«پاشو لباس‌هات رو بپوش، دیر شد!»، «اسباب‌بازی‌هات رو جمع کن»، «چند بار بگم تلویزیون رو خاموش کن؟!»… این جمله‌ها برای بسیاری از والدین آشناست. اگر شما هم از آن دسته پدر و مادرهایی هستید که احساس می‌کنید برای شنیده شدن باید صدایتان را بالا ببرید، تنها نیستید. لجبازی و سرپیچی کودکان یکی از شایع‌ترین چالش‌هایی است که والدین را به ستوه می‌آورد.
اما واقعاً چرا کودک حرف گوش نمی‌دهد؟ آیا او لجباز به دنیا آمده یا ما راه ارتباط با او را گم کرده‌ایم؟ در این مقاله از نگاه تخصصی حانیه مدبری، روانشناس کودک و نوجوان، ریشه‌های این رفتار را بررسی می‌کنیم و راهکارهای طلایی برای افزایش همکاری کودک ارائه می‌دهیم.
پیش از اینکه بخواهیم تغییری در رفتار کودک ایجاد کنیم، باید عینک او را به چشم بزنیم و دنیا را از زاویه دید او ببینیم. دلیل اینکه کودکان گاهی از دستورات ما سرپیچی می‌کنند، لزوماً بی‌ادبی یا لجبازی نیست؛ بلکه دلایل زیر در آن نقش دارد:
کودکان از حدود دو سالگی متوجه می‌شوند که انسان‌هایی مستقل از والدینشان هستند. آن‌ها با «نه» گفتن و مقاومت کردن، در حال تمرین استقلال و قدرت‌نمایی سالم (البته با روش نادرست) هستند.
وقتی به کودک می‌گوییم: «اتاق رو مرتب کن، مسواک بزن، لباس‌هات رو جمع کن و بیا»، مغز او در پردازش این حجم از دستورات گیج می‌شود. نتیجه چه می‌شود؟ کودک هیچ‌کدام را انجام نمی‌دهد!
گاهی اوقات کودکان کشف می‌کنند که بی‌توجهی به حرف والدین، سریع‌ترین راه برای جلب توجه آن‌هاست (حتی اگر آن توجه، داد و فریاد یا تنبیه باشد!).
برای اینکه کودک با شما همراه شود، نیازی به تهدید، تنبیه یا فریاد زدن نیست. کافی است چند تکنیک روان‌شناختی را جایگزین روش‌های قدیمی کنید:
فریاد زدن از آشپزخانه خطاب به کودکی که غرق در بازی است، از پیش شکست‌خورده است.
چه کنیم؟ هم‌سطح کودک شوید (روی زانوهای خود بنشینید)، دستتان را روی شانه‌اش بگذارید، با آرامش نامش را صدا کنید و مطمئن شوید که به شما نگاه می‌کند. سپس درخواست خود را بگویید.
کودکان دستورات منفی (مثل «دویدن ممنوع!» یا «شلوغ نکن!») را به‌خوبی پردازش نمی‌کنند؛ چون مغز اول باید تصویر کار ممنوعه را بسازد.
به جای: «تو رو خدا انقدر تو پذیرایی دو ندو!»
بگویید: «عزیزم، لطفاً توی پذیرایی راه برو.»
کودکان عاشق این هستند که احساس قدرت و کنترل کنند. دادن آزادی مطلق هم خطرناک است، پس از «انتخاب محدود» استفاده کنید.
مثال: به جای اینکه بگویید «پاشو لباس‌هات رو بپوش»، بپرسید: «دوست داری پیراهن آبیه‌ت رو بپوشی یا پیراهن قرمزه رو؟» با این کار هم هدف شما اجرا می‌شود و هم او احساس استقلال می‌کند.
زبان کودک، بازی است. اگر کارهای روزمره را به بازی تبدیل کنید، مقاومت او به صفر می‌رسد. مثلاً به جای دعوا برای جمع کردن اسباب‌بازی‌ها، بگویید: «بی‌سیمچی! گزارش بده که قطارها دارن میان تو پارکینگشون پارک بشن!»
تربیت فرزندی که همکاری کند، یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد و نیاز به صبر، استمرار و تغییر الگوهای ارتباطی ما بزرگ‌ترها دارد. گاهی اوقات این مقاومت‌ها نشانه‌ای از مسائل عمیق‌تر در روابط خانوادگی یا اضطراب‌های پنهان کودک است.
اگر احساس می‌کنید چالش‌های رفتاری فرزندتان از کنترل خارج شده و به راهنمایی تخصصی‌تری نیاز دارید، حانیه مدبری (روانشناس کودک و نوجوان) در کنار شماست تا با روش‌های علمی و متناسب با خلق‌وخوی فرزندتان، به شما کمک کند آرامش را به خانه برگردانید.
