
در اوایل دهه هشتاد در کارخانه ای به عنوان مدیر تولید کار میکردم. کارخانه ما به صورت دو شیفت بلند (24 ساعت شبانه روز) فعال بود. عصر روز سیام شهریور ماه بود دیدم که سرپرست خط تولید نگران است و بین سالن تولید و اتاق من در رفت و آمد است. با او صحبت کردم و دلیل نگرانیاش را پرسیدم که گفت بچههای شیفت شب میگن امشب ساعتها یک ساعت به عقب کشیده می شود و اصطلاحاً یک ساعت بیشتر می شود ما این یکساعت را کار کنیم و اضافه کارش را می دهند یا تعطیل کنیم و استراحت کنیم؟ چون سال قبل که کار کردهایم، اضافه کارش را محاسبه نکردهاند. با شنیدن این جمله خیلی ناراحت شده و بسیار خشمگین شدم. به او گفتم خط تولید رامتوقف کن و تمام بچه ها را جمع کن با آنها صحبت دارم.
همزمان از مسئول اداریمان پیگیر مسأله سال قبل شدم که این یک ساعت چگونه محاسبه شده است؟ ایشان گفت چون سیستم نمی تواند این یک ساعت را محاسبه کند من بعد از این که پرینت کارکرد بچه ها را داده ام و بررسی کردهاند، بصورت دستی در فیش حقوقشان برای افرادی که در شیفت شب بودهاند لحاظ کردهام.
یاد مقاله ای که چند ماه قبل خوانده بودم، افتادم. نوشته بود که خیلی از کارگران ژاپنی بعد از جنگ جهانی دوم برای اینکه صنعتشان روی پای خودش بایستد اضافه کار میکرده اند بدون دریافت دستمزد تا بتوانند بحرانهای اقتصادی و کاری را پشت سر بگذرانند و کارخانهشان روی پای خودش بایستد، و من حالا مواجه شده بودم با کارگران کشورم که برای اینکه یک ساعت بیشتر کار کنند یا نکنند چانه میزنند و اگر حق الزحمه نگیرند میخواهند خط تولید را متوقف کنند! با مرور این موارد بر خشم من افزوده می شد. ولی دلیل اصلی خشمگین شدن من می دانید چی بود؟ ادامه صحبتهای من با پرسنل خط تولید را بخوانید تا بیشتر متوجه شوید.
بچهها جمع شدند و بصورت ایستاده و من هم شروع کردم به صحبت و بیان حرف دلم و یا به عبارتی درد دلم، و گفتم: " از سرپرست خط شنیدم که سوال کردین یک ساعت اضافه امشب را کار کنیم یا تعطیل کنیم؟ خب من یک سوال دارم از شما؟ مگر همین هفته پیش شما ها از تور شمال نیامدین؟ بابت هر نفر صد هزارتومان شرکت هزینه کردهاست. کمترین هزینه برای یک فرد مجردتون صدهزارتومان و برای سایرین به ازای هر نفر از اعضای خانواده صد هزار تومان بوده است. آقای ... که هفت بچه داره با احتساب خودش و همسرش، شرکت نهصدهزار تومان هزینه کرده است. از یک هفته تور شمال سه روز آن را هم بصورت مرخصی تشویقی لحاظ کرده است و حالا شما میاین میگین این یکساعت را کار کنیم و اضافه کار میدن یا تعطیل کنیم؟ حق الزحمه یک ساعت اضافه کار شما که کمتر از هزار تومان می شود را میبینید ولی هزینه صد هزارتومانی را نمیبینید؟! علت تفاوت ما با کشوری مثل ژاپن در همین نوع نگاه ما به کار و مسئولیتپذیری ما نسبت به جامعه هست. سوال بعدی من اینست که میگین پارسال کار کردیم و اضافه کار پرداخت نشده است. خب چرا نیامدین بگین؟ چرا یکسال در ذهن خودتون این یکساعت را نگه داشتین و هیچ نپرسیدین؟ از مسئول اداری آقای ... استعلام گرفتم. ایشان میگن این یکساعت را بصورت دستی برای افرادی که سال قبل شیفت شب بوده اند به اضافه کارشان اضافه شده و در فیش حقوقی شان حساب کردهاند. "
برای پرسنل صحبتهای دیگه ای رو هم گفتم و گفتم امروز خیلی ناراحت شدم و بصورت یک داغ در دلم ماند که شرکت این همه برای انگیزه و روحیه دادن به پرسنلش در حد توانش تلاش و هزینه کرده ولی نگاه و تفکر افرادش تغییر نکرده و حاضر نیستن یک ساعت بیشتر برای رشد و شکوفایی آن قدمی بردارند! واقعاً چرا؟
حدود ده سال بعد یکی از دوستانم که در ژاپن زندگی می کرد به ایران آمده بود. من از ایشان پرسیدم که این داستانهایی که از کارکردن در آنجا میگن و ما خواندهایم واقعیت دارد یا نه؟ و ایشان گفت: بله. بعنوان مثال بعد از سونامی بزرگی که آمد و نیروگاه هسته ای با مشکل مواجه شد کمبود برق پیش آمد و اندکی صنایع با رکود مواجه شدند. مدیران کارخانه ما اعلام کردند که اضافه کاری ساعت 17 تا 19 حذف است و پایان کار ساعت 17 است. ما هم ساعت 17 کار را تعطیل می کردیم ولی بیشتر کارگران ژاپنی تا ساعت 19 سر کار میماندن و بدون دریافت دستمزد کار میکردند.
من هم براش گفتم که کارگران ما هم یک ساعت بیشتر برای مجموعه ای که در آن کار میکنند را نمیتوانند تحمل کنند و حاضرند خط تولید متوقف شود ولی حقّی! از آنها ضایع نشود!!
اینم ماجرای خشمگین شدن من در یک روز کاری. ولی هنوز نتونستم این موضوع رو برای خودم حل کنم که مگه میشه؟ آنها ساعتها رایگان کار می کنند تا صنعتشان رشد و توسعه داشته باشد و ما حاضر نیستیم یک ساعت بیشتر کار کنیم! تفاوت در چیست؟!
باتشکر