
کرونا غیر از تاثیرات بهداشتی و سلامت و اثرات اقتصادی و ... برخی تغییرات رسانهای را هم دستکم در کوتاه مدت پدید آورده است. موضوع رونق گرفتن برخی شبکههای اجتماعی از جمله لایواستریمهایی که در اینستاگرام انجام میشود، یکی از این تغییرات است. و البته در این لایوها مواردی به چشم میخورد که برای برخی تحلیلگران عجیب و غریب است.
«لایو» یا «پخش زنده» اینستاگرام چیزی شبیه ارتباط تصویری در فضای مجازی است که از جمله امکانات این اپلیکشین محسوب می شود و چند وقتی است با شیوع ویروس کرونا و متعاقب آن پیاده سازی طرح فاصلهگذاری اجتماعی، رونق زیادی پیدا کرده است.
افراد مختلف از موسیقیدانانی چون فردین خلعتبری گرفته تا نویسندگانی چون رضا امیرخانی یا برخی مجریان تلویزیونی در این ایام در لایو اینستاگرام گفتگوی زنده دونفره برگزار کرده و درباره موضوعات مختلف صحبت کردند. اما بخش دیگر این ماجرا مربوط به لایوهای اینستاگرامی پر سروصدا است که گرچه محتوای مبتذلی دارند اما به پربینندهترین ویدئوها در فضای مجازی تبدیل شد.
از سویی دیگر، بروز رفتارهای عجیب و بعضاً بیگانه با هنجارها و قواعد حاکم بر جوامع نیز با افزایش مشارکت کاربران شبکههای اجتماعی و بالا رفتن ضریب نفوذ این رسانههای تعاملی شدت گرفته است. روزی نیست در توئیتر یا اینستاگرام و دیگر رسانههای اجتماعی، سلبریتی یا کاربری کار شگفتانگیز یا هنجارستیزی انجام ندهد تا اقبال و توجهی جلب کند. در جدیدترین اقدام، چند چهره اینستاگرامی نه چندان خوشنام چند شب متمادی گفتگوی زنده اینستاگرامی یا لایو میگیرند و بعضاً از مخاطبین خود میخواهند اقدامات خلاف اخلاقی انجام دهند تا آنان و مخاطبینشان سرگرم شوند.
دلایل رونق اخیر گفتگوهای اینستاگرامی
رسانه های سنتی دنیا از جمله تلویزیون، رادیو و روزنامه ها باید این واقعیت را بپذیرند که رقبایی به بازار آنها پا گذاشته اند که درصورت ناتوانی آنها در تنظیم کردن خود با شرایط جدید، یقینا تاثیرگذاری و نقش آنها بر روی افکار عمومی به حاشیه رانده میشود. در حال حاضر در تمامی دنیا مقوله مولتی مدیا در حال حاکم شدن بر فضای رسانه ای کشورها است و بنگاه های اطلاع رسانی به مراکز چند رسانه ای تبدیل شده اند که هر یک دارای سایت و صفحات مجزا در فضای مجازی هستند و تولیدات خود را به انواع و اقسام مختلف در اختیار مخاطبان قرار می دهند.
در رابطه با لایوهای اینستاگرامی بخش عمده ای از مردم به علت شیوع کرونا بیشتر زمان خود را که پیش از همه گیری این ویروس در خارج از منازل، صرف حضور در محل کار و یا خرید یا رفتن به مراکز تفریحی و سرگرمی میکردند امروز در منازل سپری می کنند و طبعاً برای گذراندن این زمان نیاز به سرگرمی دارند که یکی از سرگرمی های رایج این روزها چرخیدن در فضای مجازی است و اینستاگرام به عنوان برنامه ای که دارای امکانات منحصر به فردی چون گفت وگوی های زنده است و طبعا نقش بسزایی در گذران زمان برای مردم ایفا می کند.
اینستاگرام بستری است که علاوه بر اینکه به افراد این امکان را می دهد تا بدون ترس به بیان عقاید و نظرات خود بپردازند برای مخاطبین نیز نوعی قدرت انتخاب بدون مرز قرار داده است تا هر گفت وگوی زنده ای که دلخواه آنها بود دنبال کنند. بنابراین مهمترین عامل رونق گفت وگوی های زنده در بستر اینستاگرام، زمان آزاد بیش از حدی است که به واسطه شیوع کرونا در اختیار طیف های سنی مختلف به ویژه جوانان و نوجوان قرار گرفته است. از سوی دیگر مردم این روزها به واسطه درگیری های جسمی، روحی و روانی و همچنین نگرانی های اقتصادی ناشی از این ویروس، به دنبال این هستند که از آخرین خبرها و اطلاعات مطلع شوند که گفت وگوهای زنده اینستاگرامی در حوزه های مختلف این امکان را برای آنها فراهم کرده تا اطلاعات جدیدی از فضای خارج از خانه کسب کنند.
یسترسازی لازمه فضای مجازی
ورود هر فناوری به یک جامعه اگر بدون بسترسازی و آموزشهای کاربردی باشد، عوارض منفی و آسیبهای آن بسیار بیشتر از محاسن و امتیازات آن خواهد بود. یکی از این فرایندها فضای مجازی است که این فضا هرچند در برقراری ارتباط بین افراد و استفادههای علمی و فرهنگی و اجتماعی کاربردی بوده و میتواند و توانسته امتیازات مثبتی کسب کند اما متأسفانه بهلحاظ عدم آموزشهای اصولی و لازم حتی به کسانی که در جایگاههای قابل توجه در جامعه هستند مانند چهرههای محبوب، هنرمندان، نویسندگان و حتی سلبریتیها، میتواند آسیبها و مشکلاتی را ایجاد کند که از نظر تربیتی آثار سوئی بر نوجوانان و جوانان و خانوادهها داشته باشد.
در دوران قرنطینه که هنوز هم ادامه دارد، بخاطر خالی بودن زمینه سرگرمیهای سالم، عدهای که متأسفانه در خارج از کشور بودند، اقدام به حرکاتی نمودند که متأسفانه آثار سوئی به جای گذاشت یعنی جوانان و نوجوانان ما بجای کلیپها و نماهنگهای ورزشی، هنری و آموزشی و دینی اقدام به مشاهده مواردی کردند که جنبه ابتدال و مستهجن آنها بر جنبه طنز و سرگرمیاش افزونتر بود.
بعضی از چهرهها هم که از نظر فرهنگی و اجتماعی در جایگاه نامناسبی قرار دارند، بهدلیل تبلیغات گسترده در موردشان در بعضی موارد ترند شده و جایگاه جالب توجهی پیدا کردند. همین مورد باعث محبوبیت کاذب آنها شد بدون اینکه کارشناسان و صاحب نظران ما بتوانند در اینگونه زمینهها اقداماتی صورت دهند.
برای جوانان الگوسازی کنیم
امروز میبینیم که قمارهای اینترنتی، گروهها و سایتهای غیراخلاقی، تبلیغ مواد مخدر و... به عنوان تهدیدی جدی و چالش اساسی برای فرزندان خانوادهها محسوب میشوند که در کنار فرصتهای فضای مجازی بروز پیدا کردهاند. یکی دیگر از تهدیدات فضای دیجیتال، ایجاد شبهات دینی است که دیده شده ادیان دروغین و عرفانهای کاذب و گروههای تبلیغاتی و... در مقابل اسلام و تشیع قرار میگیرند و اقداماتی در مقابل ارزشهای واقعی و باورهای جوانان جامعه انجام میدهند.
ما برای فرزندان خود الگوسازی نکردیم بنابراین نباید از آنها گله کرد که چرا بهطور جمعی و گروهی بهدنبال برخی از ستارههای مصنوعی و کاغذی راه میافتند. اگر ما به آنها الگو ارائه دهیم و ستارههای واقعی فرهنگی را به آنها عرضه کنیم آنوقت خواهیم دید کسی به دنبال شخصیتهای پربازدید این روزها نخواهد رفت. افرادی که در اینجا جلف ترین و سخیفترین آثار موسیقیایی و هنری را داشتند برای جامعه ما نماد فرهنگی میشود. ابتذال در هرصورت از نظر فرهنگ اسلامی و فرهنگ انقلابی ما مطرود و غیرقابل قبول است تا دیرتر از این نشده خانوادهها و نهادهای آموزشی و پیشگیری باید دست به کار آموزش کاربرد درست و منطقی از فضای مجازی شوند. نقش مدارس، مراکز آموزشی، نهادهای متولی برای آگاهسازی جوانان نقشی مضاعف است چرا که باید جایگاه خالی والدینِ فاقد توانایی کاربری را نیز پر کنند.
از لایوهای اینستاگرامی نترسیم!
لایوهای اینستاگرامی، زنگ هشدار را به صدا درنیاوردهاند که بخواهیم گفتگوی دو چهره بدنام را رکوردگیری کنیم و بعد هم از شکست ها تیتر بسازیم. استقبال از لایوهای اینستاگرامی، قطعاً نشانه تغییر جامعه است؛ اما این استقبال دلایل ساده دیگری مثل نبود سرگرمی در ایام قرنطینه و استفاده بالای کاربران از گوشیهای هوشمند نیز دارد.
علاوه بر این، چرا باید این همه لایو دیگری که افراد مختلفی در موضوعات متفاوت مثل مناظرههای فکری، معرفی کتاب، چالشهای ورزشی و هنری، آموزش و مهارتافزایی را نبینیم و تنها و تنها فحاشی و تتو و فضاحتهای اخلاقی را ببینیم؟ آیا در دیگر جوامع حتی همین غربی که به شدت در فرهنگ و اخلاق و حتی سیاست مورد اشاره برخی است، رکورد لایو در اختیار دو چهره ورزشی نیست؟ آیا لایو در آمریکا همه اخلاق و هنر و علم است و در ایران، همه گفتگوی غیراخلاقی؟ لایو اینستاگرام، یک نمونه جدید از رسانه است. از آن نترسیم و به قاعده بدان بپردازیم.