بر اساس یک گزارش جدید، نابرابریِ درآمدی تنها نابرابریی نیست که باید نگران آن باشیم.
نویسنده: کایرا ام. نیومن
مارس ۲۰۱۶، مرکز نیکی بزرگ‌تر، دانشگاه برکلی، کالیفرنیا
مترجم: دکتر سعید خدیوی
گروه علمی حکمت زندگی
بر اساس به‌روزرسانیِ ۲۰۱۶ گزارش جهانی شادکامی، نابرابری شادکامی در حال افزایش است.
نابرابری شادکامی چیست؟ نابرابری شادکامی متناظر روان‌شناختی نابرابری درآمدی است: این‌که چه تعداد از افراد یک جامعه در سطوح شادکامی - یا در سطوح بهروزیِ ذهنی، که تعبیری است که همچون شادکامی گاهی محققان به کار می‌برند - که خود گزارش می‌کنند، متفاوتاند.
از سال 2012 تاکنون، گزارش شادکامی جهانی حامی این اندیشه بوده است که شادکامی نسبت به نماگرهای استانداردی از قبیل ثروت، تحصیلات، بهداشت یا حاکمیتِ خوب، سنجهی بهتری برای سنجش رفاه انسان است. و اگر این‌گونه باشد، شادکامی دربردارنده‌ی اشاراتی ضمنی برای گفت‌وشنودهای ما درباره ی برابری، امتیاز طبقاتی و انصاف در جهان است.
ما می‌دانیم که نابرابری درآمدی می‌تواند برای شادکامی زیانآور باشد: به عنوان مثال، بر طبق مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۱، جمعیت آمریکا به طور کلی طی چند دهه‌ی گذشته، در سال‌های با نابرابریِ درآمدیِ بیشتر، کمتر شادکام بودند. نویسندگان در مطالعه ای مشترک در گزارش جهانی شادکامی این فرضیه را مطرح کردند که نابرابری شادکامی نیز می‌تواند الگوی مشابهی را نشان دهد و چنین می‌نماید که در این‌جا مصداق پیدا می‌کند.
در مطالعه ی مذکور، آنها دریافتند که کشورهایی که نابرابریِ بهروزی بیش‌تری دارند، حتی پس از کنترل عواملی مانند سرانه‌ی تولید ناخالص داخلی، امید به زندگی، و گزارشهای افراد از حمایت اجتماعی و آزادی برای تصمیمگیری، معمولا از متوسط بهزیستی پایینتری نیز برخوردار اند. به عبارت دیگر، هرچه کشوری برابریِ شادکامیِ بیش‌تری داشته باشد، به طور کلی شادکامتر است. در میان شادکام‌ترین کشورهای جهان - دانمارک، سوئیس، ایسلند، نروژ و فنلاند - سه کشور از نظر برابری شادکامی نیز در میان ده کشور برتر قرار دارند.
در سطح فردی، پیوند مشابهی وجود دارد. در واقع، سطح شادکامی افراد بیشتر از آن‌که با برابری درآمد در کشورشان گره خورده باشد، با سطح برابری شادکامی در کشورشان ارتباط دارد. برابری شادکامی همچنین نسبت به برابری درآمدی، پیشبینی کننده‌ی قوی‌تری از اعتماد اجتماعی بود - و اعتماد اجتماعی، به معنای باورداشتن به یک‌پارچگی افراد و نهادهای دیگر، برای بهروزی شخصی و اجتماعی بسیار مهم است.
نویسندگان گزارش جهانی شادکامی که از دانشگاه بریتیش کلمبیا، دانشکده‌ی اقتصاد لندن، و موسسه‌ی زمین هستند، اظهار داشتند: «نابرابری در بهروزی، نسبت به درآمد و ثروت، سنجه ی بهتری از توزیع رفاه فراهم می‌آورد.»
برای انجام این تحلیل، محققان پرسشی ساده از نزدیک به نیم میلیون نفر در سراسر جهان پرسیدند: «در مقیاس 0-10 ، که نشان دهنده‌یِ بدترین زندگی ممکن تا بهترین زندگی ممکن است، شما در کجا ایستاده اید؟» رایجترین پاسخ ۵ است - اما همان‌طور که در نمودار زیر مشاهده میکنید، بسیاری از افراد به خودشان امتیازی کمتر از ۵ می‌دهند. اگر دنیا از برابری شادکامی کامل برخوردار بود، همه پاسخ یک‌سانی به این پرسش میدادند.
محققان همچنین با درنظرگرفتن میزان انحراف رتبه‌بندی شادکامی افراد از یک‌دیگر، سطح نابرابری شادکامی را در هر ۱۵۷ کشور ارزیابی کردند. بوتان بالاترین رتبه‌ی برابری شادکامی را دارد؛ کشوری که سیاست دولت آن مبتنی بر هدف افزایش شادکامی ناخالص ملی است. کشورهایی که بیش‌ترین نابرابری شادکامی را دارند، کشورهای آفریقایی مانند سودان جنوبی، سیرالئون، و لیبریا اند.
ایالات متحده از نظر نابرابری شادکامی در رتبه‌یِ ۸۵ ام قرار دارد، به این معنی که بهروزی ذهنی - و نه فقط ثروت – به صورتی نسبتا نابرابر در سراسر جامعه‌ی ما توزیع شده است. وضع ما از نیوزیلند (رتبه‌ی ۱۸)، کانادا، کشور همسایه (رتبه‌ی ۲۹) ، استرالیا (رتبه‌ی ۳۰) و بیشتر کشورهای اروپای غربی بدتر است. توجه داشته باشید که اینها شادکام‌ترین کشورها نیستند. بلکه فقط مکان‌هایی اند که شکاف بزرگی بین مردم وجود ندارد. با این وجود، همان‌طور که در بالا توضیح داده شد، برابری شادکامی روی هم رفته با شادکامی بیش‌تری در ارتباط است.
متأسفانه ، روندها در نابرابری شادکامی در مسیر اشتباهی پیش میروند: صعود. محققان با مقایسه‌ی نظرسنجیهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵، دریافتند که نابرابری بهروزی در سراسر جهان افزایش یافته است. بیش از نیمی از کشورهای مورد بررسی در آن دوره افزایش نابرابری شادکامی را دیده اند، به‌ویژه کشورهای خاورمیانه، شمال آفریقا و آفریقای جنوبی. در همین حین، کمتر از یک‌دهم کشورها شاهد کاهش نابرابری در شادکامی اند. در این دوره‌ی زمانی، میزان نابرابری شادکامی در ایالات متحده افزایش یافته در حالی که سطح خودِ شادکامی کاهش یافته است.
خبر خوب این است که به منظور ایجاد برابری شادکامی نیازی به گرفتن شادکامی از بعضی افراد و دادن آن به دیگران نیست. در عوض، این یافته‌ها بر اهمیت ساخت جامعه و فرهنگی تأکید می‌کنند که به فکر بهروزی فردی باشد، نه فقط رشد اقتصادی. برخی کشورها - مانند بوتان، اکوادور، امارات متحده‌ی عربی و ونزوئلا - قبلاً این موضع را اتخاذ کرده و وزرای شادکامی را برای همکاری در کنار مقامات دولتی خود منصوب کرده اند. همان‌طور که سردبیر گزارش و مدیر موسسه‌ی زمین، جفری ساکس، مینویسد:
«دولت‌ها میتوانند دسترسی به خدمات بهداشت روانی، برنامه‌های رشد برای اوایل دوران کودکی، و محیط‌های ایمن را که در آنها اعتماد نشو و نما مییابد، تضمین کنند. تعلیم و تربیت، از جمله تعلیم و تربیت اخلاقی و تربیت حال‌آگاهی (mindfulness)، می‌تواند نقشی مهم ایفاء کند. بهروزی انسان باید در مرکز دل‌مشغولی‌های جهانی و گزینش خط‌مشی‌ها در سال‌های پیشِ رو قرار گیرد.»
