تصور کنید که کل جهان هستی، از کهکشانهای مارپیچی غولآسا گرفته تا کوچکترین ذراتی که در قلب اتمها میتپند، همگی از یک جنس هستند: موسیقی
همه چیز با یک تنش و شکاف بنیادی در فیزیک قرن بیستم شروع میشود. ما برای درک واقعیت، دو ستون و نظریه اصلی داریم که هر دو در قلمرو خود بینظیر کار میکنند. از یک سو نسبیت عام انیشتین را داریم که با شکوه و آرامش، رفتار اجرام بزرگ مثل ستارهها، کهکشانها و خمیدگی فضا-زمان را توصیف میکند. در این دیدگاه، فضا مانند پارچهای صاف، نرم و انعطافپذیر است که اجرام بزرگ بر روی آن غلت میخورند و گرانش را پدید میآورند. از سوی دیگر، با مکانیک کوانتومی روبهرو هستیم؛ دنیای دیوانهوار، آشفته و غیرقابلپیشبینی ذرات زیراتمی. در این قلمرو میکروسکوپی، ذرات مدام بدون اجازه ظاهر و غیب میشوند، قوانین علیت به بازی گرفته میشوند و همهچیز در تلاطمی بیامان به سر میبرد که فیزیکدانان به آن کف کوانتومی میگویند.
مشکل بزرگ و آزاردهنده فیزیک جدید دقیقا در همینجا رخ مینماید، وقتی تلاش میکنیم ریاضیات نسبیت عام و مکانیک کوانتومی را با هم ترکیب کنیم تا پدیدههایی مثل مرکز سیاهچالهها یا لحظه آغازین انفجار بزرگ (Big Bang) را توضیح دهیم، همهچیز به طرز فاجعهباری فرو میپاشد. معادلات ریاضی به نتایج بیمعنایی مثل احتمال بینهایت یا چگالی بینهایت میرسند. این یعنی ما دو زبان کاملا متفاوت برای توصیف یک جهان واحد داریم که در مرز مشترکشان با یکدیگر قهر هستند. فیزیکدانان دهههاست که به دنبال یک پل ارتباطی، یک فرمول نهایی یا همان نظریه وحدتبخش بزرگ میگردند؛ همان رویایی که انیشتین در سی سال پایانی عمرش بیوقفه اما بینتیجه به دنبال آن بود.
در این نقطه بحرانی، نظریه ریسمان (String Theory) مانند یک منجی انقلابی وارد صحنه میشود. برایان گرین با مهارتی بینظیر و زبانی ساده، این ایده فوقالعاده را معرفی میکند: اگر دست از تصور ذرات بنیادی به عنوان نقطههای صلب، بیبعد و صفر-بعدی برداریم و در عوض آنها را به صورت ریسمانهای فوقالعاده کوچک و مرتعش انرژی تصور کنیم، چه اتفاقی میافتد؟ این ریسمانها، که در مقیاس پلانک (میلیاردها میلیارد برابر کوچکتر از یک پروتون) نوسان میکنند، اساس همهچیز هستند. ایده اصلی به زیبایی و سادگی نوازندگی با یک ویولن یا تار است؛ همانطور که سیمهای یک ساز با فرکانسهای متفاوت، نتهای گوناگونی را خلق میکنند، این ریسمانهای بنیادی نیز بسته به نحوه و سرعت ارتعاششان، ذرات متفاوتی مثل الکترون، کوارک یا حتی فوتونهای حامل نور را پدید میآورند. در این نگاه بدیع، جهان هستی دیگر انباشته از ماده بیجان نیست، بلکه یک سمفونی کیهانی عظیم و پویاست که تمام نیروها و ذراتش، ناشی از رقص شگفتانگیز این تارها هستند.اما هیجانانگیزترین و البته چالشبرانگیزترین بخش کتاب زمانی است که گرین از ابعاد پنهان جهان پرده برمیدارد. برای اینکه ریاضیات نظریه ریسمان با قوانین فیزیک ما سازگار باشد و به تناقض نرسد، جهان نمیتواند فقط در سه بعد فضایی و یک بعد زمان خلاصه شود. این نظریه به ما میگوید که احتمالا ۱۰ یا ۱۱ بعد در جهان وجود دارد! اما این ابعاد اضافی کجا هستند و چرا ما آنها را نمیبینیم؟ گرین با مثالهای بصری و ذهنی درخشان مانند مثال معروف شلنگ باغچه که از دور فقط مانند یک خط تکبعدی دیده میشود، اما برای یک مورچه کوچک روی آن، بعد دورانی دوم نیز آشکار است توضیح میدهد که چگونه ابعاد اضافی در مقیاسهای بسیار کوچک، در خود فشرده و پیچیده شدهاند. این فضاهای چندبعدی پنهان که به شکلهای ریاضی پیچیدهای به نام فضاهای کالابی-یائو معروف هستند، با هندسه خاص خود تعیین میکنند که ریسمانها چگونه باید بلرزند و در نتیجه، قوانین فیزیکی دنیای ما را دیکته میکنند.
کتاب جهان زیبا صرفا یک کتاب درسی خشک نیست بلکه روایتی صمیمی و پرکشش از اشتیاق بیپایان انسان برای فهمیدن است. گرین با استفاده از استعارههای ملموس، ما را با تئوری ام (M-Theory) و چشمانداز جهانهای موازی آشنا میکند و به ما نشان میدهد که فیزیک مدرن چگونه مرزهای تخیل ما را جابهجا کرده است. با خواندن این کتاب، دیگر هرگز به آسمان شب، به ستارههای دوردست و حتی به دستان خودتان با همان نگاه سادهانگارانه قبلی نگاه نخواهید کرد؛ چرا که متوجه میشوید همه ما، نوتهایی زنده از یک سمفونی ابدی و باشکوه در پهنه کیهان هستیم.