چرا به نظر می‌رسد که هیچگاه وقت کافی ندارید؟

نه فقط به دلیل خودکامگیِ ساعت، بل‌که به دلیل روان‌شناسی خودمان نیز همواره احساس می‌کنیم که وقت کافی نداریم.

نویسنده: کایرا ام. نیومن
مارس ۲۰۱۹، مجله‌ی نیکی بزرگ‌تر

مترجم: دکتر زهره میرعابدینی
گروه علمی حکمت زندگی

همین الآن می‌توانم فشردگی شدید استرس را در دلم حس کنم. صبح امروز، تماسی از یکی از دوستان نزدیکم که نیاز به کمک داشت دریافت کردم که مانع شروع‌کردن نوشتنِ این مقاله شد. هر لحظه، انتظار دارم یکی از همکارانم ایمیل درخواست کمک برای انجام یک کارِ لحظه‌یِ آخری را برایم بفرستد. و من برنامه‌ریزی کرده‌ام که برای ملاقات با دندانپزشک میز کارم را امروز زودتر از همیشه ترک کنم، و سپس باعجله به خانه خواهم رفت تا یک شام دیروقت را آماده کنم.

من تحت فشار زمان هستم ـــ و می‌دانم که در این جهت تنها نیستم. اگر شما یک زن، یا یک والد تنها هستید، یا هر کسی که عملاً در جامعه‌یِ بدو ــ بدو ــ بدوی امروزِ آمریکا زندگی می‌کند، احتمالاً شما نیز چنین حال و روزی دارید. هنگامی که محققان پیش از سال ۲۰۱۱ از آمریکایی‌ها نظرسنجی کردند، قریب به نیمی از آن‌ها گفتند که تقریباً هرگز وقت کافی ندارند و دوسوم نیز گفتند که بعضی اوقات یا همیشه احساس عجله می‌کنند (اگرچه یک مطالعه‌یِ اخیر نشان می‌دهد که اوضاع ممکن است اندکی بهبود یافته باشد).

همان‌طور که کاسی موگیلنرِ محقق و همکارانش در مقاله‌ای در سال ۲۰۱۲ می نویسند، «با بخش بزرگی از ساعات بیداری که برای شغل سپری می‌شود، باقیمانده‌یِ عمر گران‌مایه صرف فهرست کارهای روزانه، از قبیل ورزش، نظافت، و معاشرت با دوستان و خانواده می‌شود.»

در نگاه اول مسئله سرراست به نظر می‌رسد: فشار زمان به کمبود زمان منحصر و احاله می‌شود؛ درست است؟ خب، تا حدی بله. این احساس البته هست که ما وقت کافی برای انجام‌دادنِ آن‌چه می‌خواهیم انجام دهیم نداریم ـــ اما واقعیت این است که [مفاهیمی چون] احساس و کافی و خواسته‌ها مفاهیمی تا حدی ذهنی اند.

ازسال ۱۹۶۵ تا سال ۲۰۰۳ میانگین ساعات کار هفتگی آمریکایی‌ها در واقع تا سه ساعت کاهش یافته، و اوقات فراغت‌شان افزایش یافته است. و از آن زمان در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته ساعات کار هفتگی حتی از این هم کمتر شده است. در یک مطالعه بر روی بیش از ۷۰۰۰ استرالیایی شاغل، محققان تصریح کردند که فشار زمان یک «توهم» است و بس. آن‌ها تخمین زدند که چه‌قدر زمان برای فعالیتهای اساسی ـــ از قبیل ساعات فعالیت شغلی، کارهای خانه، و مراقبت شخصی ـــ لازم است و آن را با میزان اوقات فراغت مردم در برنامه‌های کاری واقعی زندگی‌شان مقایسه کردند. مشخص شد که تفاوت زیادی میان این دو وجود داشت. بیشترینش مربوط به خانوارهای بدون فرزند بود و کم‌ترین تفاوت مربوط به خانواده‌های تک والدی بود.

محققان نوشتند: «کسانی که احساس می‌کنند که به کارِ زیاد واداشته شده‌اند ـــ کسانی که کمترین «وقت آزاد» را دارند ـــ عمدتاً خودشان این بلا را بر سر خودشان آورده‌اند». به بیان دیگر، به لحاظ نظری، ما می‌توانستیم ساعات کمتری را صرف کسب پول، جاروبرقی‌کردن و شستن ظرف‌ها ، یا پخت‌وپز و غذاخوردن کنیم و بی‌آن‌که از پا در آییم از پس همه‌یِ آنها برآییم.

اگرچه ممکن است که نخواهید که صرفاً اندکی بالاتر از خط فقر به سر برید یا این‌که کمترین توجه ممکن را به فرزندان‌تان داشته باشید، اما این نکته مهم است: فشار زمان شدید به چیزهایی که برای آنها ارزش قائلیم و به زمانی که وقف آن‌ها می‌کنیم ارتباط دارد. و همچنین، سایر تحقیقات نشان می‌دهند که به نگرش و ذهنیت ما در مورد زمان نیز مربوط می‌شود. به جای این‌که همواره ساعت را سرزنش کنیم، می‌توانیم ریشه‌هایی از بحران زمان را در عمق روان‌شناسی خودمان بیابیم. در ادامه چند بینش علمی آورده شده است که به شما کمک می‌کند بین فشار واقعیِ کرونومتر و فشار غیرضروری‌ که ممکن است به خودتان وارد کنید تمایز قائل شوید:

۱. لذت و اشتیاق

در مطالعه ای که در سال ۲۰۰۴ روی نزدیک به ۸۰۰ نفر از کارگران در اوهایو انجام شد، محققان با یک معما روبه‌رو شدند:

وقتی زنان بیش از ۱۰ ساعت در هفته کارِ خانه داشتند،[نسبت به مردان،] بیشتر احساس می‌کردند که وقت ندارند و به نوبه‌یِ خود احساس افسردگی بیشتری هم می‌کردند. اما وقتی مردان همان اندازه کارِ خانه انجام می‌دادند، چنین احساسی را نداشتند. الگوی مشابهی برای فعالیت‌های داوطلبانه نیز ظاهر شد: مردانی که داوطلبِ انجام کاری می‌شدند کمتر افسرده بودند، اما زنان، دچار استرسِ زمان می‌شدند و به نظر هم نمی‌رسید که منافع چندانی را تجربه می‌کنند.

تبیینی که محققان به دست آوردند، و گزارشات مردم در مورد چگونگی گذران وقت خود هم از آن حمایت می‌کرد، این بود که مردان معمولاً کارهای خانه و داوطلبانه‌یِ لذت‌بخش‌تری را انجام می‌دهند. آن‌ها چمن‌ها را می‌زنند و تیم‌های فوتبال را مربی‌گری می‌کنند. آنها به تجربه‌یِ سَیَلان (flow Experience) دست می‌یابند و حسی از موفقیت و مهارت را تجربه می کنند. از طرف دیگر، زنان غالباً به کارهای کوچک و تکراری روزمره و کارهای خدماتی مشغول اند: تشویق و هیجان کمتر در کنار تلاش بیشتر برای به خواب نرفتن در گردهم‌آیی‌های اولیا و مربیان در مدرسه.

جای تعجب نیست که یک روز پر از فعالیت‌های سرگرم‌کننده، احساس گرفتاری و استرس کمتری نسبت به یک روز جان‌کندن ایجاد می‌کند. اگر وقتی که خوش می‌گذرانید زمان به سرعت سپری می‌شود (از نوع خوبش)، به نظر می‌رسد وقتی که خوش نمی‌گذرانید هم زمان به سرعت سپری می‌شود (اما از از نوع بدش). این عنصرِ ذهنی ممکن است احساس فشار زمان بیشتری را در زنانی که در این مطالعه شرکت کرده‌اند ایجاد کند، حتی اگر ساعات فعالیت مردان، برابر یا بیشتر از آن‌ها باشد.

تأثیر مشابهی در محل کار نیز دیده می‌شود. در یک مطالعه، محققان بیش از ۲۵۰۰ کارمند را در یک شرکت فن‌آوری و یک شرکت خدمات مالی بررسی کردند و دریافتند که افرادی که در محل کار شور بیشتری دارند و مشتاق انجام کارهایی اند که از نظرشان مهم اند، مانند دیگران شتاب‌زده نیستند و از انجام کارها به ستوه نمی‌آیند.

اگر احساس کمبود زمان می‌کنید، چه‌بسا علتش صرفاً این باشد که از فعالیت‌هایی که برنامه‌یِ کاری شما را پر می‌کنند لذت نمی‌برید. البته زندگی گاهی اوقات می‌تواند این‌گونه باشد، اما اگر خود را از پا درآمده و در هم شکسته حس می‌کنید ، چه‌بسا اضافه‌کردنِ یک فعالیت دیگر به فعالیت‌های روزتان کمک‌کننده باشد ـــ فعالیتی که شما را سرگرم و مجذوب خودش نگه می‌دارد.

۲. تعارض درونی

چرا به نظر می‌رسد که اشتیاق، وقت ما را آزاد می‌کند؟ محققانی که این پدیده را مشاهده کردند می‌خواستند دریابند که واقعا جریان چیست.

هنگامی که آن‌ها از کارمندان درباره‌یِ متعارض‌بودن یا همسو بودن اهداف‌شان با یک‌دیگر سوال کردند، سرنخی پیدا شد. کارمندانِ فاقد اشتیاق می‌گفتند که اهداف‌شان با یک‌دیگر در رقابت اند و بر سر زمان و توجهی که باید صرف‌شان کرد با هم می‌جنگند. به عنوان مثال، تمایل برای خوب کارکردن در محل کار ممکن است بازگشتن به خانه برای شام‌خوردن با خانواده را دشوار کند. اما کارمندان مشتاق متفاوت بودند: آن‌ها اهداف خود را پشتیبان یک‌دیگر می‌دیدند. چرا که، به رغم همه چیز، آشپزی سالم در خانه و پیوندهای خانوادگی می‌تواند انرژی و انگیزه‌یِ بیشتری برای کارِ فردا به آن‌ها بدهد.

بنابراین، فشار زمان فقط به میزان لذت‌بخش بودنِ فعالیت‌های ما ربط ندارد، بل‌که به نحوه‌یِ سازگاربودن آن‌ها با هم در ذهنِ ما نیز مرتبط است. یک مطالعه نشان داد افرادی که فقط به اهداف متعارض فکر می‌کنند ـــ مانند پس‌اندازکردن در مقابل خریدن چیزهای خوب، یا سالم‌بودن در مقابل خوردن غذاهای خوش‌مزه ـــ احساس استرس و اضطراب بیشتری دارند و به نوبه‌یِ خود کمبود زمان بیشتری احساس می‌کنند.

تیم کَسِر، استاد کالج ناکس و متخصص در موضوع مادی‌انگاری، که نویسنده‌یِ اصلی یک گزارش علمیِ دوران‌ساز درباره‌یِ کمیابی زمان است، یک بار به شوخی گفت: «اگر هر پروژه‌یِ تحقیقاتی‌ای که در حال حاضر روی آن دارم کار می‌کنم ، گربه‌ای بود که در خانه‌یِ من زندگی می‌کرد، واضح است که کارم زار بود». اگر لیست کارهای شما مانند یک گله گربه‌یِ گرسنه‌یِ درحال رقابت بر سر یک قوطی غذا باشد هیچ جای تعجب نیست که از تاب و توان بیفتید.

لیندال استرازدینز، استاد دانشگاه ملی استرالیا، که دهه‌یِ گذشته را صرف تلاش برای نشان‌دادن اهمیت کمیابی زمان برای بهداشت فردی و عمومی کرده است می‌گوید، اگرچه ممکن است ما آزادانه برخی وظایف خود را انتخاب کنیم، اما بخش عمده‌ای از کارهای ما محصول جامعه یا فرهنگ‌مان اند. به عنوان مثال، به نظر می‌رسد امروزه یک مادرِ خوب بودن در مناطق حاشیه‌یِ شهر، مستلزم راننده‌یِ بچه‌ها بودن در اطراف محله برای رساندن آن‌ها به ورزش‌ها و سرگرمی‌های بی‌شمارشان است.

استرازدینز می گوید :«اگر این کار را نکنید، احساس می‌کنید که طبق یک سری از هنجارها عمل نمی‌کنید، اما اگر [کار دیگری] را انجام ندهید نیز باز هم مطابق با مجموعه‌یِ دیگری از هنجارها عمل نمی‌کنید». او چنین می‌افزاید: «شما ۲۴ ساعت وقت دارید... و به نقطه‌ای می‌رسید که نمی‌توانید روز خود را بکِشید تا درازتر شود.» اگر در مورد یک وظیفه تعارضات درونی زیادی احساس می‌کنید، چه‌بسا [بهتر باشد که] صرفاً کنار گذاشتنِ آن را در نظر بگیرید.

۳. احساس کنترل

اغلب وقتی ما درگیر تعارض زمانی می‌شویم، این امر به دلیل یک تکلیف بیرونی است: مثلاً برنامه‌یِ مراقبت روزانه در برابر یک قرار ملاقات مهم قرار می‌گیرد، یا شیفت کاری شما از ساعت ۹ شروع می‌شود اما اتوبوس دیر می‌رسد. فشار زمان دست در دست این احساس است که شما بر برنامه‌یِ خود کنترلی ندارید.

در یک مطالعه در سال ۲۰۰۷، محققان با ۳۵ مادر کم‌درآمد که دستِ کم از یک کودک مراقبت می‌کردند، مصاحبه کردند. آن‌ها از مادران خواستند که در مورد نحوه‌یِ گذراندن روز گذشته و این‌که چه‌گونه به اعضای خانواده‌شان در شرایط پرمشغله غذا می‌دهند، صحبت کنند.

محققان توانستند روش‌های مختلف مدیریت زمان را شناسایی کنند ـــ بعضی از آن‌ها نسبت به بقیه موفق‌تر بودند.

کمترین موفقیت مربوط به سبک «واکنش‌پذیر» بود، سبکی که در آن مادران احساس کنترل روی روزهای خود نداشتند. همه‌یِ آن مادران، احساس کمیابی زمان و زیرِ بارِ ساعت بودن داشتند و قادر به انجام‌دادنِ هر آن‌چه می‌خواستند نبودند. در مقابل، مادرانی که دارای سبک زمانی «فعال» بودند در برنامه‌ریزی، مدیریت و ساختاربندی روزهای خود موفقیت‌هایی داشتند. آن‌ها نسبت به گروه واكنش‌پذیر، اندکی بیشتر در وقت خود احساس كنترل داشتند و كمتر تحت فشار زمانی بودند.

اشلی وی. ویلانزِ محقق و همكارانش می‌نویسند: «مردم غالباً، نه‌تنها به این دلیل که واقعاً و به طور عینی پرمشغله ‌اند، بل‌كه به دلیل احساس عدم کنترلی که بر زمان‌شان دارند، از اسیر زمان بودن شكایت می‌كنند.» این احساس ممکن است بر اساس اوضاع و احوال زندگی ما باشد ـــ زیرا ما ساعات کاری غیرقابل تغییر داریم یا بچه‌هایی داریم که علاقه‌ای به خوابیدن در طول شب ندارند ـــ اما می‌تواند بخشی از روان‌شناسی ما نیز باشد.

طبق تحقیقات، برخی از افراد، به جای تجربه‌یِ زندگی به عنوان صاحب سرنوشت خود، احساس می‌کنند که در کنترل نیروهای خارجی هستند (و بنابراین در برابر فشارهای روانی تاب‌آوری کمتری داشته و حس افسردگی بیشتری دارند). اگر این در مورد شما هم صدق می‌کند، به دست آوردن احساس کنترل بر برنامه‌هایتان برای شما دشوارتر خواهد بود.

در این صورت، سعی کنید چشم و نگاه خود را بر روی جایزه بدوزید و متمرکز نگه دارید و هر کاری از دست‌تان بر می‌آید بکنید تا احساس کنترل بر زمان خودتان را بدست آورید. قدم‌های کوچکی بردارید، مانند بهینه‌سازی فهرست کارهای روزانه‌تان یا تمرین «نه» گفتن به افرادی که درخواست لطف می‌کنند.

۴. ارزش زمان شما

آخرین قطعه از معمای فشار زمان پول است و این یکی کمی پیچیده‌تر است. اگر در چندین شغل کار می‌کنید یا نمی‌توانید هزینه‌یِ پرستار کودک را بپردازید، مطمئناً احساس کمبود وقت می‌کنید. اما برخی تحقیقات نشان داده‌اند که افرادی که درآمد بالایی دارند به طور ویژه‌ای احساس کمبود وقت می‌کنند ـــ و افراد زمانی که ثروتمندتر می‌شوند حتی بیشتر از گذشته احساس شتاب در زندگی می‌کنند. حتی فقط احساس ثروتمندشدن ـــ وقتی میزان پس انداز شما بیشتر از اندازه‌یِ کافی در گذشته شده باشد ـــ می‌تواند احساس شتاب و دست‌پاچگی بیشتری به شما بدهد.

کَسِر می‌گوید: ‌در جامعه‌ای مانند جامعه‌یِ ما جواب حاضر و آماده [برای شادکامی] پول بیشتری به دست آوردن، و چیزهای بیشتری خریدن است. اما آن‌چه ما می‌کوشیم بگوییم این است که چیزی که مردم حقیقتا به آن نیاز دارند، وقتِ بیشتر است نه پولِ بیشتر.»

چرا وفور پول به صورت یک جور کمیابی زمان احساس می‌شود؟ دو محقق، دنیل هامرمش و جونگمین لی اظهار داشتند: یکی از احتمالات این است که افراد ثروتمند کارهای زیادی را می‌توانند با پول خود انجام دهند اما فقط چند ساعتِ محدود خارج از ساعات کاری برای انجام‌دادنِ آن‌ها در اختیار دارند. سرگرمی‌های گران‌قیمتِ بسیار فراوان، اما زمانِ بسیار کم!

اما احتمال دیگر این است که آنها به وقت خود اهمیت بیشتری می‌دهند: اگر در هر ساعتی که کار نمی‌کنند در صورتی که کار میکردند ۱۰۰ دلار می توانستند کسب کنند، پس بهتر است از آن ساعت به خوبی استفاده کنند [و در آن ساعت هم کار کنند].

همان‌طور که اقتصاددانان به ما یادآوری می کنند، وقتی چیزی کمیاب است، ارزش آن بالا می رود ـــ اما عکس آن نیز صادق است: وقتی چیزی ارزشمند است (مانند زمان)، آن را کمیاب ادراک می‌کنیم. در یک آزمایش، محققان از ۶۷ دانشجو خواستند که به تقلید کار مشاوره بپردازند، و برای آن به ازای هر دقیقه بین 0.15 تا 1.5 دلار «هزینه» دریافت کنند. دانش آموزانی که 1.50 دلار می‌گرفتند احساس فشار بیشتری نسبت به زمان داشتند ـــ حتی اگر واقعاً قصد نداشتند این پول را برای خودشان به دست آورند! در آزمایشی دیگر، هنگامی که از مردم خواسته شد دست‌مزد ساعتی خود را محاسبه کنند، افراد با درآمد بالا احساس کمبود زمان شدیدتری می‌کردند.

دو تن از محققان، سانفورد ای. دیوو و جفری پفر، می‌نویسند: «احساس فشار زمان فقط تابعی از تفاوت‌های فردی نیست؛ سهم کمی از زمان برای کار یا حتی شرایط کاری افراد صرف می‌شود؛ اگرچه که این عوامل قطعاً مهم اند، اما فشار زمان، دستِ کم تا حدی، ناشی از فرآیندهای روان‌شناختی و درک ارزش زمان است.»

این همه‌یِ اخبار خوب و اخبار بد در این زمینه است. این بدان معنا است که هرچند که تلاش‌های ما برای بهینه‌سازی و برنامه‌ریزی، طرح‌ریختن و ساده‌سازی ممکن است منجر به برطرف‌کردن کل مشکل نشود، اما همچنین به این معنی نیز هست که ممکن است بیش از آن‌چه فکر می‌کردیم نیرو داشته باشیم، حتی اگر نتوانیم ساعات آزاد برای تماس با یک دوست یا مراجعه به دندانپزشک پیدا کنیم. فشار زمان فاصله‌ای ناراحت‌کننده است بین وضع مطلوبی که آرزو می کردیم وقت‌مان را بگذرانیم و وضع موجود که اکنون چه‌گونه داریم آن را می‌گذرانیم. با در نظر گرفتن این موضوع، شاید بتوانیم فضایی برای نفسکشیدن پیدا کنیم.

لینک این مقاله در سایت مجله‌یِ نیکی بزرگ‌تر:
https://greatergood.berkeley.edu/article/item/why_you_never_seem_to_have_enough_time