متخصص بودن بهتر است یا جامع‌‌الاطراف ‌بودن؟

کتابی تازه توضیح می‌دهد که چه‌گونه یافتنِ بسیار زودهنگامِ راهِ خود در زندگی می‌تواند مانع موفقیت ما شود.

نویسنده: آیدان گابریل
سپتامبر ۲۰۱۹، مجله‌ی نیکی بزرگ‌تر، دانشگاه برکلی، کالیفرنیا

مترجم: مهسا خالصی
گروه علمی حکمت زندگی

موفق‌شدن آسان است. کافی است به محض خارج‌شدن از رحِم مادرتان یک باشگاه گلف را انتخاب کنید و، در آن صورت، تا به خودتان بیایید، ۱۵ عنوان قهرمانی بزرگ کسب کرده‌اید. یا این‌که یاد بگیرید چه‌گونه از چهارسالگی شطرنج بازی کنید، و بدین ترتیب راه خود را برای رده‌بندی استاد بزرگ هموار کنید. تایگر وودز و خواهران پولگار به همین نحو توانستند به موفقیت دست یابند ــ با آوانسِ [شروعِ زودهنگام‌تر] داشتن نسبت به بقیه‌ی دنیا، متخصص‌شدن، و پرورش‌دادنِ توانایی‌های خود تا رسیدن به تبحر و استادی.

اما آیا این یگانه مسیر موفقیت است؟
به عقیده‌ی دیوید اپستاین، نویسنده‌ی ارشد مجله‌ی Sports Illustrated و نویسنده‌ی پرفروش نیویورک‌تایمز، این تنها مسیر موفقیت نیست. وی در کتاب جدید خود با نام «گستره: چرا افراد جامع‌الاطراف در یک دنیای تخصصی پیروز می‌شوند» (Range: Why Generalists Triumph in a Specialized World)، استدلال می‌کند که مسیر فوق‌الذکرِ رسیدن به تخصص یک استثنا است، نه یک قاعده. اپستاین با استفاده از مصاحبه‌ها و مطالعات افراد موفق در زمینه‌های متنوع، بارها و بارها نشان می‌دهد که بزرگ‌ترین نقطه‌ی قوت ما توانایی تفکر گسترده است.

اپستاین می‌گوید، متخصص‌شدن می‌تواند در «محیط‌های یادگیری مهربان»، یا محیط‌هایی که الگوها تکرار می‌شوند و بازخورد آن‌ها باثبات و دقیق است، سودمند باشد. شطرنج نمونه‌ای از «محیط یادگیری مهربان» است. یک بازیکن خبره به طور غریزی حرکت می‌کند، الگوهایی را که در گذشته دیده تشخیص می‌دهد و فوراً می‌داند که یک حرکت موفقیت‌آمیز بوده یا مضر بوده است.

با این حال، تخصص می‌تواند مانع موفقیت در «محیط‌های شرور» شود، محیط‌هایی که در آن‌ها تکرار کمتر و تصادفی‌بودن بیش‌تر است. متأسفانه، مورد اخیر (محیط‌های شرور) در دنیای پیچیده و به سرعت در حال تغییری که در آن زندگی می‌کنیم شیوع بیش‌تری دارد. این بدان معنا است که یک فرد جامع‌الاطراف شدن ـــ کسی که می‌تواند تجربیات و دیدگاه‌های متنوع را پذیرا شود ـــ ممکن است بیش از هر زمان دیگری ضروری باشد.

دلیل موفق‌شدن افراد جامع‌الاطراف

اپستاین مزایای فداکردنِ عمق برای گستره را در کودکانی که موسیقی، ورزش، ریاضیات، و هنر یاد می‌گیرند، فارغ‌التحصیلان دانشگاه که سعی دارند راه خود را پیدا کنند، حرفه‌ای‌هایی که در میانه‌ی مسیر شغلی خود به دنبال تغییر مسیر اند، و افراد در آستانه‌ی بازنشستگی‌ای که در تلاش برای یافتن پیشه‌ای جدید اند، توصیف می‌کند.

او می‌نویسد، درست است که تخصص در سنین پایین می‌تواند کودکان را موقتاً جلوتر از منحنی پیش بَرَد، اما جای‌گزین‌کردنِ تعلیم‌وتربیتِ فشرده با رویکردی متمرکز بر کنج‌کاوی، خلاقیت، و آزمایش‌گری چیزی است که غالباً در عوضِ موفقیت کوتاه‌مدت موجب رشد دائمی می‌شود.

اپستاین می‌گوید: «پیچان‌پیچان پیش‌رفتن و از این شاخ به آن شاخ رفتنِ ذهنی و آزمایش‌گریِ شخصی منابع قدرت اند. آوانس‌ها و امتیازها [یِ شروعِ زودهنگام‌ترِ تخصصی‌شدن] را پیشِ چشم ما زیادی گنده کرده‌اند.»

وی می‌نویسد، در یک محیط دانشگاهی، یادگیری به روشی آسان و سریع موجب می‌شود که اطلاعات، دشوارتر به خاطر سپرده شوند، در حالی که، [در مقابل،] برای ذخیره شدنِ اطلاعات در حافظه‌ی بلندمدت دست و پنجه نرم‌کردن با مسائل دشوار مهم است. اپستاین می‌گوید، یک روند معمول در کلاس درس، تمرین «مسدود» (blocked) یا تمرین مکرر حل‌کردنِ مسائل مشابه است. این نوع تمرین می‌تواند دانش‌آموزان را به سوی رسیدن به جواب‌های صحیح بیش‌تری سوق دهد، اما برای دانش آموزان فهمی عمیق به ارمغان نمی‌آورد.

اپستاین برای رشد دانش انعطاف‌پذیرتر، یادگیری همزمان موضوعات، مهارت‌ها یا روش‌‌های متنوع را توصیه می‌کند؛ رویکردی که محققان از آن با عنوان «درآمیختن» یاد می‌کنند. هنگامی که برای روشن‌کردن یک مفهوم خاص مثال‌های متفاوتی به دانش‌آموزان ارائه می‌شود، آن‌ها می‌توانند با سهولت بیش‌تری تعمیم دهند و آن‌چه را آموخته‌اند در مطالبی که قبلاً هرگز ندیده‌اند به کار بندند. به عنوان مثال، بگویید که می‌خواهید به یک موزه بروید و یک نقاش معین را از روی آثارش شناسایی کنید ـــ مثلا آثار گوگن را در مقابل آثار مونه. اپستاین توصیه می‌کند که قبل از رفتن به موزه، به جای مطالعه‌ی دو دسته‌ی جداگانه فلش‌کارتِ آثار گوگن و مونه، کارت‌ها را روی هم بگذارید و آنها را کاملا بُر بزنید، به این ترتیب آن‌ها «درآمیخته» می‌شوند. استفاده از روش درآمیختن در کلاس می‌تواند موجب شود که دانش‌آموزان مطالب را بهتر جذب کنند، آن‌ها را در طیفی وسیع‌تر به کار بندند، و خلاقیت بیش‌تری داشته باشند، و خوب می‌دانیم که همه‌ی این‌ها برای حل مسائل و مشکلات ضروری اند.

اپستاین می‌نویسد: «هرچه بافت‌هایی که چیزی در آن‌ها یاد گرفته می‌شود بیش‌تر باشند، یادگیرندگان مدل‌های انتزاعی بیش‌تری ایجاد می‌کنند و کمتر به نمونه‌های اختصاصی متکی می‌شوند و در استفاده از دانش خود در اوضاع و احوالی که قبلاً هرگز ندیده‌اند بهتر می‌شوند، و خوب می‌دانیم که این جوهره‌ی خلاقیت است».

گرچه رویکرد جامع‌الاطراف بودن ممکن است در کلاس سودمند باشد، اما چه‌گونه می توان آن را در این دنیای گسترده‌ پیاده کرد؟ اپستین استدلال می‌‌کند که با دست‌یابی به فراخی و وسعت [دانش و مهارت‌ها] به شکل‌های گوناگون، به احتمال قوی هم در محیط کار خود ترقی می‌کنید و هم از شغل خود رضایت‌خاطر بیش‌تری خواهید داشت.

در یک مطالعه‌ی اخیرِ مقایسه‌ی برنامه‌های دانشگاهی، محققان دریافتند که دانشجویانی که قبل از دست‌بردن در یک رشته‌ی اختصاصی اجازه‌ی گذراندنِ یک دوره‌ی دو ساله‌ی پژوهش و کندوکاو را داشتند نسبت به فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌هایی که دانشجویان را از ابتدای تحصیل‌ مجبور به متخصص‌شدن کرده بودند، از «کیفیت تناسب» (درجه‌ی تناسب میان کارشان و مهارت‌هاشان و علایق‌شان) بالاتری برخوردار بودند. اگرچه دانشجویانی که دو سال برای پژوهش و کند و کاو وقت صرف کرده بودند از لحاظ تخصصی‌شدن عقب‌تر بودند، آما آن‌ها بعداً دانش لازم را فرا گرفتند و از آن اطلاعات استفاده‌ی بیش‌تری هم کردند. این مطالعه از ادعای اپستاین مبنی بر این‌که «پژوهش و کندوکاو فقط یک تجمل بلهوسانه‌ی آموزش نیست، بلکه یک مزیت بنیادی است» حمایت می‌کند.

علاوه بر این، اپستاین ادعا می‌کند که: «آدم‌های ناپیگیر و جا بِزن چه‌بسا برندگان باشند»، به خصوص در قرن بیست‌ویکم، كه به نظر می‌رسد بی‌ثباتی، یگانه امرِ ثابت است. امتحان‌کردنِ (Sampling) فعالیت‌های مختلف، گروه‌های اجتماعی، زمینه‌ها، و مسیرهای شغلی موثرترین راه برای به حداکثر رساندن «کیفیت تناسب» است. از این گذشته، چه‌گونه قرار است که در سن‌وسالی کم، یعنی وقتی که شخصیت‌مان در حال تغییر و دگرگونی است، متخصص شویم و تناسب بهینه‌ای بیابیم؟ وقتی بازار کار تغییر مسیر می‌دهد و اشتیاق ما نسبت به کار رنگ می‌بازد، باقی‌ماندن در همان جایگاه دیگر معنا ندارد.

اپستاین به خوانندگان خاطر نشان می‌شود که هیچ دانشی، دانش بیهوده نیست. روابط بین قلمروهای [به ظاهر] غیرمرتبطِ مطالعاتی همواره کشف می‌شود و غالباً می‌تواند به چشمگیرترین نوآوری‌ها بیانجامد. تصور رایج درباره‌ی مسیر تایگر (تایگر وودز) یا مسیر پولگار (خواهران پولگار) برای رسیدن به موفقیت، نقش تغییر مسیر دادن‌ها، وسعت و گستره، و آزمایش‌گری را دستِ کم جلوه می‌دهد. موفقیت اغلب زمانی رخ می‌دهد که ما درگیر تفکر خلاقانه و انتزاعی شویم و تحمل بالایی در برابر شکست‌خوردن داشته باشیم.

این به‌شخصه برای من خبر خوبی است. من دائماً با این پرسش ترسناک کلاسیک دست به گریبان بوده‌ام که «وقتی بزرگ شدی می خواهی چه کاره شوی؟» به عنوان یک دانشجوی روان‌شناسی، پاسخ من معمولاً این است: «واقعاً نمی دانم ـــ شاید یک درمانگر،روان‌پزشک یا محقق». پس از خواندن این کتاب، من الهام گرفته‌ام که تا آن‌جا که ممکن است کارهای غیرمرتبط انجام دهم تا بالاخره آن‌چه را بهتر با من تناسب دارد بیابم. همان‌طور که اپستاین نشان می‌دهد، داشتن پیشینه‌ای متنوع و در اختیار داشتن طیفی وسیع از اسباب و لوازم احتمالاً به گشودن جهانی از فرصت‌ها کمک خواهد کرد.