شاید بتوان به صراحت اعلام کرد که در بین مخاطبان این مقاله، کمتر کسی وجود دارد که معنی چک لیست را نداند و پاسخ روشنی برای سوال «چک لیست چیست» در ذهنش نداشته باشد. ما در این مقاله قصد داریم تا از اهمیت داشتن چک لیست (check list) برای مدیریت بهتر زمان و انرژی خودمان صحبت کنیم. در دنیای شلوغ و پرهیاهوی امروزی که ما درونش قرار داریم، داشتن یک چک لیست به یک ضرورت تبدیل شده است. البته شاید افرادی باشند که ادعا کنند بدون داشتن چک لیست هم توانستهاند به موفقیتهایی دست پیدا کنند اما باید دید که تعریفشان از موفقیت چیست و تحت چه شرایطی به آن دست یافتهاند.
چک لیست چیست؟
چک لیست یک اصطلاح انگلیسی بوده که معادل فارسی آن به معنی «فهرست بررسی» است. اگر بخواهیم یک تعریف عمومی از چک لیست یا فهرست بررسی ارائه کنیم میتوانیم بگوییم: چک لیست، فهرستی از کارهایی است که قرار است برای انجام آنها برنامهریزی کرده و پس از طیکردن مراحلی، در نهایت هرکدام را به سرانجام برسانیم.
اگر بخواهیم خیلی شفاف و روشن درباره هدف استفاده از چک لیست صحبت کنیم، باید گفت که هدف از ایجاد چک لیست این است که اطمینان پیدا کنیم هیچکدام از جزئیات یک فعالیت، فراموش نخواهد شد و به شکلی استاندارد و با ترتیب منطقی به انجام خواهد رسید.
معمولا چک لیستها برای کارهای نظارتی، بازرسی و ممیزی کاربرد فراوانی دارند. توصیهای که به شما میتوانیم داشته باشیم این است که برای داشتن یک چک لیست کامل، از کار تیمی بهره ببرید. بهتر است اهداف و برنامههای خود را با افراد تیم در میان بگذارید تا بهتر بتوانند به شما در تهیه یک چک لیست کامل و منطقی کمک کنند.
انواع چک لیست
بعد از اینکه متوجه شدیم چک لیست چیست، لازم است برای مشخصکردن انواع چک لیست به این نکته اشاره کنیم که به شیوههای مختلفی میتوان چک لیستها را دستهبندی کرد. ما در این قسمت به برخی از این شیوهها اشاره خواهیم داشت. اگر بخواهیم به طور کلی انواع چک لیست را معرفی کنیم، میتوانیم اینگونه بگوییم که: چک لیستها شامل دو نوع عمومی و تخصصی میشوند.
چک لیستهای عمومی: آن دسـته از قوانینی هستند که در همه دستگاهها یا چند دستگاه مشترک بوده و بـا اسـتانداردهای قابلقبول در مسائل اداری و مـالی تهیـه میشوند. بهعنوان مثال میتوان به قانون مدیریت خدمات کشوری اشاره کرد که در بیشتر دستگاهها به اجرا گذاشته میشود.
چک لیستهای تخصصی: این نوع از چک لیستها به شیوهای جداگانه و به تفکیک محورهای بازرسی، متناسب با اهـداف، مأموریتها و وظیفههای خاص هر سیستم تدوین میشوند. اساس تهیـه چـک لیـست تخصصی، روشـن ساختن پاسخهای محورهای بازرسی خواهد بود. این چک لیستها عموماً بر روی کارهای تخصصی یا بازرسی بر روی تجهیزات و داراییها تعریف میشوند.
همانطور که اشاره کردیم میتوانیم بر اساس پارامترهای مختلف انواع چک لیست را معین کنیم. در ادامه انواع چک لیست را بر اساس اهداف تعیین شده معرفی میکنیم:
چک لیست شخصی: مشخص است که هر فردی میتواند بر اساس تواناییهای خود برنامههای روزانه، هفتگی، ماهانه یا حتی سالانه تهیه کند. برای اینکار باید مواردی را مشخص کرده و آنها را لیست نماید. نکته مهم از چک لیستهای شخصی انعطافپذیر بودن آنها است.
چک لیست پروژه: برای ارزیابی اعضای تیم و وظایف هر یک از آنها باید از چک لیست پروژه استاندارد استفاده کنیم. این امر موجب میشود تا افراد بهتر به وظایف خود عمل کنند.
چک لیست ترتیبی: این نوع از چک لیست در پروژههایی مورد استفاده قرار میگیرند که مراحل انجام آن به نوعی مکمل یکدیگر هستند. در واقع وقتی مرحلهای انجام نشود مرحله بعدی را عملا نمیتوان به انجام رساند.
چک لیست مشورتی: کارهایی را که در نظر داریم انجامشان دهیم، در جلسات گروهی مطرح کرده و با رعایت اولویتبندی لیست میکنیم.
چک لیست کنترل کیفی: در این نوع از چک لیست تمامی آزمونها و کنترلهایی که باید بعد از اتمام کار، تولید یا ارائه خدمات انجام شوند، مورد بررسی قرار میگیرد.
چک لیست راهنمای کار: این نوع از چک لیست روند کار را برای افراد سازمان مشخص خواهد کرد.
هدف از تهیه چک لیست چیست؟
حالا که با تعریف چک لیست آشنا شدیم وقت آن رسیده که به اهداف تهیه چک لیست اشاره کنیم. اهدافی که برای ایجاد یک چک لیست میتوان در نظر داشت، عبارتند از:
چک لیست میتواند ابزاری برای ثبت منظم مشاهدات باشد.
چک لیست را میتوان با هدف مستندسازی استراتژیها، میزان پیشرفتها، نگرشهای موجود و … ایجاد کرد.
به حداقل رساندن اشتباهات و جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته که اگر چک لیست نداشته باشیم ممکن است مجدد تکرار شوند.
برای افزایش خلاقیت میتوان از چک لیست استفاده کرد. وجود یک چک لیست خوب میتواند باعث کاهش استرسهای شما شده و در نتیجه کارایی مغز شما را افزایش میدهد که در نتیجه این افزایش کارایی در مغز به بهبود خلاقیت شما منجر میشود.
یکی از اهداف مهم تهیه چک لیست، افزایش انگیزه است. از آنجا که استفاده از چک لیست میتواند باعث موفقیت ما شود بنابراین انگیزه ما را برای اقدام به موقع و انجام کارهای روزمره فراهم میکند.
افزایش بهرهوری، یکی دیگر از اهداف ایجاد چک لیست میتواند باشد. ایجاد یک چک لیست مستلزم آن است که تمام کارهای اصلی را به کارهای کوچکتر و اختصاصی تقسیم کنید. اینکار باعث راحتی و اطمینان بیشتر ما میشود که همه فعالیتها به درستی انجام خواهند شد بنابراین ما با انجام کارهای بیشتر به بهرهوری بالاتری خواهیم رسید.
برای پیشگیری از فراموش کردن موضوعات مهم، میتوان یک چک لیست تدوین کرد. با سازماندهی یک چک لیست منطقی، مطمئن خواهید شد که هیچ مرحلهای از فرآیند پیشرفت کار فراموش نخواهد شد. استفاده از چک لیست به ما کمک میکند تا در مدیریت کارهای مختلف نظم بیشتری داشته باشیم. هر چه نظم بیشتر باشد، احتمال فراموش کردن مطالب هم کمتر خواهد شد.
یکی دیگر از اهداف ایجاد چک لیست، پرداختن به اولویتبندی کارها است. با تهیه یک چک لیست اصولی تقریبا میتوان مطمئن بود که هیچوقت در اولویتبندی کارها دچار اشتباه نخواهیم شد و همواره امور مهمتر که اولویت بیشتری دارند را زودتر انجام خواهیم داد.
ما در همیار آکادمی به طور کامل، چک لیست را معرفی کرده ایم که با مراجعه به صفحه چک لیست چیست؟ میتوانید آن را مطالعه کنید.
در ویرگول همیارآکادمی میتوانید خیلی خلاصه و سریع به محتواهای جذاب که شما را در یادگیری کمک میکند دسترسی داشته باشید. در خود وبسایت همیارآکادمی نیز میتوانید با یادگیری دورههای جامع، پیشرفت کنید.