ما بی‍ش‌ترِ زمان خود را در خانه و به صورت آنلاین می‌گذرانیم، اما مطالعات اخیر می‌گویند که طبیعت می‌تواند به سالم‌ماندن مغز و بدن کمک کند.
نویسنده: جیل سوتی
مارس ۲۰۱۶، مجله‌یِ نیکی بزرگ‌تر، دانشگاه برکلی، کالیفرنیا
مترجم: فاطمه کهربایی
گروه علمی حکمت زندگی
در تمام زندگی‌ام مشتاق پیاده‌روی بودم. از زمانی که برای اول بار کوله‌پشتی‌ام را بستم و به کوه‌های سیرا نوادا رفتم، مجذوب این تجربه شدم. عشقی که به بودن در طبیعت داشتم ذهنم را پاک کرد و کمک کرد که احساس زمینی‌بودن کنم و آرامش بیشتری داشته باشم.
اما با وجود این‌که همیشه می‌دانستم طبیعت‌گردی فواید روان‌شناختی بسیاری دارد، پشتوانه‌یِ علمی چندانی برای دفاع از آن نداشتم، ولی این روزها دانشمندان شواهدی را کشف کرده‌اند که نشان می‌دهد بودن در طبیعت تأثیر عمیقی بر مغز و رفتار ما دارد که از نتایج آن می‌توان به کاهش اضطراب و استرس و افزایش ظرفیت توجه، خلاقیت، و توانایی ارتباط با دیگران اشاره کرد.
دیوید استرایر، محققی از دانشگاه یوتا، می‌گوید: «مردم در طول ۱۰۰ سالِ گذشته در مورد تجارب عمیق خود در طبیعت گفته‌اند ـــ از ثورو تا جان مویر تا نویسندگان دیگر.» او می‌افزاید: «اکنون ما شاهد تغییراتی در مغز و تغییراتی در بدن هستیم که نشان می‌دهد هنگام تعامل با طبیعت از نظر جسمی و روحی از سلامت بیشتری برخوردار ایم.»
در حالی که استرایر و دانشمندان دیگر ممکن است معتقد باشند طبیعت برای بهروزی حال ما مفید است، ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که مردم و به‌ویژه کودکان وقت زیادی را در خانه و به صورت آنلاین سپری می‌کنند. پس یافته‌های مربوط به این‌که چه‌گونه طبیعت مغز ما را بهبود می‌دهد مشروعیت بیشتری را به فراخوانِ حفظ فضاهای طبیعی ـــ چه شهری و چه جنگلی ـــ و صرف وقت بیش‌تر در طبیعت به منظور داشتن زندگیی سالم‌تر، شادتر، و خلاق‌تر می‌دهد.
در ادامه به برخی از دلایل علمی در مورد این‌که چه‌گونه طبیعت‌گردی بر مغز و بدن ما تأثیر می‌گذارد، اشاره می‌کنم.
واضح است که پیاده‌روی ـــ و هرگونه فعالیت بدنی ـــ می‌تواند استرس و اضطراب را کاهش دهد. اما، چیزی در طبیعت هست که ممکن است این تأثیرات مثبت را افزایش دهد.
اخیرا آزمایشی در ژاپن انجام گرفت که شرکت‌کنندگان آن همراه با دستگاهی که تعداد ضربان قلب، تغییرات آن، و فشار خون را اندازه‌گیری می‌کرد در جنگل یا مراکز شهری پیاده‌روی (پیاده‌روی با طول و دشواری مساوی) کردند و پرسش‌نامه‌هایی در مورد خلق‌وخو، سطح استرس و سایر شاخص‌های روان‌شناختی پر کردند.
نتایج نشان داد که در کسانی که در جنگل قدم می‌زدند تعداد و تغییرات ضربان قلب آن‌ها به اندازه‌ی قابل توجهی پایین‌تر بود (نشانگر آرامش بیش‌تر و استرس کمتر) و حالات بهتر و اضطراب کمتری نسبت به کسانی که در محیط‌های شهری قدم می‌زنند گزارش کردند. محققان نتیجه گرفتند که، فراتر از آن‌چه ورزش ممکن است ایجاد کند، چیزی در درطبیعت‌بودن وجود دارد که تأثیر مفیدی در کاهش استرس دارد.
در مطالعهای دیگر، محققان در فنلاند دریافتند كه ساكنان شهری كه كمتر از ۲۰ دقیقه در یك پارك داخل شهر یا یك زمین جنگلی پیاده‌روی می‌کنند، نسبت به افرادی كه در یك مركز شهر قدم می‌زدند، به طور قابل توجهی بیش‌تر احساس تسكین استرس داشتند.
دلایل این اثر نامشخص است. اما دانشمندان معتقدند که ما در فضاهای طبیعی آرامش بیشتری پیدا می‌کنیم. در یک تجربه‌ی آزمایشگاهی کلاسیک توسط راجر اولریش از دانشگاه A&Mتگزاس و همکارانش، شرکت‌کنندگانی که ابتدا یک فیلم استرس‌زا را مشاهده کردند و سپس در معرض نوارهای ویدئویی رنگی/صوتی قرار گرفتند که صحنه‌های طبیعی را به تصویر می‌کشد، نسبت به کسانی که در معرض نمایش فیلم‌های محیط شهری قرار گرفته‌اند، کاهش استرس و روند بهبودی سریع‌تری داشتند.
این مطالعات و شواهد نشان می‌دهد که بودن در فضاهای طبیعی ـــ یا حتا فقط تماشای یک منظره‌ی طبیعی از پنجره ـــ به نوعی ما را آرام می‌کند و استرس را تسکین می‌دهد.
همیشه به این واقف بودم که طبیعت‌گردی مرا شادتر می‌کند و البته چه‌بسا بزرگ‌ترین دلیل آن کاهش استرس باشد. اما، گریگوری براتمن، از دانشگاه استنفورد، شواهدی یافته است که نشان می‌دهد طبیعت می‌تواند از طریق دیگری نیز بر روحیه‌ی ما تأثیر بگذارد.
در یك مطالعه در سال 2015 ، او و همكارانش به طور تصادفی ۶۰ شركت كننده را به ۵۰ دقیقه پیاده‌روی در یك محیط طبیعی (مناطق جنگلی بلوط) یا یك محیط شهری (در امتداد جاده‌ی چهارخطه) دعوت کردند. قبل و بعد از پیاده‌روی، شرکت‌کنندگان از نظر احساسی و شاخص‌های شناختی ارزیابی شدند، از جمله این‌که چه‌قدر می‌توانند وظایفی را که نیاز به حافظه‌ی کوتاه‌مدت دارند به خوبی انجام دهند. نتایج نشان داد که کسانی که در طبیعت قدم می‌زنند، در مقایسه با کسانی که در شهر پیاده‌روی می کنند، نه تنها اضطراب، مشغولیت ذهنی (توجه را به جنبه‌های منفی خود متمرکزکردن) و عاطفه‌ی منفی کمتری تجربه کردند، بلکه بیش‌تر احساسات مثبت در خود احساس می کنند. علاوه بر این عملکرد حافظه‌ی آن‌ها بهبود یافته بود.
در مطالعهای دیگر، او و همکارانش این یافته‌ها را بر تأثیر پیاده‌روی در طبیعت بر میزان نشخوار فکری ـــ که با شروع افسردگی و اضطراب همراه است ـــ آزمودند و در عین حال از فناوری fMRI برای بررسی فعالیت مغز استفاده کردند.
مغز شرکت‌کنندگانی که ۹۰ دقیقه در یک محیط طبیعی یا شهری پیاده‌روی می‌کردند، قبل و بعد از پیاده‌روی اسکن می‌شد و در مورد میزان مشغولیت ذهنی گزارش‌شده‌یِ آن‌ها (و همچنین سایر نشانگرهای روان‌شناختی) نظرسنجی می‌شد. محققان بسیاری از فاکتورهای بالقوه را که ممکن است در مشغولیت ذهنی یا فعالیت مغز تأثیر بگذارند کنترل کردند ـــ به عنوان مثال ، میزان فعالیت بدنی که با ضربان قلب و عملکرد ریوی اندازه گیری می‌شود.
شرکت‌کنندگانی که در محیط طبیعی قدم می‌زدند، در عین حال که پس از پیاده‌روی مشغولیت ذهنی خود را کاهش دادند، افزایش فعالیت در قشر پیش‌پیشانیِ subgenual، منطقه ای از مغز که غیرفعال‌شدن آن با افسردگی و اضطراب مرتبط است را نشان دادند ـــ طبیعت ممکن است تأثیرات مهمی بر روحیه داشته باشد.
براتمن معتقد است نتایجی از این دست برای برنامه‌ریزان شهری و سایر افرادی که سیاست‌گذاری‌های آن‌ها بر فضاهای طبیعی ما تأثیر گذار است، لازم است. او می گوید: «خدمات اكوسیستم برای تصمیم‌گیری در تمام سطوح سیاست‌های عمومی، برنامه‌ریزی كاربری اراضی و طراحی شهری گنجانده شده است، و بسیار مهم است كه حتماً یافته‌های تجربی روان‌شناسی را در این تصمیمات بگنجانید.»
امروزه، ما با فناوری‌های همه‌گیری زندگی می‌کنیم که برای جلب توجه مداوم ما طراحی شده‌اند. اما بسیاری از دانشمندان معتقدند که مغز ما برای این نوع بمباران اطلاعاتی ساخته نشده است، چون می تواند منجر به مشغولیت، خستگی ذهنی و فرسودگی شود و مغز برای بازگشت به حالت طبیعی و سالم نیاز به «ترمیم توجه» دارد.
استرایر یکی از همین محققان است. او معتقد است که بودن در طبیعت جریان توجه فرسوده ما را بازیابی می‌کند، که می‌تواند به خلاقیت و توانایی حل مسئله در ما کمک کند.
او می گوید: «هنگامی که از تلفن همراه خود برای مکالمه، پیام کوتاه، عکس‌برداری یا هر کار دیگری که می‌توانید با تلفن همراه انجام دهید استفاده می‌کنید شبیه به این است که روی قشر پیش‌پیشانی ضربات آهسته می‌زنید و باعث کاهش منابع شناختی می‌شوید».
در مطالعهای در سال 2012 ، او و همکارانش نشان دادند که کوه‌نوردان در یک سفر چهار روزه با کوله‌پشتی در مقایسه با یک گروه کنترل از افرادی که پیاده‌روی یکسان داشتند می‌توانند پازل‌های بیشتری را که نیاز به خلاقیت دارند، حل کنند ـــ در واقع ، ۴۷ درصد بیش‌تر. اگرچه عوامل دیگری هم می‌توانند در نتایج تاثیر گذار باشند ـــ به عنوان مثال، ورزش یا رفاقت و در کنار هم بودن ـــ اما مطالعات قبلی حاکی از آن است که طبیعت می‌تواند نقشی مهم داشته باشد. در نمونه‌ای از مطالعات علوم روان‌شناسی دریافته‌اند که نتایج تأثیر طبیعت در بازیابی توجه مشابه همان آزمونی است که نمرات بهبودیافته در آزمون‌های شناختی را برای شرکت‌کنندگان در مطالعه بدست داده است.
این پدیده ممکن است به دلیل تفاوت فعالیت مغزی هنگام مشاهده‌ی صحنه‌های طبیعی در مقابل صحنه‌های ساخته‌شده باشد ـــ حتا برای کسانی که به طور معمول در یک محیط شهری زندگی می‌کنند. در مطالعه‌ی اخیر انجام‌شده توسط پیتر آسپینال در دانشگاه هریوت وات، ادینبورگ و همکارانش، مغز شرکت‌کنندگان به طور مداوم با استفاده از الکتروآنسفالوگرام سیار (EEG) کنترل می‌شد. نتایج نشان دادند وقتی که آن‌ها در یک فضای سبز شهری قدم می‌زدند، EEG مغز کاهش ناامیدی، مشغولیت ذهنی و انگیختگی کمتر و سطح مراقبه‌ی بالاتر را نشان می‌داد در حالی که با خارج‌شدن فرد از فضای سبز سطح مشغولیت ذهنی او بالا می‌رفت.
این کاهش مشغولیت ذهنی و برانگیختگی پایین در فضای سبز ممکن است به دلیل بازیابی توجه فرد باشد که او را برای داشتن ذهنیتی باز و مراقبه‌ی بیش‌تر تشویق می‌کند.
استرایر می گوید این نوعی از فعالیت مغزی است - که گاهی اوقات «شبکه‌ی پیش‌فرض مغز» نیز نامیده می‌شود ـــ که با تفکر خلاق مرتبط است. او در حال حاضر مطالعات قبلی خود در سال ۲۰۱۲ را با گروه جدیدی از کوه‌نوردان تکرار می کند و فعالیت EEG و میزان کورتیزول بزاقی آنان را قبل، حین، و بعد از سه روز پیاده‌روی ثبت می‌کند. تجزیه و تحلیل اولیه خوانش‌های EEG این نظریه را پشتیبانی می‌کند که به نظر می‌رسد طبیعت‌گردی باعث فراغت شبکه‌ی توجه مردم و به کار گرفته شدن شبکه‌های پیش‌فرض آن‌ها می‌شود.
استرایر و همکارانش با بررسی EEG افراد هنگام پیاده‌روی در گل‌خانه هنگام صحبت با تلفن همراه به طور خاص در حال بررسی اثرات فناوری هستند. تاکنون، آن‌ها دریافته‌اند که به نظر می‌رسد شرکت‌کنندگانی که در هنگام پیاده‌روی در حال مکالمه با تلفن همراه بودند بار شناختی توجه بیشتری را متحمل می‌شدند به طوری که نسبت به افراد شرکت‌کننده که تلفن همراه نداشتند، تنها نیمی از جزئیات گیاهانی که از کنار آن‌ها عبور می‌کردند را بیاد می‌آوردند.
اگرچه یافته‌های استرایر مقدماتی است، اما با یافته‌های دیگران در مورد اهمیت طبیعت برای بازیابی توجه و خلاقیت سازگار است.
استرایر می‌گوید «اگر از مغز خود به صورت مالتی‌تسکینگ استفاده کرده‌اید ـــ همان‌طور که بیش‌تر ما در اکثر اوقات این کار را می‌کنیم ـــ و سپس این کار را کنار گذاشته و به پیاده‌روی می‌روید، بدون همراه‌داشتن گجت‌ها، قشر جلوی پیشانی را بازیابی می‌کنید و این زمانی است که شاهد شکفتن خلاقیت، حل مسئله و احساس سلامت و خوشی خواهید بود.»
هر زمان که به مکان‌هایی مانند یوسمیتی یا ساحل بزرگ سور کالیفرنیا می‌روم، به خانه که برمی‌گردم به نظرم می‌رسد که نسبت به اطرافیانم مهربان‌تر و سخاوتمندانه‌تر رفتار می‌کنم ـــ کافی است که از همسر و بچه‌هایم بپرسید! اکنون برخی مطالعات جدید ممکن است دلیل این امر را روشن کنند.
در یک سری آزمایشات منتشرشده در سال ۲۰۱۴ ، جویانگ لی، دشر کلتنر (مدیر مرکز نیکی بزرگ‌تر)، و دیگر محققان در دانشگاه برکلی کالیفرنیا، تأثیر بالقوه‌ی طبیعت را بر تمایل به سخاوت، اعتماد، و کمک به دیگران، و همچنین عواملی را که ممکن است بر این رابطه تأثیر بگذارند، بررسی کردند.
محققان، به عنوان بخشی از مطالعه‌ی خود، شرکت‌کنندگان را در معرض صحنه‌های کم و بیش زیبا (زیبا به لحاظ ذهنی و انفسی) از طبیعت قرار دادند (که سطح زیبایی آن‌ها قبلا به طور مستقل ارزیابی شده بود) و سپس مشاهده کردند که رفتار شرکت‌کنندگان در انجام دو بازی اقتصادی ـــ بازی دیکتاتور و بازی اعتماد ـــ که سخاوت و اعتماد را اندازه‌گیری می‌کنند، چه‌گونه است. نتیجه‌ی به‌دست‌آمده نشان داده که شرکت‌کنندگان پس از قرارگرفتن در معرض صحنه‌های زیباتر طبیعت، سخاوتمندانه‌تر و با اعتماد بیشتری نسبت به آن‌هایی که صحنه‌های زیبای کمتری می‌دیدند، بازی می‌کردند و به نظر می‌رسید که این اثرات به دلیل افزایش تاثیر احساسات مثبت در آنان باشد.
در بخش دیگری از این تحقیق، در حالی كه شرکت‌کنندگان پشت میزی نشسته بودند كه گیاهان كم‌وبیش زیبایی در آن قرار داده شده بود از آن‌ها خواسته شد تا فرم نظرسنجی‌ای را درباره‌ی احساسات خود پر كنند. پس از آن، به شرکت‌کنندگان گفته شد که آزمایش به پایان رسیده است و آن‌ها می توانند آنجا را ترک کنند اما اگر بخواهند می‌توانند برای برنامه‌ی تلاش امداد در ژاپن داوطلبِ ساخت جرثقیل‌های کاغذی شوند. تعداد جرثقیل‌هایی که آن‌ها ساخته‌اند (یا نساخته‌اند) به عنوان معیار «اجتماعی‌بودن» یا تمایل برای کمک بررسی شد.
نتایج نشان داد که وجود گیاهان زیباتر به طور قابل توجهی تعداد جرثقیل‌های کاغذی ساخته‌شده توسط شرکت‌کنندگان را افزایش می‌دهد، و این افزایش، دوباره توسط احساسات مثبت ناشی از زیباییِ طبیعی ایجاد می‌شود. محققان نتیجه گرفتند که تجربه‌ی زیبایی طبیعت باعث افزایش احساسات مثبت می‌شود ـــ شاید با ایجاد احساس شگفتی، احساسی شبیه به حیرت، توأم با حس بخشی از چیزی بزرگ‌تر از خود بودن ـــ که متعاقبا منجر به رفتارهای جامعه‌پسند می‌شود.
شواهد حمایت‌کننده از این نظریه ناشی از آزمایشی است که توسط پل پیف از دانشگاه کالیفرنیا، ایروین و همکارانش انجام شد، در آن شرکت‌کنندگانی که به مدت یک دقیقه به بیشه‌ای از درختان بسیار بلند خیره شدند افزایش قابل ملاحظه‌ای را در احساس شگفتی تجربه کردند، و نسبت به کسانی که همان میزان زمان را صرف نگاه‌کردن به یک ساختمان بلند کرده بودند رفتار یاریگرانه‌ی بیشتری از خود بروز دادند و در برخورد با معضلات اخلاقی، اخلاقی‌تر بودند.
با وجود همه‌یِ این مزایا برای بودن در طبیعت، احتمالاً جای تعجب نیست که طبیعت باعث شود ما احساس سرزندگی و حیات بیشتری کنیم. حضور در فضای باز به ما انرژی می بخشد، ما را خوش‌حال می‌کند، کمک می‌کند تا استرس‌های روزمره‌ی زندگیِ بیش از حد برنامه‌ریزی‌شده‌ی خود را از بین ببریم، درهای خلاقیت را باز می‌کند و به ما کمک می کند تا با دیگران مهربان باشیم.
هیچ‌کس نمی‌داند که چه میزان قرارگرفتن در طبیعت مناسب است، گرچه استرایر می‌گوید که طبیعت‌گردان حداقل سه روز زمان را پیشنهاد می‌کنند تا واقعاً از زندگی روزمره جدا شویم. همچنین هیچ‌کس نمی‌تواند به طور قطعی بگوید که طبیعت چه‌گونه با سایر اشکال تسکین استرس یا بازیابی توجه، مانند خواب یا مراقبه مقایسه می‌شود. استرایر و براتمن می‌گویند ما قبل از نتیجه‌گیری قطعی به تحقیقات دقیق‌تری نیاز داریم.
هنوز هم، تحقیقات نشان می‌دهد چیزی در طبیعت هست که ما را از نظر روان‌شناختی سالم نگه می‌دارد خوب است که این نکته را بدانیم، به ویژه این‌که طبیعت منبعی رایگان است و بسیاری از ما فقط با قدم‌زدن در بیرون از خانه‌ی خود می‌توانیم به آن دسترسی داشته باشیم. نتایجی از این دست باید ما را به عنوان یک جامعه ترغیب کند تا با دقت بیشتری در مورد چه‌گونگی حفظ فضاهای بیابانی و پارک‌های شهری خود فکر کنیم.
گرچه این تحقیق ممکن است قطعی نباشند، استرایر خوش‌بین است که علم سرانجام به آن نتایج شهودی که افرادی مانند من به آن رسیدیم دست می‌یابد - این‌که چیزی در طبیعت وجود دارد که ما را تجدید قوا می‌کند، به ما اجازه می‌دهد احساس بهتری داشته باشیم، بهتر فکر کنیم و در درک خود و دیگران تعمق کنیم.
استرایر می‌گوید: «نمی شود که قرن‌ها مردم در این باره بنویسند و چیزی در کار نباشد» «اگر شما دائماً در برابر کامپیوتر و صفحه‌ی مانیتور هستید، چیزی را که کاملاً تماشایی است از دست می‌دهید: دنیای واقعی.»
لینک این مقاله در سایت مجله‌یِ نیکی بزرگ‌تر:
https://greatergood.berkeley.edu/article/item/how_nature_makes_you_kinder_happier_more_creative
