
تا به حال چند بار در طول روز جملههایی مثل «مامان نگاه کن!»، «بابا بیا بازی کنیم!» یا صدا زدنهای مکرر و بیوقفه فرزندتان را شنیدهاید؟ شاید برایتان پیش آمده باشد که درست در لحظه پاسخگویی به یک تماس کاری یا انجام کاری مهم، کودکتان شروع به نق زدن، سر و صدا، لجبازی یا حتی پرتاب وسایل کند.
در این لحظات، طبیعی است که والدین احساس خستگی یا کلافگی کنند. اما پشت این رفتارهای مکرر چه پیامی نهفته است؟ آیا کودک صرفاً «لوس» شده یا نیازی حیاتی در روان او نادیده گرفته شده است؟
به عنوان حانیه مدبری، روانشناس و مشاور کودک و نوجوان، در این مقاله قصد دارم به زبان ساده و تخصصی بررسی کنم که چرا کودکان مدام توجه والدین را طلب میکنند و چطور میتوان این نیاز را بدون فرسودگی والدین مدیریت کرد.
برای کودکان، «توجه والدین» صرفاً یک خواسته جانبی نیست؛ بلکه نیاز اساسی به امنیت عاطفی، حس بقا و تایید هویت است. از دیدگاه روانشناسی، کودک زمانی احساس ارزشمندی و آرامش میکند که بداند توسط مراقبان اصلیاش «دیده» و «شنیده» میشود.
وقتی کودک توجه سالم و مثبتی را که نیاز دارد دریافت نمیکند، دست به اقدامی جبرانی میزند: توجهطلبی منفی. از نگاه ذهن کودک، توجه منفی (حتی داد زدن، دعوا کردن و عصبانیت والدین) بسیار بهتر از «دیده نشدن» است!
کودکانی که نگران ترک شدن، از دست دادن والد یا کمرنگ شدن علاقه آنها هستند، با درخواستهای مکرر سعی دارند مطمئن شوند که والد هنوز کنار آنها و حامی آنهاست.
تغییراتی مثل تولد فرزند جدید، مهاجرت یا تغییر منزل، دعواهای خانوادگی یا حتی شروع مهدکودک و مدرسه، سطح اضطراب کودک را افزایش میدهد. کودک برای بازیابی تعادل و احساس امنیت، به پیوند مجدد با والدین چنگ میزند.
بسیاری از کودکان یاد نگرفتهاند چگونه به تنهایی سرگرم شوند. زمانی که مهارت بازی فردی یا خلاقیت در کودک تقویت نشده باشد، والد تنها منبع رفع کسالت او محسوب میشود.
آیا برای شما پیش آمده که در پاسخ به درخواستهای آرام کودک واکنشی نشان ندهید، اما به محض جیغ کشیدن یا خرابکاری سریع به سمت او بروید؟ با این کار، ذهن کودک ثبت میکند که «برای گرفتن توجه سریع، باید رفتار نامناسبی انجام دهم».
به جای سرزنش خود یا کودک، میتوانید از گامهای زیر برای بازگرداندن آرامش به فضای خانه استفاده کنید:
هر روز به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه زمان کاملاً متمرکز و بدون گوشی همراه، تلویزیون یا دغدغه کاری برای فرزندتان کنار بگذارید. اجازه دهید او هدایت بازی را بر عهده بگیرد. وقتی ظرف عاطفی کودک بهطور هدفمند پر شود، نیاز به جلب توجههای مکرر در طول روز به شکل چشمگیری کاهش مییابد.
زمانی که کودک آرام بازی میکند، کتاب میخواند یا صبورانه منتظر میماند، صمیمانه و شفاف او را تحسین کنید:
«دیدم چقدر قشنگ نشستی و با لگوها بازی کردی، از دیدن تمرکزت واقعاً لذت بردم.»
کودک را به یکباره تنها رها نکنید. بازی را با هم شروع کنید و پس از چند دقیقه بگویید: «من میرم این فنجان چای رو بردارم و برگردم تا ببینم این برج لگو چقدر بلندتر میشه.» به تدریج فاصله و زمان را افزایش دهید.
به جای جملاتی مثل «سرم رفت، مگه نمیبینی کار دارم؟»، ابتدا احساس کودک را به رسمیت بشناسید:
«میدونم دوست داری همین الان باهات نقاشی بکشم، این تماس من که تموم بشه، ۵ دقیقه بعد پیشتم.»
نیاز به توجه امری کاملاً طبیعی است، اما اگر این رفتار با علائمی مانند اضطراب شدید، پرخاشگریهای آسیبرسان، رفتارهای پسرونده (مانند شبادراری یا لکنت موقت) و اختلال جدی در عملکرد روزمره خانواده همراه باشد، بررسی ریشهای رفتار ضرورت پیدا میکند.
رفتار هر کودک نمادی از دنیای درون اوست. شناخت زبان احساسی فرزندان و آموختن فرزندپروری مثبت، نیازمند یادگیری و گاهی همراهی یک متخصص آگاه است تا والدین بتوانند با آرامش خاطر مسیر رشد کودکشان را هموار سازند.
یادداشت نویسنده:
اگر شما هم در مسیر فرزندپروری با چالشهای مشابهی در زمینه لجبازی، اضطراب یا رفتارهای توجهطلبانه کودک خود روبهرو هستید، مطرح کردن سوالات و تجربیاتتان در بخش نظرات میتواند شروعی برای گفتگو و درک بهتر دنیای کودکان باشد. همچنین برای دریافت راهنماییهای تخصصی و بررسی وضعیت فردی فرزندتان، میتوانید جهت ارزیابی و مشاوره با حانیه مدبری، روانشناس و مشاور کودک و نوجوان در ارتباط باشید.