ویرگول
ورودثبت نام
حامد صفایی‌پور
حامد صفایی‌پوربرای آموختن، می‌نویسم! | دکترای فلسفه علم، مدرس مهارت‌های اندیشیدن | موسس و مدیر موسسه تیزفکری
حامد صفایی‌پور
حامد صفایی‌پور
خواندن ۳ دقیقه·۴ سال پیش

اخلال‌گران نظام سواد!

علیه باور عمومی سخن گفتن قدری اغراق و شیطنت زبانی می‌­خواهد. این روزها، همچنان، مثل روزهای قبل، باور عمومی و مُد زمانه این است که سواد و مدرک، جایِ اندیشیدن و درک را می‌گیرد. چنین نیست؟

«روان‌شناس» کسی نیست که نظریات را از بَر کرده و «فیلسوف» کسی که «کتاب‌های فلسفه» را روزنامه‌وار یا رمان‌وار خوانده است. ای بسا «دکتر» که در مهد کودک ذهنش یک کودک کنج‌کاو و یک لذت کشف پیدا نمی‌شود! مدرک جای درک، و سواد جای اندیشیدن را نمی‌گیرد.

شاید بهتر است بگویم: «سواد، بدون اندیشیدن شکل نمی‌گیرد». «اطلاعات» می­تواند در انبار ذهن ذخیره شود. «ذهنِ انباری» می­‌تواند منبع احتکار اطلاعات باشد. «ذهنِ انباری» مانندِ ورزشکاری است که مواد نیروزا می‌خورد اما هیچ تحرکُی ندارد. تَحرُّک، اندیشیدن است و اندیشیدن واژه‌ای کلی برای همۀ فعالیت‌هایی است که ذهن به صورت ارادی و با تامل انجام می‌­دهد. تحلیل(/واکاوی) با همه اقسام آن -تحلیل از طریق مقایسه، تحلیل از طریق بررسی پیشینه موضوع، تحلیل از طریق بررسی موردی و غیره- از مهمترین فعالیت‌های ذهن است. بدون تحلیل به «ذهنِ انباری» صفت تنبلی (خوردن و خوابیدن) نیز اضافه می‌­شود.

فریب آدم‌های پُر اطلاعات را نخورید؛ وقتی همین آدم‌ها، در موقعیت‌هایی چالشی در ارائه تحلیل، ارائه راهِ حل و توجه به جنبه‌های دیگر ناتوانند. «فریب» این است که در اثر خوش‌نامی و بزرگ‌نامی این افراد، «تعریف سواد» در ذهن شما، به از بَر بودن نام چند نویسنده، سخن گفتن با لحن کتاب‌ها، Shift و Alt گرفتن در لابه‌لای حرف‌ها، از بَر خواندن جمله‌های بزرگان، پرداختن به جنبه­‌های زبانی و نوشتاری متون به جای مضمون آن‌ها تقلیل می‌یابد. با همان جدیتی که «تن آدمی شریف است به جان آدمیت»، این بدل‌کاری‌ و بزک‌کاری‌ها کسی را اهل نظر و اندیشه نمی‌کند.

علم پیچیده به تحلیل بی‌پایان است. انباردار اطلاعات در دریافت سرشت پیچیده و طوفانی علم، ناتوان است. اطلاعات ارزشمند است اما هر کالای ارزشمندی به ثروت و سرمایه تبدیل نمی‌شود. تنها اهل اندیشه اند که می­‌توانند با جعبه مدادرنگی­ شش-رنگِ خود، نقاشیِ زیبایی بکشند. جعبۀ مداد رنگیِ هفتاد-رنک، کسی را نقاش‌تر نمی­‌کند.

چه کنیم؟ قدری کار و بارمان را جدی‌تر بگیریم و به سطح حرفه‌ای آن نزدیک شویم. اصل را بر این بگذاریم که غالبا در پیرامون ما تنها نسخه‌های تقلّبیِ دانش وجود دارند. به سراغ ریشه‌ها برویم و تنها منبع دانش خود را، نسخه‌های شفاهی قرار ندهیم. ما باید علم را به همان روشی که دانشمندان می‌آموزند، بیاموزیم. غرق شویم. کتاب‌ها را پیش از خواندن، بررسی، و با خواندن، حلاجی و پس از خواندن، برای خود بازسازی کنیم. دانش را آنِ خود کنیم.

نگویید: «ای بابا! چه کسی کتاب می­‌خواند». بهتر که نمی‌خواند! خدمتِ کتاب‌نخوان‌های بی‌ادعا -که بر عقل نیم‌بندِ اجتماعی خود متکی‌اند- به علم، بیش از «دانشگران[1]نافرهیخته‌ای» است که جَهد بلیغ می‌کنند تا محصولات قاچاق را از گمرکِ «فرزانگی و دانش» رَد کنند. بدخاصیت، به دردنخور تر از بی‌خاصیت است. دانشگران نافرهیخته، اخلال‌گران نظام سواد اند. آن‌ها را به متن اندیشیدن خود راه ندهید؛ به حاشیه برانید.

[1] دانش‌گر کسی است که شغل او در پیرامون دانش است. مثلا استاد دانشگاه است. هر دانشگر لزوما دانشمند نیست.

تفکر انتقادیتفکر نقادانهمهارت‌های فردی
۳
۰
حامد صفایی‌پور
حامد صفایی‌پور
برای آموختن، می‌نویسم! | دکترای فلسفه علم، مدرس مهارت‌های اندیشیدن | موسس و مدیر موسسه تیزفکری
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید