گفت‌وگویی آرام و بدون قضاوت درباره بلوغ، تغییرات جسمی و احساسات نوجوان؛ راهنمای والدین از حانیه مدبری، روانشناس کودک و نوجوان.
وقتی نوجوان‌تان درباره جوش‌های صورت، تغییر صدا، قاعدگی یا احساسات تازه‌اش سؤال می‌کند، شاید ندانید چه بگویید. بعضی والدین نگران‌اند که صحبت درباره بلوغ، نوجوان را زودتر وارد تجربه‌هایی کند که برایش آماده نیست؛ بعضی دیگر هم از ترس خجالت‌زده‌کردن فرزندشان، گفت‌وگو را به تعویق می‌اندازند.
اما سکوت معمولاً کنجکاوی نوجوان را از بین نمی‌برد؛ فقط ممکن است او را برای پاسخ‌گرفتن به منابع نامطمئن سوق دهد. صحبت درباره بلوغ لازم نیست یک گفت‌وگوی طولانی و دشوار باشد. بهتر است آن را مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای کوتاه، صادقانه و متناسب با سن فرزندتان ببینید.
بلوغ فقط به تغییرات جسمی محدود نیست. نوجوان ممکن است هم‌زمان با رشد بدن، تغییراتی در احساسات، روابط، تصویر ذهنی از خود و نیازش به استقلال را تجربه کند. اگر در خانه فضایی امن برای پرسیدن سؤال نداشته باشد، ممکن است تغییرات طبیعی بدن را با ترس، شرم یا تصورهای نادرست همراه کند.
گفت‌وگوی درست به نوجوان کمک می‌کند:
تغییرات بدنش را بهتر بشناسد و با بدن دیگران مقایسه نکند.
بداند تجربه بلوغ در افراد مختلف، زمان‌بندی یکسانی ندارد.
احساسات تازه‌اش را طبیعی‌تر و قابل‌فهم‌تر بداند.
در صورت نگرانی یا تجربه‌ای ناخوشایند، از یک بزرگسال قابل‌اعتماد کمک بخواهد.
درباره حریم خصوصی و احترام به بدن خود و دیگران آگاهی پیدا کند.
لازم نیست منتظر «زمان مناسب و بی‌نقص» بمانید. گاهی یک سؤال ساده در مسیر مدرسه یا هنگام تماشای یک برنامه، شروع خوبی است. برای نمونه بگویید: «به نظرت در مدرسه درباره تغییرات بلوغ چقدر صحبت می‌کنند؟» یا «اگر درباره بدنت سؤالی داشتی، دوست داری با چه کسی مطرح کنی؟»
گفت‌وگو را به پرسش‌وپاسخ یک‌طرفه تبدیل نکنید. اول ببینید نوجوان چه می‌داند و چه چیزی ذهنش را مشغول کرده است. می‌توانید بپرسید: «خودت درباره این تغییر چه چیزی شنیده‌ای؟» یا «کدام بخشش برایت سؤال‌برانگیز است؟»
قرار نیست همه موضوعات را در یک جلسه توضیح دهید. از پرسش همان لحظه شروع کنید و پاسخ را روشن، کوتاه و متناسب با سن نوجوان نگه دارید. اگر پاسخ چیزی را نمی‌دانید، صادقانه بگویید: «مطمئن نیستم؛ اجازه بده از منبع معتبر بررسی کنم و بعد با هم صحبت کنیم.»
تغییرات بلوغ ممکن است شامل رشد قد، تغییر صدا، رویش موهای بدن، جوش، تعریق بیشتر، تغییر شکل بدن و آغاز قاعدگی یا احتلام باشد. توضیح‌ها باید واقعی، محترمانه و بدون ایجاد شرم باشند.
برای مثال می‌توانید بگویید: «بدن در دوره بلوغ تغییر می‌کند، اما این تغییرها برای همه در یک زمان و با یک سرعت اتفاق نمی‌افتد.» تأکید کنید که تفاوت در زمان شروع یا شکل تغییرات، به‌تنهایی دلیلِ بهتر یا بدتر بودن فرد نیست.
در عین حال، از شوخی‌کردن درباره بدن نوجوان یا مقایسه او با خواهر، برادر، هم‌کلاسی یا تصویرهای فضای مجازی پرهیز کنید. جمله‌هایی مثل «هنوز قد نکشیده‌ای» یا «چرا مثل فلانی نیستی؟» ممکن است ناخواسته احساس خجالت یا نارضایتی از بدن را بیشتر کند.
نوجوان ممکن است زودتر از گذشته عصبانی شود، حساس‌تر باشد، به خلوت بیشتری نیاز پیدا کند یا احساسات متناقضی را تجربه کند. این تغییرها به معنای آن نیست که باید هر رفتار آسیب‌زننده‌ای را نادیده گرفت؛ اما سرزنش‌کردن به‌خاطر خودِ احساسات هم معمولاً به گفت‌وگو کمک نمی‌کند.
به‌جای «این‌قدر حساس نباش»، می‌توانید بگویید: «می‌بینم این موضوع ناراحتت کرده. دوست داری درباره‌اش حرف بزنی یا فعلاً کمی تنها باشی؟» چنین پاسخی احساس نوجوان را می‌پذیرد و در عین حال به او حق انتخاب می‌دهد.
حانیه مدبری، روانشناس کودک و نوجوان، بر اهمیت شنیدن بدون قضاوت تأکید می‌کند: گاهی نوجوان پیش از آنکه به راه‌حل نیاز داشته باشد، می‌خواهد مطمئن شود حرفش جدی گرفته می‌شود.
اصرار و بازخواست ممکن است نوجوان را بیشتر به سکوت وادارد. اگر پاسخ کوتاهی می‌دهد یا می‌گوید «نمی‌خواهم حرف بزنم»، آرامش خود را حفظ کنید و راه گفت‌وگو را باز بگذارید:
بگویید: «اشکالی ندارد؛ هر وقت خواستی می‌توانیم درباره‌اش حرف بزنیم.»
امکان صحبت‌کردن با بزرگسال مورداعتماد دیگری را فراهم کنید.
اگر برایش راحت‌تر است، اجازه دهید سؤالش را بنویسد یا در پیام مطرح کند.
در زمان‌های روزمره و بدون فشار، فرصت گفت‌وگو ایجاد کنید.
هدف این نیست که نوجوان همه جزئیات زندگی‌اش را با شما در میان بگذارد؛ هدف این است که بداند در صورت نیاز، می‌تواند به شما مراجعه کند و با تمسخر یا تنبیه روبه‌رو نمی‌شود.
گفت‌وگو درباره بلوغ فرصت مناسبی است تا درباره احترام به بدن، حریم خصوصی و رضایت هم صحبت کنید. به نوجوان یادآوری کنید که بدن او متعلق به خودش است، می‌تواند درباره تماس بدنی ناخواسته «نه» بگوید و در صورت احساس ناراحتی یا ناامنی، موضوع را با یک بزرگسال قابل‌اعتماد در میان بگذارد.
همچنین لازم است خود والدین به حریم خصوصی نوجوان احترام بگذارند. ورود بدون اجازه به اتاق یا شوخی درباره موضوعات شخصی، ممکن است پیام ناخواسته‌ای درباره بی‌اهمیت‌بودن مرزهای او منتقل کند.
نگرانی درباره بلوغ همیشه به معنای وجود مشکل نیست؛ بااین‌حال، اگر تغییرات خلقی یا اضطراب به شکل پایدار بر خواب، درس، ارتباطات یا زندگی روزمره نوجوان اثر گذاشته، یا نوجوان درباره بدن و ارزشمندی خود دچار پریشانی شدید است، گفت‌وگو با روانشناس یا پزشک می‌تواند کمک‌کننده باشد.
حانیه مدبری، روانشناس کودک و نوجوان، می‌تواند در شناخت نیازهای عاطفی نوجوان و پیدا کردن شیوه مناسب گفت‌وگو به خانواده‌ها کمک کند. در صورت نگرانی جسمی درباره روند بلوغ نیز بهتر است با پزشک مشورت کنید؛ تشخیص پزشکی را نمی‌توان تنها بر اساس مقایسه با هم‌سالان انجام داد.
برای صحبت درباره بلوغ، لازم نیست پاسخ همه پرسش‌ها را از قبل بدانید. مهم‌تر از آن، این است که با آرامش گوش دهید، اطلاعات درست و متناسب با سن ارائه کنید و به نوجوان نشان دهید که پرسش‌هایش مایه شرم نیست. گفت‌وگوهای کوتاه و پیوسته معمولاً از یک صحبت سنگین و ناگهانی مؤثرترند.
اگر این موضوع برای خانواده‌تان دشوار شده یا نمی‌دانید چگونه گفت‌وگو را آغاز کنید، می‌توانید برای دریافت راهنمایی متناسب با شرایط نوجوان، از حانیه مدبری، روانشناس کودک و نوجوان، وقت مشاوره بگیرید.
