
ساعتها پای میز تحریر نشستن برای نوشتن دو خط مشق، گم کردن مداوم وسایل مدرسه، یا چشم دوختن به دیوار درست وقتی که دارید با او صحبت میکنید… چقدر این تصویر برایتان آشناست؟
اگر شما هم مدام به فرزندتان تذکر میدهید: «حواست کجاست؟»، احتمالاً بارها احساس خستگی و درماندگی کردهاید. اما بگذارید خیالتان را راحت کنم: عدم تمرکز در کودکان همیشه نشانه تنبلی یا لجبازی نیست. در بسیاری از مواقع، ذهن کودک صرفاً ابزار و مهارت لازم برای مهار توجه را یاد نگرفته است.
من، حانیه مدبری، روانشناس و مشاور کودک و نوجوان، در این یادداشت قصد دارم به زبان ساده علتهای پنهان این حواسپرتیها را بررسی کنم و چند راهکار کاربردی و خانگی برای بهبود تمرکز در اختیارتان بگذارم.
مغز کودکان مثل یک گیرنده رادیو است که دهها موج مختلف را همزمان دریافت میکند؛ صدای تلویزیون در هال، بازی نور روی پرده و حتی فکر بازی دیروز با دوستانش! کودک برخلاف بزرگسالان توانایی بالایی در فیلتر کردن این نویزها ندارد.
بهطور کلی، علتهای اصلی عدم تمرکز عبارتاند از:
اضطراب و استرسهای پنهان: کودکانی که استرس دارند (مثلاً ترس از سرزنش، امتحان یا تنشهای خانوادگی)، ظرفیت پردازش ذهنیشان پر است.
سبک زندگی و خواب ناکافی: کمخوابی و مصرف تنقلات با قند مصنوعی، ارتباط مستقیمی با افت عملکرد مغز دارد.
محرکهای محیطی زیاد: تبلت، بازیهای ویدیویی پرسرعت و محیط شلوغ اتاق.
مسائل نورولوژیک یا اختلال نقص توجه (ADHD): که تنها با ارزیابی دقیق تخصصی مشخص میشود.
همانطور که در جلسات مشاوره بارها به خانوادهها یادآور میشوم، برچسب زدن به کودک («تو بیدقتی»، «هیچوقت گوش نمیدی») نهتنها مشکلی را حل نمیکند، بلکه اعتمادبهنفس او را هم تخریب خواهد کرد.
برای اینکه به فرزندتان کمک کنید، نیاز به راهحلهای پیچیده ندارید؛ از این گامهای عملی شروع کنید:
تمرکز کودکان بر اساس سنشان محدود است (به ازای هر سال سن، حدود ۲ تا ۳ دقیقه تمرکز پیوسته). برای درس خواندن، بازههای کوتاه تعیین کنید:
۱۵ تا ۲۰ دقیقه مطالعه متمرکز
۵ دقیقه استراحت و تنفس عمیق
این کار مانع خستگی مفرط مغز میشود.
قبل از شروع تکالیف، تمام وسایل اضافی، اسباببازیها و بهخصوص تلفن همراه و تبلت را از زاویه دید کودک خارج کنید. روی میز فقط دفتر، مداد و پاککن قرار گیرد.
به جای سرزنش، مغز کودک را با بازی تمرین دهید:
پیدا کردن تفاوتها در دو تصویر مشابه
بازیهای تعادلی (مثل راه رفتن روی یک خط صاف با حمل قاشق)
ساخت پازل و سازههای لگو
وقتی حواسش پرت میشود، با لحن آرام بگویید: «میبینم که ذهنت رفته پیش بازی؛ بیا با هم یک نفس عمیق بکشیم و ۵ دقیقه این بخش رو تموم کنیم، بعد میتونی استراحت کنی.»
اگر حواسپرتی کودک باعث افت شدید تحصیلی شده، در روابط اجتماعی او با همسالان اختلال ایجاد کرده، یا همراه با پرتحرکی و بیقراری شدید است، زمان آن رسیده که موضوع بهصورت علمی ریشهیابی شود.
تشخیص زودهنگام تفاوت میان یک «حواسپرتی ساده مقطعی» و «نقص توجه» به کودک شما کمک میکند تا سالهای طلایی رشد و اعتمادبهنفسش را از دست ندهد.
کودک شما سزاوار آن است که تواناییهای واقعیاش دیده و شکوفا شود. اگر احساس میکنید روشهای خانگی نتیجه نداده و برای مدیریت تمرکز و یادگیری فرزندتان به یک راهنمای تخصصی نیاز دارید، در کنار شما هستم.
حانیه مدبری | روانشناس و مشاور کودک و نوجوان
برای رزرو وقت ارزیابی تخصصی و مشاوره (حضوری یا آنلاین)، میتوانید از طریق راههای ارتباطی با ما در تماس باشید تا با ارزیابی دقیق، بهترین مسیر رشد را برای فرزندتان طراحی کنیم.
آیا شما هم تجربه مشابهی با تمرکز فرزندتان داشتهاید؟ کدام رفتار او بیشتر شما را کلافه میکند؟ تجربیات خود را در بخش نظرات بنویسید.