تحقیقات جدید نشان میدهد که احساس هدفمندی در زندگی نه‌فقط برای کودکان بل‌که برای افراد میان‌سال و مسنتر نیز مهم است.
نویسنده: جیل ساتی
۸ مارس ۲۰۱۸، مجله‌یِ نیکیِ بزرگتر، دانشگاه برکلی، کالیفرنیا
مترجم: دکتر زهره میرعابدینی
گروه علمی حکمت زندگی
جوانترین فرزند من پاییزِ آینده به دانشگاه میرود، و این بدان معنا است که آشیانه‌ام به زودی خالی خواهد شد. پس از بزرگ کردن فرزندانم طی ۲۲ سال گذشته، بخش بزرگی از اهداف زندگی من با رفتنِ پسرم مرا ترک خواهند کرد.
میدانم که من تنها کسی نیستم که نسبت به این تغییر بزرگ هم‌زمان احساس اندوه و وحشت میکنم ـــ بسیاری از افراد دیگر نیز با احساسات مشابهی مواجه اند. ما کنج‌کاو ایم(که بدانیم) زمانی که فرزندان‌مان از قفس پریدند زندگی چه‌گونه خواهد بود و با خودمان چه خواهیم کرد.
یک احتمال این است که احساس هدفمندی‌مان را تجدید کنیم.
داشتن هدف در زندگی به معنای عمیقاً اهمیت دادن به مقصودی است که مشتاق اید کار کنید تا به آن نائل شوید ـــ اغلب، کمک کردن به دیگران یا تأثیرگذاری بر جهان به شیوه‌ای مثبت و سازنده. محققانی مانند کندال برانک و مربیانی مانند پاتریک کوک-دیگان برای درک این‌که ما چه‌گونه احساس هدفمندی را در نوجوانان تقویت میکنیم، کارهای زیادی انجام داده‌اند.
اما در مورد افراد سال‌خورده مثل من چه‌طور؟ آیا ما به احساس هدفمندی نیاز داریم یا فقط باید راحت بنشینیم و از زندگی لذت ببریم؟ برای بزرگ‌سالانِ جوان‌تر، جهان و امکانات آن کاملاً گسترده به نظر میرسد ـــ دانش‌جویان کالج راهی مسیر حرفه‌ای‌شان میشوند و والدین جوان، خانواده‌یِ خود را تشکیل میدهند. اما بعد از این‌که شغلی به دست آوردیم و فرزندان‌مان را بزرگ کردیم چه‌گونه میتوانیم احساس هدفمندی را بازبیابیم؟
شاید این‌طور به نظر برسد که هدف داشتن، تنها متعلق به حیطه‌یِ جوانان است، اما شواهد مبنی بر این‌که داشتنِ هدف در تمام طول زندگیِ افراد اهمیت دارد، در حال افزایش اند. محققان در حال یافتن ارتباطی قوی میان هدف داشتن در زندگی در بزرگ‌سالی و سلامت جسمانی و به‌روزیِ بهتر در آینده اند. یافته‌های آنها به ضرورت تقویت هدف در بزرگ‌سالان سال‌خورده‌تر اشاره میکند، به ویژه در مورد افرادی که ممکن است پس از نقل مکان کردن فرزندان یا پس از بازنشستگی خود را دست‌خوشِ سرگردانی بیابند.
ترغیب کردن به داشتن هدفی جدید در زندگی نه‌تنها میتواند منجر به داشتن زندگی شادتر و سالمتر در افراد میان‌سال شود، بل‌که میتواند سالمندان را به استفاده از تواناییهای خود برای خیرِ بیشتر تشویق کند ـــ که به نفع همه‌یِ ما است.
اریک کیم از دانشکده‌یِ بهداشت عمومی هاروارد میگوید فوائد جسمی احساس هدفمند بودن به اثبات رسیده است.
او و همکارانش با استفاده از داده‌های مطالعه‌یِ سلامت و بازنشستگی در دانشگاه میشیگان دریافتند که افرادی که در یک مقطع زمانی خاص سطحِ بالاتری از اهداف را گزارش میدهند، چهار سال بعد نسبت به افرادی که اهداف پایینتری را گزارش کرده بودند به طور عینی از چالاکی جسمانی بهتری برخوردار اند. حتا یک «واکنش متناسب با مقدار» (dose response) نیز مشاهده میشود ـــ به این معنی که به ازای هر یک جهش در امتیازات هدفمندی، ۱۳ تا ۱۴ درصد کمتر احتمال دارد که افراد کاهش قدرت بدنی در گرفتن اجسام و سرعت راه رفتن را تجربه کنند.
اگرچه کیم در ابتدا شک داشت که هدفمند بودن بتواند چنین تأثیری داشته باشد، اما اکنون به هر حال متقاعد شده است.
کیم میگوید: «بسیار جالب است که ببینیم چه‌گونه این ساختار هدف ـــ که از دیرباز توسط فیلسوفان و متکلمان مورد بحث قرار گرفته است ـــ با تمام این فواید مرتبط است. این دیگر برای من دور از عقل نیست؛ بل‌که زمان آن فرا رسیده است که من این نوع تحقیقات را در اختیار متخصصان قلب یا سایر دانشمندان قرار بدهم.»
پاتریک هیل از آزمایشگاه هدف، سالمندی، دوره‌هایِ گذار در زندگی، و سلامت دانشگاه واشنگتن و همکارانش نیز مزایای مهمی را در بزرگ‌سالان هدفمندتر یافته‌اند، از جمله عمل‌کرد شناختیِ بهتر و طول عمر بیشتر. آنها به احتمال زیادتری دندانهای خود را نخ دندان میکشند، ورزش میکنند و به پزشک مراجعه میکنند.
کیم اظهار میکند: «شاید به این دلیل که افراد هدفمند یک دیدگاه کلی نسبت به اهمیت اهداف‌شان در زندگی دارند بهتر از خود مراقبت میکنند.»
هیل میگوید احتمالاً اتفاق دیگری نیز در حال رخ دادن است. او به یک مطالعه‌یِ منتشر نشده اشاره میکند که در آن محققان افراد را به صورت روزانه زیر نظر داشتند تا ببینند چه‌گونه روی‌دادهای استرس‌زا در زندگی‌شان، بر سطح استرس آنها تأثیر میگذارد. آن دسته از افرادی که از احساس هدفمندی بالاتری برخوردار بودند، پس از یک روزِ پراسترس، به میزان معناداری اضطراب کمتری را نسبت به سایر شرکت‌کنندگان احساس میکردند ـــ یافته‌ای که توسط سایر مطالعات در مورد هدف و کاهش واکنش‌پذیری نسبت به استرس نیز تأیید شد.
وی بیان میکند: «اگر روزی دارید که در آن یک روی‌داد استرس‌زا را تجربه میکنید، اگر هدفی داشته باشید ممکن است آن روی‌دادهای استرس‌زا چندان بر شما اثر نگذاشته و شما را تحت فشار قرار ندهد.»
آیا مهم است که چه هدفی را دنبال میکنیم؟ اگر شما یکی از افراد مسنتر هستید، تاکنون پاسخ مثبت است.
هیل به مطالعه‌ای که با دانش‌آموزان کالج انجام شده است اشاره کرد که اهداف آنها در چهار دسته‌یِ مختلف ادغام شده بود. در یک طرف، اهدافی وجود داشت که مبنای آنها کمک به دیگران بود ـــ یعنی اهداف «جامعه‌یار» (prosocial goals). سایر اهداف وابسته به هنر و برخی دیگر صرفاً بیشتر خودمحورانه بودند: مانند اهداف مالی یا شناختی و موفقیت در محل کار. محققان تفاوت قابل ملاحظه‌ای در نتایج مثبت بین گروه‌ها نیافتند. [به این معنا که در مورد دانش‌آموزان] داشتن یک هدف به تنهایی خوب است، و مهم نیست که آن هدف چه هدفی باشد.
هیل میگوید: «زندگی هدفمند دارای مزایایی است حتا اگر آن هدف تمرکز بر کمک به دیگران و فراتر از خود رفتن نباشد.»
اما هشدار مهمی برای سالمندان وجود دارد. همان مطالعه نشان داد که دانش‌آموزانی که اهداف جامعه‌یارتری داشتند، بعدها مزایایی را در بزرگ‌سالی تجربه کردند ـــ به عنوان مثال، رشد شخصیِ بیشتر، یک‌پارچگی و ثمربخشی ـــ که نشان میدهد نوع هدف با میزان به‌روزی (well-being) مرتبط است. این نشان میدهد که با افزایش سن، کانونِ تمرکز هدفِ فرد چه‌بسا در ادامه‌یِ راه واقعاً تفاوت ایجاد کند.
محققان دانشگاه استنفورد شروع به بررسی پاسخ این سوال کرده‌اند. در مطالعه‌ای که به زودی منتشر میشود، آن کولبی و همکارانش از حدود ۱۲۰۰ آمریکایی در سنین میان‌سالی در مورد اهدافی که برای آنها مهم بوده است، نظرسنجی کردند و گزینه‌هایی ارائه دادند که شامل اهدافی فراتر از منفعت شخصیِ خودشان بود ـــ مانند بهبود زندگی دیگران، ایجاد یک جامعه‌یِ بهتر یا آموختن آن‌چه بلد بودند به دیگران ـــ و گزینه‌هایی شامل اهدافی که فراتر از منفعت شخصیِ خودشان نبود ـــ مانند تقویت وضع مالی، دنبال کردن ورزش یا سرگرمی، یا ادامه‌یِ تحصیل. آنها همچنین میزان به‌روزی روان‌شناختی (psychological well-being) خود را، که شامل سطوح همدلی، خرد‌مندی، ثمربخشی، قدردانی و شادی بود، نیز اندازه‌گیری کردند.
در مرحله‌یِ بعد، آنها با صد نفر از شرکت‌کنندگانِ این نظرسنجیِ دقیق و کامل مصاحبه کردند تا دریابند که آنها چه‌قدر درگیر دنبال کردن آن اهداف هستند و تأثیری که این درگیری بر زندگی آنها دارد چه‌قدر است. در مقایسه با افرادی که به دنبال انواع دیگری از اهداف بودند، کولبی به‌روزیِ روان‌شناختیِ به نحو معنادار بالاتری را در افرادی که بیشتر به دنبال اهداف فراتر از خود میگشتند پیدا کرد. به عبارت دیگر، مشارکت در اهداف جامعه‌یار بیش از مشارکت در اهداف غیر جامعه‌یار بر به‌روزی تأثیر داشت.
کولبی میگوید: دست‌یابی به سطوح بسیار بالای به‌روزی روان‌شناختی بر اثر درگیر شدن عمیق در [کمک و خدمت به] دیگران و فراتر رفتن از خود، یک تأثیر اثبات شده است. ما این را نیز به وضوح در مصاحبه‌های خود دیدیم: کسانی که اهدافی فراتر از خود داشتند اذعان میکردند که زندگی‌شان سرشار از خوشی و شادکامی است.»
اگر چه کولبی نمیداند که آیا داشتن هدفی فراتر از خود بر سلامت جسمی نیز تأثیر میگذارد یا خیر (چراکه مطالعه‌یِ او تغییرات سلامتی را در طول زمان اندازه‌گیری نکرده بود) اما زمانی که از افراد درباره‌یِ وضع کنونی سلامتیشان پرسید متوجه شد که برخلاف تصور عموم، وضع سلامت نامساعد مانعی برای داشتنِ هدفی فراتر از خود نیست.
کولبی میگوید: «این‌گونه نیست که هدفمندی تأثیری بر سلامتی نداشته باشد، اما افرادی که وضع سلامت‌شان به دلایل مختلف مساعد نبود همچنان میتوانستند هدفمند باشند.»
دست‌آوردهای او در مورد به‌روزی امیدوارکننده به نظر می‌آیند، با این حال، دغدغه‌یِ اصلی کولبی این نیست. وی معتقد است که مطالعه روی اهدافِ فراتر از خود (beyond-the-self purpose) بسیار مهم است ـــ نه به این جهت که باعث شادکامی یا سلامت بیشتر در افراد میشود بل‌که ـــ به این جهت که از این طریق میتوانیم متوجه شویم که چه‌گونه افراد را در کارهای مراقبت کردن از دیگران و منافع عمومی مشارکت دهیم.
کولبی میگوید: «خوش‌بختانه مجبور نیستید بین قربانی کردنِ خود برای تبدیل جهان به جایی بهتر، و به‌روزی، یکی را انتخاب کنید. در حقیقت، عکسِ این حرف صحیح است: شما نفع میبرید و جهان نیز هم‌زمان با شما نفع میبرد.»
در حالی که این تحقیقات همچنان در حال پیش‌رفت اند، مشخص نیست که آیا میتوان هدفمند بودن را به بزرگ‌سالان در سنین میان‌سالی آموخت یا این روند به طور طبیعی در طول زمان توسعه مییابد. اما کیم اظهار میکند که هدف حداقل میتواند بهتر شود.
او به برنامه‌هایی اشاره میکند که به منظور افزایش هدفمندی در سالمندان و بیماران مبتلا به سرطان طراحی و منجر به افزایش سلامتی و به‌روزی در این افراد شدند. اگرچه این تحقیق نسبتاً مقدماتی است اما نشان میدهد که ممکن است هدفمندی از طریق افزودنیهای درمانی خاص افزایش یابد.
کیم میگوید درگیر کردن افراد در فعالیتهای داوطلبانه نیز میتواند به ایجاد هدف کمک کند. او به تحقیقی اشاره میکند که در آن گماشتن افراد مسن به صورت تصادفی به عنوان مربیان بچه‌های مدرسه‌ای، احساس ثمربخشی را در آنها در مقایسه با گروه کنترل افزایش داد. علاوه بر آن، برای دانش‌آموزان نیز مفید بود.
کولبی قبول دارد که داوطلب شدن میتواند راهی برای رسیدن به هدف باشد و بیان میکند که تحقیقات زیادی در حمایت از مزایای داوطلب شدن به طور کلی وجود دارد. با این حال، او همچنین هشدار میدهد که داوطلب شدن را نباید به عنوان نوش‌دارو در نظر گرفت.
کولبی میگوید: «گاهی اوقات داوطلب شدن میتواند کشنده باشد. داوطلب شدن مستلزم آن است که جذاب باشد. باید احساس کنید که حقیقتاً در حال انجام کاری مفید هستید.»
جیم امرمن، یکی از همکاران کولبی، با این نکته موافق است. او مدیرعامل سابق انجمن سال‌خوردگی آمریکا و نایب رئیس فعلی Encore.org است ـــ سازمانی که به مطالعه و حمایت از مشارکت هدفمند برای افراد میان‌سال و سالمند اختصاص دارد. Encore.org نه‌تنها به مطابقت دادن بزرگ‌سالان با فرصتهای موجود در جوامع خود کمک میکند، بل‌که سازمانها و گروههای سیاست‌گذار را از آن‌چه آمریکاییهای مسنتر باید ارائه دهند، آگاه میکند.
امرمن میگوید: «سالمندان جمعیتی رو به رشد، با انگیزه و تمایلی قوی برای شکوفا کردنِ آن احساسات در جهت تبدیل شدن به نیرویی مفید برای جامعه‌‌شان هستند. اما اغلب، نهادها ارزشهای آنان را نادیده میگیرند و یا با قرار گرفتن پشت سنگرِ باورهایِ مرتبط با دوران پیری، موانعی را ایجاد میکنند.»
این وضع به‌ویژه از این جهت عجیب و غریب است که افراد سالمند معمولاً هنگامی که فرزندان‌شان خانه را ترک میکنند یا پس از بازنشسته شدن احساس آزادی دوباره‌ای دارند. آنها ممکن است سرانجام در نقطه‌ای قرار بگیرند که زمان بیشتری برای پی‌گیری فعالیتهای هدفمندانه‌شان داشته باشند اما متوجه شوند که تعداد انگشت‌شماری به مشارکت‌شان اهمیت میدهند.
امرمن تمایل دارد که این وضع را تغییر دهد. او میگوید: «ما متوجه شدیم که حدود ۳۱ درصد از گروه‌مان [از نظرسنجی کولبی] به دنبال هدف هستند، در حالی که ۲۰ درصد دیگر تمایل زیادی به هدف دارند اما چیزی آنها را عقب نگه می‌دارد. افراد بسیاری هستند که اگر فرصت مناسبی در اختیارشان قرار بگیرد می‌توانند به جامعه‌یِ خود سود برسانند.»
چه‌گونه شخصی میتواند آن فرصت را پیدا کند؟ امرمن میگوید: «اغلب، تنها لازم است که شخصی که او را میشناسند از آنان تقاضا کند تا قدم بردارند، اما بسیاری از آنها این درخواست را دریافت نمیکنند. محل کار آنها تعطیل میشود یا خود آن را ترک میکنند، و هیچ کس در آن جا نیست که به آنها کمک کند تا بتوانند با چیز دیگری ارتباط برقرار کنند.»
او میگوید: »اگر حمایتها به شکل گسترده‌تری در دسترس بود، به افراد بیشتری که در نوکِ هرمِ تعامل با هدف قرار دارند کمک میکرد.»
با این حال، افراد میان‌سال ممکن است نخواهند تا زمانی که کسی بفهمد چه‌گونه میتوان آنها را به فرصتها متصل کرد، منتظر بمانند. اگر شما یک شخص سالمند و مشتاق مشارکت اید، وی پیشنهاد میکند از منابع آنلاین، از جمله Encore.org استفاده کنید تا ببینید علایق‌تان شما را به کجا میبرد.
امرمن میگوید: «نکات کلیدی‌ای که باید به آنها فکر کنید عبارت اند از: در چه کاری مهارت دارید؟ چه کاری انجام داده‌اید که به شما مهارتی داده است که میتواند برای هدفی مورد استفاده قرار گیرد؟ در جامعه‌یِ خود به چه چیزی اهمیت میدهید؟ این سوالات واقعاً به متمرکز شدنِ شخص بر کمک میکند.»
