وقتی جلوی یک دستگاه لیزر میایستید، فقط یک بدنه براق و یک دستهی کوچک میبینید. اما داخل همین جعبه، ترکیبی از فیزیک، الکترونیک قدرت و مهندسی حرارتی در حال کار است. در این مقاله درِ دستگاه را باز میکنیم و میبینیم هر بخش چه میکند و چرا قیمت دو دستگاه به ظاهر مشابه میتواند چند برابر فرق داشته باشد.
نکته: بازکردن دستگاه لیزر توسط افراد غیرمتخصص خطرناک است. خازنهای داخلی حتی بعد از خاموشی ولتاژ بالا نگه میدارند. این مقاله فقط برای شناخت است، نه برای تعمیر شخصی.
مهمترین بخشی که کمتر کسی دربارهاش میپرسد، منبع تغذیه است. لیزر برای تولید پرتو به جریان بسیار دقیق و پایدار نیاز دارد. برق شهری شما پر از نوسان است و این بخش وظیفه دارد آن را به جریان تمیز و کنترلشده تبدیل کند.
در دستگاههای باکیفیت، منبع تغذیه سوئیچینگ با خازنهای حجیم و فیلترهای نویزگیر دیده میشود. در دستگاههای ارزان، همین بخش کوچک و ساده شده است. نتیجهاش را در عمل میبینید: انرژی خروجی ناپایدار، گرمشدن زودهنگام و کوتاهشدن عمر قطعهی اصلی.
منابع تغذیه که وظیفه مهم برق رسانی به قطعات دستگاه را بر عهده دارند اغلب در هنگام خرید به آنها توجهی نمیشود در صورتی که این بخش دستگاه عملکرد مستقیم بر طول عمر باقی قطعات دارد و هر چه قعات این بخش با حفاظت و طراحی دقیقتر انجام شده باشد در برابر نوسانات و توان های بالای مورد نیاز باقی بخش ها عملکرد بهتری خواهد داشت در دستگاه های لیزر فلزات انواع تابلو برق داخل و تابلو بیرون در بازار موجود میباشد که به صورت تجربی انواع تابلو بیرون کیفیت بالاتری را توانسته اند ارائه دهند همچنین در دستگاه های لیزر فایبر کیس های جدا که دارای 3 مدار تغذیه برای بخش های مختلف دستگاه هستند طول عمر بالاتری نسبت به مدل های با یک مدار تغذیه دارند که هر سه بخش را در خود ادغام کرده اند.
اینجا همان جایی است که نوع لیزر تعیین میشود.
لیزر دیود: از چیپهای نیمههادی (دیودهای لیزری) استفاده میکند که بهصورت ردیفی کنار هم چیده شدهاند. کوچک، کممصرف و با عمر بالا هستند. در بسیاری از دستگاههای ایپلیشن امروزی از همین فناوری استفاده میشود.
لیزر الکساندرایت و نئودیمیوم یگ: در این دو، یک کریستال خاص قلب دستگاه است. کریستال توسط یک لامپ فلش قوی تحریک میشود و پرتو از دل آن بیرون میآید. کریستالها بسیار گران و حساساند و کیفیت رشد آنها روی قیمت نهایی تأثیر مستقیم دارد.
لیزر CO2 صنعتی: در این نوع، گاز داخل یک لولهی شیشهای یا فلزی با جریان الکتریکی تحریک میشود. اگر دستگاه حکاکی یا برش دارید، همین لوله مصرفی اصلی شماست.
در دستگاه های امروزی شرکت های تولید کننده سورس صرفا توان را معیار قرار نمیدهند و مدل های متنوعی نیز در همان توان عرضه میکنند که توانایی های خاصی به دستگاه اضافه میکنند و همچنین قابلیت کار در شرایط تمام ساعت کار را در اختیار شما قرار میدهند تا 24 ساعته بتوان از آن دستگاه استفاده نمود.
در دستگاه های لیزر برش فلزات سورس لیزر توسط شرکت های متنوعی تولید میشوند که همان شرکت ها مدل های متنوعی عرضه میکنند که در هنگام خرید باید به مدل آن توجه داشت تا در صورت استفاده زیاد حتما یک مدل با کیفیت روی دستگاه قرار داشته باشد همچنین سورس هایی به صورت اختصاصی برای برش آلومینیوم و اساسا فلزهایی با برگشت نور طراحی میشوند و سورس های عادی قادر به برش این فلز ها نیستند زیرا در طول زمان بازگشت نور به داخل سورس باعث آسیب به آنها شده و خیلی زود دچار خرابی میشوند.
در دستگاه های لیزر غیرفلزات که با تیوب های لیزری کار میکنند توان آن تیوب و مدل آن نقش مستقیم بر طول عمر و کیفیت برش دارد این تیوب ها نیز توسط شرکت های متنوعی تولید میشوند و باید قبل از خرید توجه داشت که هم این قطعات مصرفی هستند و در صورت استفاده نکردن نیز دچار خرابی میشوند و هم مدل های تولیدی شرکت سازنده اجازه استفاده بهینه در چه توانی را از این تیوب میدهد خیلی از فروشندگان میزان حداکثر توان را برای مشتری ها مطرح میکنند در صورتی که توان بهینه استفاده کمتر از این مقدار بوده و نتیجه خرابی زودتر تیوب خواهد بود.
دستگاه های لیزر حکاکی با توجه به تکنولوژی مورد استفاده در آنها انواع متنوعی دارند که سورس های آن ها تفاوت های اساسی بایکدیگر از نظر تکنولوژی دارد باید توجه داشت قبل از خرید حتما به تست دستگاه برای حک روی متریال مورد نظر توجه شود زیرا که مدل های فایبر قادر به حک روی اشیای شفاف نیستند و اگر نیاز به حک روی شیشه یا پلاستیک را دارید باید حتما از انواع یووی و CO2 استفاده کنید.
بیشتر انرژی الکتریکی که وارد لیزر میشود، به پرتو تبدیل نمیشود و به گرما تبدیل میشود. اگر این گرما دفع نشود، قطعهی اصلی در چند دقیقه آسیب میبیند.
سه روش رایج وجود دارد:
خنککننده هوایی: ساده و ارزان، مناسب توانهای کم اما نمیتوان انتظار ساعت کاری بالا در این دستگاه ها داشت.
خنککننده آبی: مخزن، پمپ و رادیاتور. بهتر است اما به سرویس منظم نیاز دارد، چون آب باید مرتب تعویض شود. در دستگاه های لیزر این بخش به عنوان چیلر شناخته میشود و برندهایی مثل هانلی و اس اند ای دارای کیفیت خوبی برای استفاده در این نوع دستگاه ها میباشند و به صورت حرفه ای دستگاه های خود را جهت استفاده در دستگاه های لیزر بهینه سازی کرده اند.
خنککننده گازی: در دستگاههای جوش لیزری نسل جدید از این نوع خنک کاری در طراحی یکپارچه برای دستگاه استفاده میشود که باعث کاهش وزن دستگاه و حذف استهلاک چیلر شده است.
یک تست ساده هنگام خرید: بپرسید دستگاه بعد از ۳۰ دقیقه کار پیوسته چه دمایی دارد و آیا افت توان نشان میدهد؟ فروشندهی مطمئن به این سؤال پاسخ شفاف میدهد.
پرتو بعد از تولید باید به مقصد درست برسد. لنزها، آینهها و فیبرهای نوری این مسیر را میسازند. هرچه این قطعات تمیزتر و دقیقتر باشند، انرژی کمتری هدر میرود.
ذرهای گرد و غبار یا لک روی لنز میتواند انرژی را جذب کند، گرم شود و ترک بخورد. به همین دلیل در دستگاههای خوب، بخش اپتیک در محفظهی بسته قرار دارد و تعویض و تمیزکاری آن طبق دستورالعمل انجام میشود.
این بخش عموما به عنوان هد دستگاه لیزر توسط فروشندگان معرفی میشود که متاسفانه اغلب به برند آن صرفا اشاره میکنند در صورتی که هر برند مدل های متنوعی داشته که هر کدام ویژگی های مختلفی را در اختیار شما میتوانند قرار دهند این بخش نیز بنا به نیاز شما باید بهینه باشد مثلا اگر میبینید بعد از چند سال نیاز به ارتقای دستگاه لیزر خود پیدا خواهید کرد بهتر است همان اول دستگاهی با هدی تهیه کنید که بتواند توان های بالاتر را هم پشتیبانی کند همچنین در دستگاه های حکاکی لازم است که ابعاد کار خود را موقع حکاکی لحاظ کنید و لنزی متناسب با ابعاد خود تهیه کنید چرا که هر چقدر ابعاد لنز در این دستگاه ها پایینتر باشد اشعه متمرکز تر بوده و سریعتر عمل حک انجام میشود اما توانایی شما در حک محیط بزرگتر را محدود میکند.
این بخش تعیین میکند چه مقدار انرژی، با چه مدت پالس و با چه فاصلهای شلیک شود. قابلیتهایی مثل انتخاب نوع پوست، تنظیم عرض پالس و ذخیرهی پروتکلها همه به همین برد وابسته است.
نکتهی مهم این است که در دستگاههای ارزان، عددی که روی نمایشگر میبینید لزوماً انرژی واقعی خروجی نیست. برد کنترل ضعیف میتواند عدد را نشان دهد اما تضمینی برای تحویل آن نداشته باشد. بهترین راه آگاهی، کالیبراسیون دورهای با دستگاه اندازهگیری توان است.
همچنین این بردها تاثیر مستقیم در سرعت اجرای دستورات و عملکرد دستگاه دارند بخصوص در دستگاه های لیزر برش فلزات برای کارهای سری که تعداد بالایی در روز نیاز به برش وجود دارد این کنترلر است که میتواند کار را در عین دقت با سرعت بالاتری انجام دهد.
یک دستگاه خوب چند لایهی محافظ دارد:
کلید توقف اضطراری
سنسور دما و سطح آب
قفل کلید یا رمز برای جلوگیری از استفادهی غیرمجاز
سنسور تماس با پوست در برخی مدلها
اگر دستگاهی هیچکدام از اینها را ندارد، فارغ از قیمت، آن را کنار بگذارید.
حالا که داخل دستگاه را دیدیم، جواب روشن است. تفاوت قیمت معمولاً در همین بخشهای نادیدنی است:
مدل سورس دستگاه - کنترلر دستگاه - موتور حرکتی هد لیزر - مدل های هد لیزر و توانایی آن در فوکوس خودکار هیچ کدام در نگاه اول دیده نمیشود و مشتریان اکثرا توان و ابعاد میزکار را نگاه میکنند اما با دقت در این مشخصات میتوان فهمید کدام دستگاه طول عمر بالاتر و سرعت کار بیشتری دارد.
از فروشنده بخواهید مشخصات قطعهی اصلی (نوع و سازنده) را کتبی بدهد.
دربارهی عمر مفید قطعه و هزینهی تعویض آن بپرسید.
گارانتی را فقط به عنوان یک عدد نبینید؛ ببینید چه چیزهایی را پوشش میدهد.
از خریداران قبلی دربارهی خدمات پس از فروش سؤال کنید.
اگر امکان دارد، یک تکنسین مستقل دستگاه را بررسی کند.
دستگاه لیزر فقط یک پرتو نیست؛ مجموعهای از اجزاست که هرکدام اگر ضعیف باشد، کل سیستم را تحت تأثیر قرار میدهد. وقتی بدانید داخل دستگاه چه میگذرد، دیگر فقط به برچسب قیمت و ظاهر نگاه نمیکنید و سؤالهای درست میپرسید، و این بهترین سرمایهگذاری قبل از هر خریدی است.