری «خانه پدری» شده است. او باید به جنگ هم پیمانی و اتحاد پدر-برادر برود، چرا که نمیخواهد نقش «قربانی» را داشته باشد. آن هم قربانی که به از میان برداشته شدن و محو شدن تن میدهد تا حیات نظام مردسالار کهن تا ابد تضمین شود. ملوک دست از سوخت رسانی به ماشین شوپر ایگویی «خانه پدری» میکشد و از نقش خود در مقام یک قربانی تن میزند. او بعد از مرگش دیر میپاید و تبدیل به سوژه میشود. آنتیگونه ی ایرانی بر یک چیز اصرار میکند: «روایت پذیر کردن ظلم و ستمی که بر او رفته و تلاش برای کلی کردن این ظلم و ستم.» ملوک، در این رسالت خود موفق میشود و تمام عناصر مادی و غیر مادی داستان را به سمت این روایت گری سوق میدهد. ملوک، علارغم اصرار بر بیگناهی خودش، به نام ظلم و ستم برخاسته از «سنت» در گور میمیرد. اما این پایان کار نیست و ملوک «نا-مرده»ای میشود که از گور خویش برمیخیزد و تمام فضای پیرامون را به تاریکی گور خویش روشن میکند و لکه ای میشود بر دامان آن. زیر زمین خانه ی پدری تبدیل به سیاه چالی میشود که همه چیز را در خود فرو میبرد و در فرایند مبادله وقفه می افکند. حال، چه این مبادله زندگی زناشویی خواهرانش باشد، چه ازدواج برادر زاده اش باشد، چه مبادله ای هنر قالیبافی و «معرفت» و دانش آن باشد و چه مبادله ی نهایی خانه در مبادله اقتصادی و ریختن ارزش تاریخی آن در پای بساز بفروش ها. ملوک تبدیل به رازی مخوف میشود که تلاش و جهد عظیمی در کار است که مسکوت و سر به مهر بماند تا حیات عادی سیستم تضمین شود، ولی هر زمان فرصت میشود، این راز سر به مهر خودی نشان میدهد. بر ملا شدن این راز طاقت سوز و هزینه زا است. روایت حاکمان/پدر-برادر روایتی یکدست است. نوعی روایت خنثی. ورد زبان روایان این نظرگاه حاکمانه این است:«هیچ چیز غیر عادی رخ نداده و همه چیز دارد روال عادی خودش را طی میکند». ولی نظرگاه حاکمان، یگانه نظرگاه ممکن نیست. روحی ستم دیده و نا آرام است که خواب آرام این نظرگاه خنثی را به هم میزند و ته رنگی از ابهام و بی معنایی را بر هم چیز میزند. ملوک، آنتیگونه ای بی رحم و سنگدل است. او نه فقط کینه ی دشمنانش را به دل میگیرد و از آنان انتقام میگیرد و زندگی شان را تباه میکند، بلکه حتی آرامش را از هم پیماننش نیز سلب میکند. او میخواهد که از ظلم و ستمی که بر خود رفته فراروی کند و آن را «کلی» کند. همین است که رازی که ملوک با مرگ خویش بر ملا میکند، مادرش را میکشد، زندگی خواهرانش را ویران میکند، جلوی ازدواج برادرزاده هایش سنگ می اندازد، و خلاصی از خانه پدری را به امری ناممکن تبدیل میکند. ملوک کاری می کند که نه فقط زیرزمین خانه پدری، بلکه تمام فضای پیرامون و کل وضعیت موجود تبدیل به «قبرستان» شود. آن هم قبرستانی که گریزی از آن نباشد. راز در جا زدن و در خود پیچیدن دوربین کیانوش عیاری و ناتوانی اش از بیرون رفتن از و گیر کردن در قبرستان «خانه پدری» همین است. در نظام مردسالار بازنمایی شده در «خانه پدری»، همه چیز فرم «مبادله» به خودش میگیرد. همه ی چیزهای نابرابر، برابر شمرده میشوند و به واسطه منطق هم ارزی، با هم مبادله میشوند. فضای بازنمایی، فضای نقش های تعیین شده است: ملوک به نام سنت ناموسی با مرگ و نیستی مبادله میشود تا دیونی که بر گردن سنت خانه ی پدری سنگینی میکند، پرداخت شود و خانواده در مقیاس با جهان مردسالار پیرامون خود به تعادل برسد؛ آمرآن و عاملان قتل، فرایند سوگواری را به جا می آورند تا اینگونه القاء کنند که مبادله پس از مرگ هم انجام شده و همه چیز نمادینه شده و هیچ عنصر «مازاد و بازنمایی ناپذیر» ی بر جای نمانده؛ پدر ستمگر «خانه پدری» به واسطه همین فرم مبادله و پرداخت دیون است که مدام به اهل بیت ناسازگار خویش فرمان میدهند و یادآوری میکند که «حالا یه کاری بود که شده، فراموشش کنید». اما ملوک نمیخواهد تن به این شکل بازنمایی بدهد و مدام اصرار می ورزد و پای سفت میکند تا با همین عنصر مازاد و بازنمایی ناپذیر یکی شود. ملوک، در این مقام، «امر واقعی» را تجسم میبخشد. روح آشوب گر ملوک، چندین نسل سرگردان و پرسه زن میماند تا به این عنصر مازاد جسمانیت ببخشد. او موفق میشود زمانی مادرش را، زمانی خواهرانش را، زمانی برادرزاده هایش را و زمانی هم «مریم» را مکان جسمانیت یافتن همین بازنمایی ستم قرار دهد و آنها را وادارد که به ستم خواهی و کین خواهی از او برخیزند.

در واقع، «ملوک»/«آنتیگونه ایرانی»، خود و هم پیمانانش را از یک سو و پدر و سایر هم پیمانان پدر را، در مقام دشمن، از سوی دیگر، در طول چند نسل «تکثیر» میکند و فضا را به آنها میآلاید تا جلوی «فراموشی» ای را بگیرد که ساختار مردسالار بوجود آورنده و ترویج کننده آن است و در عین حال نیز همین فراموشی هم نقش سوخت رسانی به موتور محرکه ی همین سنت ستمگر را نیز ایفا میکند و از آن تغذیه میکند. آنتیگونه ی ایرانی گویا به واسطه ستمی که بر خود رفته، متوجه ستمی کلی تر و اساسی تر شده. او سر مردن ندارد و به حیات زیرزمینی خودش در «خانه پدری» ادامه میدهد تا فرم و محتوای این ستم ساختاری را عیان کند. برای او این ستم صرفاً امری فردی نیست و چنان از آن فراروی میکند و ساختار سوپرایگویی آن را با تکرار «وسواسی» بیان میکند که بیننده را وا میدارد که گاهی در سطح فردی بر«کبلحسن» و «محتشم» و سایر پیاده نظام این ساختار مردسالار درون فیلم دل بسوزاند. تاکید بر همین وجه ساختاری ظلم و و ستم و درونی شدن آن است که هرگونه تبری جستن از آن به شکل «نفی انتزاعی» در درون فیلم به چالش کشیده میشود و هیچ گونه عدم هم زمانی نسل های بعدی با اصل جنایت نمیتواند این لکه را از دامان نسل های بعد پاک کند. در انتهای فیلم،«ناصر» مدام در برابر استیضاح شدن توسط نامزد دکترش«مریم» میگوید: «یه قتلی تو 60-70 سال قبل رخ داده که هیچ ربطی به من نداره». ولی این تلاش برای عادی سازی مساله باعث نمیشه که مریم تاکید نکنه: «من نمیتونم تو خونه ای زندگی کنم که جنازه یه زن تو اون دفن شده». یعنی حتی جابه جایی استخوانهای ملوک و تخریب «خانه پدری» و ساختن خانه ی مدرن هم نمیتواند بر این خاطره ی ظلم و ستم سرپوش بگذارد و شرایط را برای حیاتی جدید مهیا کند. ملوک و نماینده گان و هم پیمانانش کاری میکنند که «آینده گان» بر مسوولیت خویش در ظلم پدرانشان، خود را شریک بدانند و ساختار درونی شده ی این شکل از طلم و ستم را به جا بیاورند. در واقع میتوان اینگونه گفت که فقط به واسطه یک نفی رادیکال و «متعین» است که حیات به واقع «نو» میتواند معنا داشته باشد. آنتیگونه ی ایرانی به دنبال همین نفی ثانویه است. این همان نفی رادیکالی است که که «ساختار مردانه» را مسبب ظلم و ستمی عظیم و دیرپا به جا می آورد و ان را نشانه میگیرد. در واقع این همان «ملوک» است که از جایگاه «مریم»، «ناصر» را از پی 60-70 سال فاصله با پدر و پدر بزرگش یکی میکند و آنها را در یک چارچوب واحد قاب میگیرد تا بتواند روایتی ساختاری از ستم و ظلم مردسالارانه ارایه دهد. «ملوک»، در این مقام، «راوی» تاریخ است و اوست که از منظر زنانه و ظلم و ستمی که بر آنها رفته، دست به روایت «تاریخ» میزند تا بتواند ماشین «روایت حاکمانه از تاریخ» را از کار بیندازد. در جایگاه «نا-مرده» بودنی که ملوک اتخاذ کرده، نه «گذشته» چیزی است تمام یافته و نه «آینده» چیزی مبهم و غیر قابل پیشبینی. او در مقام این نامرده گی، «سوژه» میشود و از گذشته ای مکتوم پرده بر میدارد و آن را با «روایت ظلم و ستم»، آبستن میکند. او، در عین حال، از مردن تن میسپارد تا آیند ه گان را از خطری که در پیششان به کمین نشسته است، آگاه کند و این همان لحظه ای است که «مریم» نمیخواهد گول «نفی انتزاعی» ناصر را بخورد و بر خواست خود تاکید میکند. ظلم و ستم ها باید شناسایی و با پذیرش مسوولیت، تأدیه شوند تا فرایند مبادله بتواند شکل عادلانه به خود گیرد و تا آن زمان هر مبادله ای که در یک بستر ظالمانه و یک سویه مطرح شود، تیرش به خطا خواهد رفت و محکوم به شکست است. ملوک میخواهد کاری کند که پاشنه ی این در را از جای بکند تا در سنت بر همان پاشنه ی قدیم نچرخد. او کل تاریخ را از گذشته تا حال و تا آینده، یکجا روایت میکند. همین روایت وقت و بی وقت ملوک است که او و هم پیمانانش را مالک «خانه پدری» میکند و پاشنه در تاریخ را از جا به در میکند.

۲
۰
hesamdoulatkhah
hesamdoulatkhah
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید