کتاب واقعیت پنهان (The Hidden Reality) اثر برایان گرین، یکی از جسورانهترین کتابهای علم عامهفهم است که ما را از دیوارههای جهان خودمان بیرون میکشد و به سفری شگفتانگیز در دل مولتیورس یا چندجهانی میبرد. اگر در کتاب قبلی یعنی جهان زیبا با نظریه ریسمان به دنبال یگانگی قوانین فیزیک بودیم، در این کتاب گرین به ما نشان میدهد که چرا ممکن است کیهان ما تنها یک جزیره کوچک در مجمعالجزایری بینهایت از جهانهای دیگر باشد. جذابیت کتاب در این است که ایده جهانهای موازی را نه به عنوان یک فانتزی علمی-تخیلی، بلکه به عنوان خروجی منطقی و ناگزیر فرمولهای ریاضی فیزیک مدرن معرفی میکند.
گرین در این اثر، ما را با انواع مختلفی از چندجهانی آشنا میکند که هر کدام از دل تئوریهای متفاوتی بیرون میآیند. اولین و سادهترین آنها، جهانهای موازی تکهتکهای در فضایی نامتناهی است. اگر فضا بیکران باشد و ماده به شیوههای محدودی در آن چیده شود، طبق قوانین ریاضی، پس از مسافتی بسیار طولانی، حتما ساختاری دقیقا شبیه به کهکشان و منظومه شمسی ما تکرار میشود؛ این یعنی نسخههای موازی از شما در گوشه دیگری از این فضای بیکران وجود دارند.
نوع دوم، جهانهای حبابی است که از نظریه تورم کیهانی نشات میگیرد. در این مدل، فضا مانند اقیانوسی جوشان است که مدام حبابهای جدیدی از درون آن بیرون میزند و هر حباب، یک جهان مستقل با قوانین فیزیکی مخصوص به خود است.
نوع سوم، معرفی جهانهای غشایی است؛ ایدهای برخاسته از نظریه ریسمان که میگوید جهان ما ممکن است مانند یک صفحه یا غشای سهبعدی، در فضایی با ابعاد بالاتر شناور باشد و جهانهای دیگری نیز درست در کنار ما آویزان باشند که به دلیل تفاوت در ابعاد، متوجه حضورشان نمیشویم.
چهارمین مدل، چندجهانی چرخهای است. در این نگاه، جهان فقط یک بار آغاز نشده، بلکه ممکن است در نتیجهی برخوردهای دورهای میان غشاهای کیهانی بارها و بارها زاده شده باشد. آنچه ما بیگبنگ مینامیم، شاید نه آغاز مطلق، بلکه فقط یکی از فصلهای تکرارشوندهی یک داستان کیهانی بزرگتر باشد.
نوع پنجم، چندجهانی منظرهای یا Landscape است. این ایده نیز از نظریه ریسمان سرچشمه میگیرد و میگوید که نظریه ریسمان تعداد بسیار زیادی راهحل برای شکل جهان و قوانین آن دارد. هر راهحل میتواند به جهانی با ثابتهای فیزیکی، ذرات و نیروهای متفاوت منتهی شود. در نتیجه، جهان ما شاید فقط یکی از گزینههای ممکن در یک منظرهی عظیم کیهانی باشد.
ششمین نوع، چندجهانی کوانتومی است که از تفسیر جهانهای متعدد در مکانیک کوانتومی میآید. در این دیدگاه، هر بار که یک رویداد کوانتومی با چند نتیجه ممکن روبهرو میشود، همهی آن نتایج در شاخههای جداگانهای از واقعیت تحقق پیدا میکنند. یعنی بهجای اینکه فقط یک اتفاق رخ دهد، جهان به شاخههای گوناگون تقسیم میشود و هر امکان، در جهانی موازی ادامه پیدا میکند.
هفتمین مدل، چندجهانی هولوگرافیک است. این ایده از برخی نتایج عمیق فیزیک نظری بیرون میآید و میگوید شاید تمام واقعیت سهبعدی ما، در بنیادیترین سطح، توصیفی از اطلاعاتی باشد که روی یک سطح دوبعدی ثبت شدهاند. در این نگاه، جهان آشنای ما شاید چیزی شبیه یک تصویر برآمده از لایهای عمیقتر از واقعیت باشد.
هشتمین نوع، چندجهانی شبیهسازیشده است؛ این احتمال که جهان ما شاید یک واقعیت پایه و نهایی نباشد، بلکه ساختاری شبیه یک شبیهسازی فوقالعاده پیچیده باشد. گرچه این ایده از بقیه فلسفیتر و جنجالیتر است، اما گرین نشان میدهد که چرا برخی متفکران علمی آن را هم در بحثهای مربوط به واقعیت جدی میگیرند.
و سرانجام، نهمین نوع، چندجهانی نهایی یا ریاضیاتی است. در این دیدگاه، هر ساختار ریاضی سازگار، میتواند به نوعی واقعیت فیزیکی داشته باشد. یعنی جهان ما فقط یکی از بینهایت ساختار ممکن است و هر ساختار منسجم ریاضی، در معنایی عمیق، یک جهان واقعی به حساب میآید..
کتاب واقعیت پنهان نگاه انسانمحور ما را به چالش میکشد. این کتاب به ما یادآوری میکند که جهان بسیار عجیبتر و گستردهتر از آن است که بتوانیم آن را در یک قاب ساده بگنجانیم. گرین با قلمی صمیمی و بدون استفاده از ریاضیات پیچیده، ما را به مرزهای نهایی شناخت هدایت میکند. با بستن این کتاب، دیگر هرگز به جایگاه خود در کیهان با نگاه سادهانگارانه قبلی نگاه نخواهید کرد؛ چرا که متوجه میشوید ما احتمالا بخشی از یک کل بسیار بزرگتر و بینهایت هستیم.