خواندن ۱۱ دقیقه·۵ سال پیش

چگونه کندوکاو در زندگی پدرم به من کمک کرد که از زندگیِ خود سر دربیاورم

ویلیام دیمون یک پژوهشگرِ حوزه‌یِ معنا بود که بر آینده تمرکز داشت. اما انجام یک مرورِ زندگی به او کمک کرد که به گذشته‌ای دشوار پایان ببخشد.

نویسنده: ویلیام دیمون
۳۱ ژانویه‌یِ ۲۰۲۲، مجله‌یِ نیکیِ بزرگتر، دانشگاه برکلی، کالیفرنیا

مترجم: مهسا خالصی
گروه علمی حکمت زندگی

در یک بعد از ظهر آرام در حالی که در دفترم در استنفورد نشسته بودم، یک تماس تلفنی غیرمنتظره از دخترم دریافت کردم که درکِ مرا از زندگی و زمینه‌یِ مطالعاتم تغییر داد. این اتفاقِ ناچیزی نبود. من در دهه‌یِ ۶۰ زندگی‌ام بودم و ـــ هر کسی به این فکر میکند که ـــ سالهای بسیاری را پشتِ سر گذاشته‌ام که بدانم چه کسی هستم و چه‌طور به این‌جا رسیده‌ام؛ و تقریباً سه دهه در مورد توسعه‌یِ انسانی مینوشته‌ام.

دخترم در آن تماس تلفنی گفت: «پدر، نمیدانم که آیا باید در این مورد با شما صحبت کنم یا خیر.» این توجه‌ام را جلب کرد. دخترم، اقتصاددان جوانی بود که برای انجام مأموریتی در آفریقای جنوبی به سر میبُرد. خستگیِ پرواز شبها او را تا دیروقت بیدار نگه میداشت. او از زمان بیخوابی‌اش استفاده میکرد تا به صورت آنلاین به «مسائل خانوادگی» بپردازد ـــ چیزهایی که ممکن بود برایم جالب باشند یا ناراحتم کنند؛ او نمیدانست کدام یک.

در آن شبِ بیخوابی، او در مورد پدربزرگی که هرگز ندیده و نشناخته بود، کنج‌کاو شده بود. آن مرد پدری بود که هرگز نمیشناختمش. در آن تماس تلفنیِ متحول‌کننده، دخترم مرا با پدرم آشنا کرد ـــ نه شخصا (۲۰ سال از مرگش میگذشت)، که به عنوان یک فرد ـــ فردی با ویژگیهایی که میتوانستم در عکسهای سیاه و سفید قدیمی به آن خیره شوم؛ یک داستان زندگی که میتوانستم مورد بررسی قرار دهم. دوستان و اقوام زنده‌ای که میتوانستم ملاقات کنم. و ویژگیهای شخصیتی‌ای که میتوانستم کشف، تجزیه و تحلیل، و با خصوصیات خودم مقایسه کنم.

من بیش از شش دهه را بدون دیدنِ عکسی از او زندگی کرده بودم. تا زمان کالج، تنها چیزی که درباره‌یِ پدرم میدانستم این بود که او «در جنگ جهانی دوم مفقود شده بود». می‌انگاشتم که او در یک میدان نبردِ بی‌نام و نشانِ اروپایی کشته شده است. در بحبوحه‌یِ سالهای دانشگاه، از میان اطلاعاتِ مرموزی که مادرم طی یک اظهار نظرِ یک‌طرفه در اختیارم قرار داد، چیز دیگری دریافتم. اما علاقه‌ای به پی‌گیریِ چیزی که درباره‌یِ پدرِ گم‌شده‌ام شنیدم نداشتم. من غرق در تحقیقاتم، سپس در حرفه‌ام، و سپس در خانواده‌یِ در حال گسترش‌ام بودم. نه مشتاق بودم که حواسم با اطلاعاتی درباره‌یِ مردی که آشکارا من و مادرم را به محض تولدم رها کرده بود پرت شود، و نه، به عنوان یک مرد جوانِ در حال پیش‌رفت، نیازی به یک الگوی منفی برای هم‌ذات‌پنداری داشتم.

اکنون، پس از تمام آن سالها، فرصتی فراهم شده بود که نگاهی گذرا به آن مردِ واقعی بیندازم. تا زمانی که دخترم تماس گرفت، آن‌قدر خاطرجمع و راحت بودم که بتوانم این حقیقت که پدرم چه‌گونه بوده و وقتی پس از جنگ به خانه بازنگشته چه بر سرش آمده است را بپذیرم. متوجه شدم که پدرم پس از این که من و مادرم را رها کرده، شغل مهمی در خارج از کشور داشته است.

اکتشافات من انبوهی از اسرار، سردرگمی‌ها، پشیمانیها و نفرتهایی را که بیشترِ عمرم، نه همیشه آگاهانه، با آنها زندگی کرده بودم، رفع و رجوع کرد. من داستان کامل اکتشافاتم و نحوه‌یِ برخورد روان‌شناختی با آنها را در کتاب جدیدم، با عنوان «یک دور گلف با پدرم: روان‌شناسی جدیدِ کاوش در گذشته برای صلح کردن با حال»، بیان میکنم.

مکاشافات مربوط به پدرم احساسم به مسیر زندگی‌‌ام را تا پایه‌های آن متزلزل کرد. احساس میکردم درگیر بازنگری در موردِ این که از کجا آمده‌ام و چه‌گونه به جایی که اکنون هستم رسیده‌ام ـــ یک مرورِ زندگی ـــ شده‌ام.

اجراء یک مرور زندگی

«مرور زندگی» (life review) روشی است برای بررسی گذشته‌یِ خود از طریق جست‌وجو در خاطرات، مصاحبه با دوستان و بستگان، و بازیابی اسناد آرشیوی از قبیل سوابق مدرسه و پیشینه‌یِ دودمان. این روش توسط رابرت باتلر، روان‌پزشک افسانه‌ای که یک کتاب برنده‌یِ جایزه‌یِ پولیتزر در مورد سالمندی نوشت و اولین مدیر موسسه‌یِ ملی سالمندی شد، گسترش یافت. پس از این که باتلر به یک چهره‌ی عمومیِ مشهور تبدیل شد، فرصتی برای کارِ بیشتر روی روشِ مرور زندگی خود نداشت، اما تعاریفی از آن‌چه در ذهن داشت را به جای گذاشت. من از تعاریف باتلر استفاده کردم تا بفهمم زندگیِ من چه‌گونه تحت تأثیر پدر گمشده‌ام قرار گرفته است.

باتلر این فرضیه را مطرح کرد که مرور زندگی میتواند سه مزیت شخصی را حین رشد برای ما به ارمغان آورد: ۱) پذیرش روی‌دادها و انتخابهایی که زندگیِ ما را شکل داده‌اند و پرورش حس قدرشناسی بابت زندگی‌ای که به ما عطا شده است، به جای عدم اعتماد به نفس، پشیمانی، و احساس خشمارنج (خشمِ همراه با رنج،resentment)؛ ۲) درک اصیل، و در نتیجه قاطع، از این که ما چه کسی هستیم و چه‌طور به این شکل تبدیل شده‌ایم، که [چنین درکی] به یک هویت فردی استوار و پای‌دار منجر میشود؛ و ۳) وضوح در مسیرهایی که میخواهیم زندگی‌مان را [در آنها] پیش ببریم، که بازتابی است از هر آن‌چه از تجربیات و اهدافی که در گذشته به زندگی‌مان معنا بخشیده‌اند آموخته‌ایم.

باتلر معتقد بود که مرور زندگی سبب ارتقاء «رشد فکری و فردی، و حکمت» در طول زندگی میشود. از جمله مزایای روان‌شناختی‌ای که وی متذکر شد، حل تعارضات قدیمی، دیدگاه خوش‌بینانه به آینده‌یِ خود، «احساس آرامش، افتخار ناشی از موفقیتها»، تواناییِ لذت بردن از لذتهایی مانند شوخ‌طبعی، عشق، طبیعت، و تأمل، و «پذیرش چرخه‌یِ زندگی، جهان و نسلها» بود. با یافتن مزایای مثبت تجربیات گذشته ـــ از جمله تجربیاتی که در آن زمان ممکن بود ناگوار به نظر رسند ـــ میتوانیم ارزشِ زندگیِ خود را تصدیق و مسیر امیدوارکننده‌ای را رو به جلو ترسیم کنیم. همان طور که باتلر نوشت: «زندگیِ یک فرد نمیبایست به معنای رایج کلمه «موفق» بوده باشد. افراد به این که احساس کنند که نهایتِ تلاش خود را کرده‌اند، افتخار میکنند. . . و گاهی صرفاً به این که از موقعیت‌های طاقت‌فرسا جان به در برده اند افتخار میکنند.»

در به‌کارگیریِ روش مرور زندگیِ خودم، خاطرات قدیمی را بررسی کردم و از هر آن‌چه به خاطر می‌آوردم یادداشت‌برداری میکردم؛ سوابق مدرسه‌یِ قدیمی خود و پدرم را بازیابی کردم؛ با دوستان و اقوامم که در جوانی من و خانواده‌ام را میشناختند تماس گرفتم؛ با دوستان و اقوامی از پدرم که در قید حیات بودند ملاقات کردم و با آنها در مورد آن‌چه میدانستند مصاحبه کردم؛ آرشیوهای تاریخیِ مربوط به سوابق سربازی و خدمت خارج از کشورِ پدرم جست‌وجو کردم؛ و از اینترنت جهتِ یافتنِ اعضاء جدید خانواده استفاده کردم. در صورت امکان، اطلاعاتی که با بررسی همه‌جانبه در منابع مختلفِ خود کشف کرده بودم را معتبر ساختم.

مرور زندگی‌ام بینشهای فراوانی را درباره‌یِ این‌که چه‌گونه علایق، مهارتها، باورها و ویژگیهای شخصیِ خود را شکوفا کردم برملا کرد. شگفت‌انگیزتر از همه، متوجه شدم که پدرم در همان دبیرستانِ خصوصی‌ای تحصیل کرده بوده که من در آن تحصیل کردم. معلوم شد که مادرم، که هرگز در زندگی با من در مورد پدرم صحبت نکرده بود، برای من بورسیه‌ای ترتیب داده بوده تا مسیر تحصیلی پدرم را دنبال کنم. این انتخابی بود که همیشه به نظرم عجیب میرسید، زیرا من در محافلِ کمتر مرفهی بزرگ شدم که کسی چیزی از چنین مسیری نمیدانست. همچنین چیزی را در مورد حس مادریِ مادرم برای من آشکار نمود: اگرچه ازدواجش نافرجام بود، اما تنها فرزندش را به سمتی هدایت کرد که از شوهرِ گمشده‌اش آموخته بود و باور داشت که برای من مسیری ارزشمند است.

در طول مرور زندگی‌ام، بر من روشن شد که به دلیل غفلت عمدی‌ام، در جوانی فرصتهای ملاقات با پدرم و خانواده‌اش را از دست داده‌ام. این مرور اشتباهاتی را که مرتکب شده بودم عیان کرد. به عنوان مثال، من از گفت‌وگوهای دشوار با مادرم که میتوانست حقایقی را درباره‌یِ پدرم در سالهای اکنون‌جبران‌ناپذیرِ پیش از مرگِ مادرم روشن کند، اجتناب کردم. اکنون نیاز داشتم که با این حسرتها کنار بیایم؛ و مرور زندگی‌ام به این موضوع نیز کمک کرد. همچنین به من کمک کرد تا با تنفر‌های دیرینه‌یِ برخاسته از این که پدرم مرا در بدو تولد رها کرده بود کنار بیایم.

عنوان کتاب جدیدم (یک دور گلف با پدرم) نمادی از شیوه‌ای است که مرور زندگی‌ام به من کمک کرد تا آن تنفر‌های مدفون را بشناسم و پشت سر گذارم. یکی از مواردی که دخترم درباره‌یِ پدرم فهمید این بود که او یک گلف‌باز بزرگ بوده است. من عاشق گلف ام اما به هیچ وجه یک گلف‌باز بزرگ نیستم. این مکاشفه‌یِ خاص پنجره‌ای به سوی تنفرهایی باز کرد که هرگز به خود اجازه‌یِ اذعان کردن به آنها را ندادم. چرا پدرم نمیتوانست یکی دو بار بیاید تا به من گلف بیاموزد؟ چرا من فرصتی برای یادگرفتنِ بازی از این «گلف‌باز بزرگ» که پدرِ واقعیِ خودم بود، پیدا نکردم؟ گلف نسبت به سایر تواناییهایی که پدران میتوانند به پسران بیاموزند، موضوع کوچکی است، اما برای من مظهری از هر آن چیزی بود که طی بزرگ شدنِ بدون پدر از دست داده بودم ـــ و این همان قناری در معدن زغال‌سنگِ [=اولین نشانه‌یِ خطرِ احتمالی] رنجهای عاطفیِ من بود.

کتاب جدید ویلیام دیمون با عنوان: دور گلف با پدرم؛ روان‌شناسی جدیدِ کاوش در گذشته برای صلح کردن با حال

اما اکتشافات مرور زندگی‌ام شیوه‌ای برای حل این ناراحتی‌ها در اختیارم قرار داد. یک ‌عموزاده‌یِ تازه پیدا شده روزی با من تماس گرفت و به من گفت که در یک گاراژ قدیمی خانوادگی مجموعه‌ای از چوبهای گلف آویزان بود که در جوانی به پدرم تعلق داشته‌اند. همان هفته چوبهای گلف را برایم فرستاد، و وقتی کیف گلف قدیمی را باز کردم، یک کارتِ امتیازات پر شده از زمین‌ ورزشی را پیدا کردم که پدرم در جوانی در آن‌جا بازی میکرده است. بنابراین به آن زمین‌ورزشی رفتم و با کارت پدرم مسابقه دادم و تصور کردم که او در آن‌جا در کنارم است.

رویاروییِ غیرمستقیمم با استعدادهای اولیه‌یِ گلف پدرم به من رضایت شگرفی بخشید. هنگامی که فهمیدم او در زمینی که من اکنون با خودم در آن‌جا بازی کرده‌ام چقدر خوب عمل کرده است، احساس افتخار و رهایی کردم: مفتخر مانند هر کسی که از یکی از نزدیکانش عمل قابل توجهی سر میزند، و رهایی از نگرانی‌هایم در این مورد که مردی که پدرم بوده در کارنامه‌یِ افتخارات خود چیزی ندارد. البته، این مظهر اکتشافات مهمتری هم بود که در ارتباط با کمکهای بزرگتر او به جهان انجام دادم. حریفِ خیالیِ گلف شدنم با پدرم رشته‌ای از پیوند احساسی با او ایجاد کرد. تحقیقاتم درباره‌یِ زندگی پدرم ـــ به‌ویژه در مورد خدمت شجاعانه‌اش در جنگ و حرفه‌اش به عنوان افسر امور خارجه ـــ راهی برای ادای احترام و در نهایت بخشایش او برایم فراهم کرد. بخشایش (Forgiveness)، همان طور که از تحقیقات اخیر میدانیم، علاجی برای آرامش خاطر است.

از ذهنم گذشت که ای کاش مرور زندگی‌ام را زودتر آغاز کرده بودم. من مدت زیادی را با تصورات اشتباه در مورد مسیر تحصیلی‌ام زندگی کردم که ـــ به لطف فرصتهای فوق‌برنامه‌یِ منحصربه‌فردی که برای شکوفایی علایقم در تحقیق و نوشتن ارائه میکرد ـــ مرا به هدف حرفه‌ای‌ام رساند. همچنین مدت زیادی با احساسات و تنفرهای حل‌نشده‌یِ ناشی از بزرگ شدن بدون پدر زندگی کرده بودم. اطلاعاتی که مرور زندگی‌ام از آن پرده برداشت، این احساسات را برطرف، حقایقی درباره‌یِ پدرم را فاش، فرضیات نادرستم را درباره‌یِ مسیر رشد خودم تصحیح، و روابط خانوادگی امروزی‌ام را تقویت کرد.

ارتباطِ گذشته و آینده

در زندگی حرفه‌ای‌ام در مقام یک پژوهشگرِ توسعه‌یِ انسانی، روند مرور زندگی مسیرِ جدیدی بود. کار اصلی‌ من [تحقیق] روی ایجاد هدف در زندگی بوده است. هدف، آینده‌محور است: افرادِ هدفمند به اهدافی که در درازمدت به دنبال تحقق بخشیدن به آنهااند فکر میکنند. قدرتِ هدف در نقاط قوتی است که تعهدات آینده‌محور به همراه می‌آورند: انگیزه، انرژی، امید، و تاب‌آوری.

هدف مثالی از این است که چه‌گونه آرمانهای آینده‌یِ یک شخص میتواند رشد فردی‌اش را شکل دهد. این یک نقطه‌یِ رهایی‌بخش است: افکار و تخیلات‌ِ ما کنترل فردی روی مسیری که زندگی و هویت‌مان طی خواهند کرد را در اختیارمان قرار می‌دهد. با تصور چشم‌اندازهای امیدبخشِ آینده، میتوانیم خود را به شیوه‌های عاملی و انطباقی شکل دهیم. ما با قدرت تخیلاتِ خود «به سوی آینده کشیده میشویم» و، در نهایت، این چیزی است که سرنوشت ما را شکل میدهد.

با این حال، آن‌چه اکنون می‌دانم این است که روی گرداندن از گذشته، بهترین راه برای رسیدن به آینده‌ای هدفمند نیست. ما نمیتوانیم از بداقبالی‌های گذشته درس بگیریم مگر این که آشکارا آنها را بپذیریم. ما نمیتوانیم خود را از پشیمانی‌ها و تنفر‌های گذشته رها کنیم، مگر این که با آنها مقابله کنیم. و، به معنای مثبت، دست‌آوردهای گذشته‌یِ ما حاوی گنجینه‌ای از ایده‌ها درباره‌یِ آن‌چه میتوانیم انجام دهیم، آن‌چه به ما رضایت میبخشد، این که به چه کسی تبدیل شده‌ایم، و این که چه کسی میتوانیم آرزو کنیم در سالهای آینده باشیم، است ـــ خلاصه‌یِ کلام، حاوی گنجینه‌ای در مورد چشم‌اندازهامان جهت اهدافِ ارضاکننده‌یِ زندگی آینده است.

هر کس گذشته‌ای دارد. هر چه بیشتر زندگی کنیم، میبایست به گذشته‌یِ بیشتری فکر کنیم. اما حتا یک فرد جوان نیز سابقه‌یِ موفقیتها، رضایتها، پشیمانیها، بداقبالی‌ها و اشتباهاتی را دارد که باید آنها را حلاجی کند. درک این سابقه برای ثبات کنونی و هدایت آینده ضروری است. درست مانند تاریخ جهان، کسانی که تاریخ شخصی را نادیده میگیرند، محکوم به تکرار اشتباهات قدیمی هستند. و هیچ راهی برای پاک کردن دائمی آن‌چه در زندگی شاهدش بوده‌ایم وجود ندارد. همان طور که فاکنر نوشت: «گذشته هرگز نمرده است، حتا نگذشته است.»

در قلب هر مرورِ زندگی‌ای تناقضی نهفته است. توانایی نگاه کردن به آینده به شیوه‌ای مطمئن و بخوبی هدایت‌شده مستلزم نگاهی آگاهانه و باز به گذشته، تصدیق و کنار آمدن با روی‌دادهای مثبت و منفی، موفقیتها و شکست‌هامان، پشیمانیها و تنفرهامان، و دست‌آوردها و آرزوهامان است. گذشته، حال و آینده را نمیتوان مانند کوپه‌های محصورشده در قطاری در حال حرکت از هم جدا کرد. بهتر است گذرگاههای بین آنها باز نگه داشته شوند و تعاملات پویای بین آنها میتوانند به ما، به عنوان مأمور قطار، کمک کند تا به قطارهای در حال حرکتِ خود جهت دهیم.