تحقیقات حکایت از آن دارند که هدف یک نوع مقصد نیست، بل نوعی مسیر و ممارست است.
نویسنده: کایرا ام. نیومن
۱۴ جولای ۲۰۲۰، مجله‌یِ نیکی بزرگتر، دانشگاه برکلی، کالیفرنیا
مترجم: دکتر فرهاد فریدحسینی
گروه علمی حکمت زندگی
هدف (purpose) جوهره‌یِ پوسترهای الهام‌بخش و سخن‌رانی‌های انگیزشی است. این پوسترها و سخن‌رانی‌ها به ما میگویند که وقتی هدف خود را پیدا کنیم پی خواهیم برد که مقدر است که در زندگی چه کاری انجام دهیم و در نتیجه، مسیر پیش روی ما روشن خواهد شد و از آن پس وظیفه‌یِ اصلی ما این خواهد بود که با تعهدی تزلزل‌ناپذیر به دنبال تحقق آن آرمان باشیم.
اما آیا این معنای واقعی هدف است؟
به موازات این هوچیگری‌های خودیاری، مجموعه‌ای از تحقیقات در باب هدف در گستره‌یِ عمر وجود دارد که قدمت آنها به بیش از ۳۰ سال میرسد. با پی‌گیری افرادی که در نوجوانی با هویت خود دست و پنجه نرم میکنند، و سپس مسئولیتهای دوران بزرگ‌سالی را قبول و اجرا میکنند، و به سوی بازنشستگی میروند، این مجموعه تحقیقات تصوری پیچیده‌تر ـــ و البته، تصویری امیدبخش ـــ از هدف را ارائه میدهند.
ماحصل این تحقیقات چنین است: لازم نیست نگرانِ یافتن یگانه هدف حقیقی‌مان باشیم؛ ما میتوانیم هدف را در حوزه‌های مختلف زندگی بیابیم. در واقع، هدف اصلاً چیزی نیست که ما آن را پیدا کنیم. هدف چیزی است که ما میتوانیم آن را از طریق کُنش عمدی و تأمل پرورش دهیم، و به طور طبیعی در طول زندگی ما اوج و حضیض و طلوع و افول خواهد داشت.
درست همانند شادکامی، هدف نیز یک مقصد نیست، بلکه یک مسیر و نوعی ممارست است. این بدان معنا است که اگر مایل باشیم که آنچه را برای‌مان مهم است و شخصی را که میخواهیم باشیم کشف کنیم ـــ و برای تبدیل‌شدن به آن شخص اقدام کنیم ـــ این هدف در هر سنی قابل حصول است.
همانطور که کندال برونک، متخصص تحقیقات متمرکز بر «هدف» و همکارانش ، در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۹ نوشتند، هدف «پروژه‌ای است که در گستره‌یِ عمر ادامه مییابد». این تحقیق نشان میدهد که اگر قادر باشیم که در نقاط عطف زندگی و دورانهای گذار، حس هدفمندی خود را بازبینی و بازسازی کنیم میتوانیم انتظار زندگی رضایت‌بخش‌تر و معنادارتری داشته باشیم.
منظور از هدف در زندگی صرفاً این نیست که مقصد بزرگی را تعیین و آن را دنبال کنیم. به گفته‌یِ محققان، هدف تعیین یک مقصود بلندمدت است که برای خود شخص معنادار است ـــ و البته از خود شخص فراتر میرود تا ایجاد تغییر در جهانِ گسترده‌تر کند. ما ممکن است هدف را در مبارزه با فقر، ایجاد هنر، یا بهبودبخشیدن به زندگی مردم از طریق فن‌آوری بیابیم.
برونک، دانش‌یار دانشگاه کلیرمونت، میگوید این روند از زمانی که ما نوجوان ایم شروع میشود، زمانی که کند و کاو میکنیم که چه کسی هستیم، برای چه چیزهایی ارزش قائل ایم، و چه چیزهایی از زندگی میخواهیم. همانطور که نوجوانان علاقه‌مندی‌ها و فعالیتهای مختلفی مانند موسیقی یا کار داوطلبانه را امتحان میکنند، برخی از آنها شروع به کشف مسیرهایی میکنند که میخواهند در زندگی دنبال کنند. عده‌ای از نوجوانان دیگر تجربه‌های چالش‌انگیزی در زندگی دارند، مانند این‌که یکی از والدین‌شان مبتلا به سرطان تشخیص داده میشود یا در همسایگی‌شان حادثه‌یِ تیراندازی رخ میدهد که در نتیجه آنها را برمی‌انگیزد تا در راه آرمانهای خاص کار کنند. سایرین هم از سرمشق‌هایی الهام میگیرند، از والدین گرفته تا مربیان، که زندگی هدفمندی را دنبال میکنند.
ماریا جردن از کلیولند، یکی از برندگان بورسیه‌یِ چالش هدف مربوط به مرکز علمی نیکی بزرگتر، غالباً مادربزرگ خود را در ملاقاتهایش با دکتر در کودکی همراهی میکرد. با گذشت زمان و با مشاهده‌یِ تجربیات مادربزرگش، شاهد نابرابری نژادی در مراقبتهای بهداشتی بود. وی بعداً با نیت تلاش برای از بین بردن بیعدالتی بهداشتی و ایجاد حساسیت فرهنگی بیشتر در محیطهای پزشکی، شروع به کار داوطلبانه در یک مرکز پزشکی و همچنین تحقیق در مورد سرطان در آمریکاییهای آفریقایی‌تبار کرد.
ویلیام دیمون، نویسنده‌یِ کتاب جاده‌یِ هدف (The Road to Purpose) و استاد دانشگاه استنفورد، نزدیک به ۲۰ سال را صرف مطالعه در این باره کرده است که چه‌گونه افراد هدف را در کار، خانواده و زندگی مدنی رشد میدهند. همانطور که وی آن را توصیف میکند، هدف چیزی شبیه به یک واکنش شیمیایی است که هنگامی فعال میگردد که مهارتهای ما [بتوانند] نیازهای جهان را برآورده سازند. جوانان باید چیزی را در محیط خود شناسایی کنند که میتواند بهبود یابد، چه در سیاست باشد و چه در موسیقی جاز مدرن، و همچنین چیزی را هم در خود تشخیص دهند که برای کاهش آن مشکل میتوانند به ارمغان بیاورند ـــ مثلاً مهارتهای رهبری، یا خلاقیت.
[پس] به نظر میرسد دانستن مهارتها و علایق خود ـــ و به تعبیری بزرگتر، درک هویت ـــ برای دست‌یابی به هدف، کلیدی است. در یک مطالعه در سال ۲۰۱۱، دانش‌آموزان دبیرستانی و دانشگاهی به نظرسنجی‌ها در مورد احساس هدفمندی و همچنین احساس هویت خود پاسخ دادند ـــ این‌که چه‌قدر آنها در مورد انواع شغلها، ارزشها، دوستیها، سیاست، مذهب و نقشهای جنسی‌شان در زندگی درک شفافی داشتند. محققان این پژوهش دریافتند که هرچه احساس هویت آنها محکمتر بود، هدفمندتر و درنتیجه خوش‌حال‌تر و به آینده امیدوارتر بودند.
مطالعه‌یِ دیگری در سال ۲۰۱۲ توسط همین محققان یافته‌یِ مشابهی داشت، اما ارتباط هویت و هدفمندی در جهت مخالف بود؛ به این معنی که جوانانی که هدفمند بودند با گذشت زمان احساس هویت شکل‌گرفته و باثبات‌تری را تجربه میکردند. پاتریک هیل از دانشگاه ایلینویز در اوربانا و آنتونی بارو از دانشگاه کرنل مینویسند: «شکل‌گیری و رشد هویت و هدف فرایندهای درهم‌آمیخته‌ای اند.»
با اینهمه، در محدوده‌یِ سنی نوجوانی، تنها در حدود ۲۰ درصد از نوجوانان ـــ حداقل بر اساس مطالعه‌یِ دیمون ـــ از احساس هدفمندی قوی در زندگی برخوردار اند. دیگران رؤیاهای دست‌نیافتنی، یا سرگرمیهای بامزه دارند، یا فقط در تلاش اند که از دبیرستان فارغ‌التحصیل شوند. بیشتر اوقات، به نظر میرسد دوران کودکی و نوجوانی زمانی است که خشتهای اولیه‌یِ هدف نهاده میشوند، اما ما هنوز در حال جست‌وجو برای یافتن آنچه از زندگی میخواهیم، هستیم.
به گفته‌یِ دیمون، بیشتر افرادی که هدف‌شان در زندگی را مییابند این کار را در دهه‌یِ ۲۰ و ۳۰ انجام میدهند. این زمانی است که ما معمولاً شروع میکنیم به ایجاد زندگی حرفه‌ای و تشکیل خانواده، که هر دو، در کنار دین و فعالیتهای داوطلبانه، منابع اصلی هدف در بزرگ‌سالی اند.
در قلم‌روِ خانوادگی، ما میتوانیم از تربیت فرزندان و همچنین مراقبت از والدین پیر احساس عمیق هدفمندی داشته باشیم. دیمون مینویسد: در محیط کار ممکن است با حمایت از همکاران خود، ایجاد تغییر در سازمان، یا کمک به جامعه احساس رضایت کنیم.
وقتی پاول لبوف، شاغل در بخش آموزش و پرورش، دریافت که در حال بزرگ‌کردن کودکی با نیازهای ویژه است، این موضوع نقطه‌یِ عطفی برای خانواده و حرفه‌یِ وی و همچنین احساس هدفمندی‌اش بود. از آن زمان او در تلاش است تا در کودکان و بزرگ‌سالان و در خانواده‌یِ خود تاب‌آوری را ارتقا دهد. کار در این زمینه به این معنی است که او همیشه چیزهایی را می‌آموزد که میتواند در زندگی خودش به کار بندد تا احساس تعادل را در زندگی‌اش حفظ کند.
در حالی که در جوانان یافتن هدف میتواند مانند یک ماجراجویی هیجان‌انگیز احساس شود، که ممکن است آنها را به سمت وقفه‌ای موقت در تحصیل یا امتحان‌کردن واحدهای درسی اختیاریِ جالب در دانشگاه سوق دهد، هدف برای بزرگ‌سالان به شکل یک فوریت تجربه میشود.
در مطالعه‌ای در سال ۲۰۰۹، برونک و همکارانش از گروه های سنی مختلف، از جمله نزدیک به ۴۰۰ جوان (در سنین نوجوانی و اوایل دهه‌یِ ۲۰) و بیش از ۴۰۰ بزرگ‌سال (حدوداً ۳۵ساله)، نظرسنجی کردند. جوانانی که در جست‌وجوی هدف بودند از زندگی رضایت بیشتری داشتند، اما این در مورد بزرگ‌سالان صدق نمیکرد. در حقیقت بزرگ‌سالان هرچه بیشتر فعالانه به دنبال هدف میگشتند رضایت‌شان کمتر و کمتر بود. محققان تصور میکنند که این امر به هنجارهای فرهنگی و انتظاراتی که بزرگ‌سالان از خود دارند بر میگردد. برونک و همکارانش مینویسند: «در فرهنگ ما، از جوانان انتظار میرود که آنچه بیشترین اهمیت را برای‌شان دارد کشف کنند، اما در سنین میان‌سالی انتظار داریم که بزرگ‌سالان اولویتهاشان را مرتب و موانع سر راه آنها را رفع کنند.»
در برخی سنین، نداشتن هدف ناخوشایند میشود ـــ اما برونک اشاره میکند که داشتن هدف نیز همیشه کاری آسان نیست. دنبال‌کردن یک هدف بزرگ و بلندمدت میتواند استرس‌زا و دل‌سردکننده باشد. همانطور که هر کسی که کودکی را بزرگ کرده میداند، چیزهایی که به زندگی ما معنا میدهند همیشه امور لذت‌بخش و سرگرم‌کننده‌یِ روزمره نیستند.
بااینهمه، گرچه ممکن است چالشهایی وجود داشته باشد، اما افرادی که چنین حس جهت‌یابی و هدف مشخصی دارند در نهایت زندگی رضایت‌بخش‌تر، سالمتر و حتی طولانیتری دارند.
در حالی که هدفمندی در بزرگ‌سالی مهمولاً در بالاترین سطح قرار دارد، پیری میتواند با کاهشی در احساس هدفمندی و جهت‌یابی همراه باشد. در یک نظرسنجی از افراد ۵۰ تا ۹۲ ساله ، فقط ۳۰ درصد احساس هدفمندبودن کردند.
علل این امر چندان تعجب‌آور نیستند. دو تا از بزرگترین اهدافِ بزرگ‌سالان، کار و خانواده، هنگامی که بازنشسته میشویم و بچه‌ها از خانه خارج میشوند ضربه‌یِ بزرگی را متحمل میشوند. روزهایی از راه میرسند که ناگهان از خواب بیدار میشویم در حالی که آنچه به زندگی‌مان ساختار میداد، از جلسات و مهلت مقرر برای انجام کارها گرفته تا بازیهای فوتبال و کمک به تکالیف مدرسه‌یِ بچه‌ها، دیگر در انتظارمان نیست. این میتواند این احساس را ایجاد کند که آنچه هویت‌مان را تعریف میکرد، در حال از بین رفتن است. در رأس همه‌یِ اینها، مشکلات سلامتی پایدار میتوانند مشارکت در فعالیتها و تعامل با افرادی که ما را دل‌مشغول زندگی میکردند با دشواری بیشتری به لحاظ جسمی روبه‌رو کنند.
کن دیچوالد، سالمندشناس و بنیان‌گذار مؤسسه‌یِ AgeWave اشاره به الگویی میکند که در آن جامعه ارزش و خرد سالمندان را تشخیص نمیدهد، آنها را به عنوان افرادی ضعیف یا از مرحله پرت تلقی میکند، و سالمندان فن‌آوری‌های جدید را فرانمیگیرند و با افراد جوان ارتباط برقرار نمیکنند. دیچوالد میگوید در حالی که جامعه ممکن است به سالمندان بگوید احساس راحتی کنید و از این سالهای طلایی خود لذت ببرید، بسیاری از افراد مسن فقط احساس انزوا و جداافتادگی میکنند.
البته همه این تجربه را ندارند. افرادی که روابطی قوی و نگرشی مثبت نسبت به پیری دارند معمولاً بهتر پیش میروند. در یک مطالعه، محققان با افراد ۶۱ تا ۷۰ ساله مصاحبه کردند و افرادی را شناسایی کردند که در طول بیش از یک دهه قادر به حفظ یا افزایش احساس هدفمندی خود بودند. این افراد معمولاً تلاش خود را به درون خود معطوف میکنند تا به انسانهای بهتری بدل شوند، مثلاً با یادگیری مهارتهای جدید یا غلبه بر چالشهای عاطفی طولانی‌مدت. همانطور که دیمون توضیح میدهد، وقفه‌یِ ایجادشده به دلیل بازنشستگی و پدیده‌یِ آشیانه‌یِ خالی میتواند فرصتی برای درون‌نگری و پیوند مجدد با چیزهایی باشد که حقیقتاً اهمیت دارند؛ امری که در دوران میان‌سالی شلوغ و آشفته‌یِ ما امکان‌پذیر نیست.
جان للاند، خبرنگار نیویورک تایمز، این فرصت را داشت که شش نفر از ساکنین نیویورک دارای سن بالای ۸۵ سال را به مدت یک سال دنبال کند و نگاهی صمیمی به زندگی آنها داشته باشد. او میگوید آنها دوست او شدند و داستانهای این افراد در کتابش در مورد خوش‌بختی آمده است. وی مشاهده میکند که سالمندانی که احساس هدفمندی را حفظ میکردند به دلیل انعطاف‌پذیری‌شان رشد کردند. آنها همزمان با تغییر و تحولات زندگی خود، ضربات و ناملایمات زندگی را پشت سر میگذاشتند و برای تجربه‌های جدید همچنان باز و پذیرا باقی ماندند:
«کسانی که میتوانند تغییرات نقش خود را که به طور مداوم در حال تغییر و تحول است، درک کنند - داستانی که آنها هنوز هم در حال نوشتنش هستند – و بهتر از افرادی که خود را ثابت در یک نقطه میبینند قادر به مقابله با فراز و نشیب‌هایی هستند که همه‌یِ ما با آنها روبه‌رو ایم.»
از بسیاری جهات، دنبال‌کردن هدف در بزرگ‌سالانِ مسنتر بیشتر شبیه نوجوانان است. مارک فریدمن، بنیان‌گذار سازمان ارتباط نسلها، Encore.org ، به این تشابه اشاره میکند: به جای دوره‌های کارآموزی، این سازمان بورسیه‌هایی را ارائه میدهد که افراد مسن تا یک سال در سازمانهای غیرانتفاعی، بنیادها و دیگر سازمانهای بخش اجتماعی کار میکنند. این تجربه برای کمک به آنها در یافتن «زندگی حرفه‌ای مجدد» طراحی شده است، یک فعالیت هدفمند که در خدمت خیر بزرگتر باشد و به جهانی که ترک خواهند کرد کمک کند.
گری ماکسورتی، که در سال ۲۰۰۷ جایزه‌یِ هدف مؤسسه‌یِ Encore.org را گرفت، ۵۶ ساله بود که همسرش بر اثر سرطان درگذشت. پس از بیش از سه دهه اشتغال در توزیع غذا، او میخواست دینش به جامعه را ادا کند. او داوطلبانه در یک بانک غذایی شروع به کار کرد، جایی که به سرعت متوجه یک مشکل بزرگ و یک فرصت بزرگ شد: تولیدکنندگان مجبور بودند مقدار زیادی «محصول ناقص» را به محل دفن زباله بفرستند چون نمیتوانستند آن را بفروشند و ذخیره‌یِ میوه و سبزیجات تازه نیز برای آنها بسیار دشوار بود. او برنامه‌یِ «از مزرعه به خانواده» را ایجاد کرد تا این مشکل را حل کرده، اطمینان حاصل کند که میوه و سبزیجات تازه به خانواده‌های نیازمند میرسند.
سایر همکاران Encore.org شامل پزشکان بازنشسته‌ای هستند که به بیمارانی که مراقبتهای کمتری را دریافت کرده‌اند رسیدگی میکنند و همچنین مدیران بازنشسته‌یِ شرکتهای فن‌آوری، که به بهبود خدمات آنلاین کمک میکنند. در همین حال، سازمانهایی مانند انستیتوی پیشرفته‌یِ رهبری استنفورد و آکادمی مدرن برای افراد سالمند تجربیاتی مانند تحصیل در دانشگاه را برای افراد مسن که به دنبال شروع جدید اند، ارائه میدهند.
طبق تجربه‌یِ فریدمن، تعداد بسیار کمی از ما ممکن است روزی بیدار شوند در حالی که یک هدف کاملاً جدید را برگزیده باشند.بر طبق مشاهدات وی، اکثر افراد از مهارتها، دانش، و ارزشهایی که در طول زندگی پرورش داده‌اند، برای شروع یک فصل جدید در زندگی بهره میگیرند.
این خبر خوبی است، زیرا به این معنا است که خشتهای سازنده‌یِ هدف در درون ما موجود اند تا هنگام رسیدن به سن پختگی از آنها بهره‌برداری کنیم.
سالها پیش برانک با جوانان در مورد احساس هدفمندی‌شان مصاحبه كرد به این امید كه بتواند از چه‌گونگی رشد این احساس در آنها بینشی کسب كند. پس از انجام این گفت‌وگوها، برانک از شنیدن این نکته که چه‌قدر شرکت‌کنندگان از گفت‌وگو لذت برده بودند متعجب شد. در واقع او و تیمش کشف کردند که صحبت با جوانان درباره‌یِ چیزهایی که برای آنها مهم است، حس هدفمندی آنها را در زندگی افزایش میدهد ـــ نتیجه‌ای که حتا محققان هم به دنبال آن نبوده‌اند.
تا حدی به همین دلیل است که برانک در اعماق وجود خود معتقد است که هر کسی یک هدفی دارد، حتا اگر متوجه آن نشود یا هنوز نداند آن هدف چیست. او میگوید: «همه‌یِ ما چیزهایی داریم که به آنها اهمیت میدهیم، همه‌یِ ما استعدادهای ویژه‌ای داریم که میتوانیم از آنها برای ایجاد تغییر معنادار در جهان پیرامون استفاده کنیم». محققان دیگر نیز موافقت دارند که حتا اگر نتوانید آن را با یک جمله‌یِ ساده بنویسید مانند «هدف من این است که ...»، همچنان میتوانید حس هدفمندی داشته باشید.
همانطور که دیدیم، همچنان که برنامه‌ها تغییر میکنند و اولویتها عوض میشوند، میتوانیم اهداف متعددی داشته باشیم که در گستره‌یِ عمرمان از لحاظ اهمیت و اولویت‌شان اوج و حضیض پیدا میکنند. هنگامی که با دوره‌های گذار روبه‌رو میشویم، خواه تغییر شغل باشند یا طلاق یا بیماری یا یک روز تولد مهم، ممکن است متمایل شویم به این‌که سرعت خود را کم کنیم تا تأمل و اولویت‌بندی کنیم. به عبارت دیگر، هدفمندی یک ممارست مداوم است ـــ چیزی که للاند از معاشرت خود با «سالمندترین سالمندانِ» نیویورک فرا گرفت.
للاند ذکر میکند: «آنها معتقد بودند که هدف چیزی است که شما خلق کرده‌اید، نه چیزی که شما به دنبال آن بوده‌اید، و چیزی است که همچنان باید به خلق آن ادامه دهید.» و می‌افزاید: «من فکر میکنم آنها میخواهند بگویند شادکامی نیز چیزی نظیر همین است. چیزی است که در درون خود دارید، و باید آن را جمع‌آوری و شناسایی کنید و پرورش دهید، نه این‌که منتظر بمانید تا روزی بر سر راه شما قرار بگیرد.»
