در تقویم قمری 24 ذیالحجه را روز مباهله نامیدهاند این روز یادآور بخشی از پیروزیهای پیامبر (ص) در ابلاغ دین اسلام و حقانیت آن است همچنین در این روز آیه تطهیر نازلشده که مستقیماً به معصوم بودن اهلبیت علیهم السلام اشاره دارد.
مباهله در لغت، دیگری را لعنت کردن است و در اصطلاح به درخواست نفرین الهی برای اثبات حقانیت بین دو طرفی است که مدعی آن هستند.
پس از فتح مکه، تقریباً در سال هشتم هجری حضرت محمد (ص) برای اثبات حقانیت خویش بنا به دستور الهی به سران طوایف بزرگ و حکومتهای جهانی، نامهای مبنی بر دعوت به دین اسلام فرستاد. در آن زمان سران نجران پس از دریافت نامه نمایندگانی را برای مناظره با پیامبر به مدینه فرستادند.
هیات نجرانی با پیامبر در مسجد با پیامبر به بحث و گفتگو نشستند اما درنهایت هر یک اصرار بر حقانیت خویش داشتند بنابراین پیامبر آنها را به مباهله دعوت کرد. ازاینرو قرار شد که فردای آن روز، همگی خارج از شهر مدینه، در دامنهٔ صحرا برای مباهله آماده شوند.
﴿فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ﴾(سورهٔ آلعمران-آیهٔ ۶۱)
بنابراین، پس از فرارسیدن علم [وحی] به تو، هر کس درباره او [حضرت عیسی(ع)]، با تو به چالش برخیزد، به او بگو: بیایید تا فرزندانمان و فرزندانتان، و زنانمان و زنانتان، و جانهایمان و جانهایتان را فراخوانیم، آنگاه (به درگاه خداوند) زاری [تضرّع] کنیم تا لعنت خداوند را بر دروغگویان نهیم.
در روز مباهله چه گذشت؟
از دهها نفر نجرانی که به مدینه آمده بودند سه نفر به نمایندگی از آنها بانامهای عاقب، سید و ابوحارثه در محل موردنظر حاضر شدند. پیامبر نیز با عزیزانش، حضرت علی (ع)، حضرت فاطمه (س)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) وارد شدند.
پیامبر(ص) برای انجام مراسم مباهله به روی دو زانو نشستند؛ در این هنگام ابوحارثه گفت: «به خدا سوگند که مانند پیامبران نشستهای» سپس رو به عاقب و سید کرد و گفت: «اگر محمد بر حق نبود با عزیزترین افرادش نمیآمد و اگر با ما مباهله کند پیش از آنکه سال بر ما بگذرد، یک نصرانی بر روی زمین نخواهد ماند».
سرانجام مباهله با پیامبر (ص)
پس از آنکه مسیحیان همراه شدن اهلبیت (ع) را با پیامبر اکرم (ص) مشاهده کردند، ابوحارثه، اسقف بزرگ، به خدمت حضرت آمد و گفت: «ای ابوالقاسم، از مباهله با ما درگذر و با ما مصالحه کن بر چیزی که قدرت بر ادای آن داشته باشیم». حضرت پس از مصالحه از آنها خواستند هرسال دو هزار حُلّه بدهند (قیمت هر حلّه چهل درهم) و بر آنانواجب شد که اگر جنگی روی دهد، سی زره و سی نیزه و سی اسب به عاریه بدهند.
پیامبر پس از مصالحه با این قوم، فرمود: سوگند به آن خداوندی که جانم در قبضه قدرت اوست، که هلاکت اهل نجران نزدیک شده بود و اگر با من مباهله میکردند هرآینه همگی به میمون و خوک مسخ میشدند و هرآینه تمام این وادی برایشان آتش میشد و میسوختند و حقتعالی جمیع اهل نجران را نابود میکرد و حتی پرنده بر سردرختان ایشان نمیماند و همه نصاری پیش از سال میمردند. (2)
رابطه آیه تطهیر و آیه مباهله
همانطور که آیه 61 سوره آلعمران خواندیم در روز مباهله هریک از طرفین باید عزیزان خود را به همراه میآورد طبق تفسیر علامه طباطبایی: «رسول خدا در مقام امتثال این فرمان از «انفسنا» بهغیراز علی و از «نسائنا» بهجز فاطمه سلامالله علیها و از «ابنائنا» بهجز حسنین علیهمالسلام را نیاورد، معلوم میشود برای کلمه اول بهجز علی و برای کلمه دوم بهجز فاطمه سلامالله علیها و از سوم بهجز حسنین علیهمالسلام مصداق نیافت و کانه منظور از «ابناء» و «نساء» و «انفس» همان اهلبیت رسول خدا بوده، همچنان که در بعضی روایات به این معنا تصریحشده، بعدازآن که رسول خدا نامبردگان را با خود آورد عرضه داشتند: «بارالها ایناناند اهلبیت من»، چون این عبارت میفهماند پروردگارا من بهجز اینان کسی را نیافتم تا برای مباهله دعوت کنم».
همچنین در تفسیر کشاف ذیل آیه مباهله آمده است: «حضرت رسول (ص) در روز مباهله بیرون آمد و عبایی از موی سیاه پوشیده بود. چون امام حسن رسید، او را در ذیل عبای خود جای داد، سپس امام حسین رسید، او را نیز در ذیل عبای خود جای داد، و پسازآن، فاطمه و سپس علی؛ آنگاه گفت: «إِنَّمَا یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَیطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً» جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهلبیت هر پلیدی را بزداید و شمارا به شایستگی پاک گرداند».
روز بيست و چهارم ذي الحجّه، روز مباهله پيامبر با مسيحيان نجران است که در نزد مسلمانان، اهميت خاصّي دارد؛ چرا که گواه حقانيت و درستي دعوت پيامبر و عظمت شأن اهل بيت مکرّم اوست. در کتاب شريف مفاتيح الجنان، اعمال مخصوصي بدين شرح براي اين روز ذکر شده است:
اول: غسل، که نشان پالايش ظاهر از هر آلودگي و آمادگي براي آرايش جان و صفاي باطن است؛
دوم: روزه، که سبب شادابي درون است؛
سوم: دو رکعت نماز؛
چهارم: دعاي مخصوص اين روز که به دعاي مباهله معروف است و شبيه دعاي سحر ماه رمضان مي باشد.
همچنین چنین در این روز خواندن زیارت امیرالمؤمنین بهویژه زیارت جامعه روایتشده است. احسان به فقرا و محرومان به تأسّی از مولیالموحدین علی علیهالسلام که در رکوع نمازش به نیازمند احسان فرمود، بسیار سفارش شده است.
شایانذکر است دین رحمانی اسلام در هر واقعه و حادثهای اعمال مخصوص آن روز را دارد که در ظاهر باهم کمی فرق دارند باکمی دقت متوجه این نکته میشویم که در همه اعمال روزها و ماههای خاص کمک به همنوع برای رفع گرفتاریهای مادی و معنوی بهکرات سفارش شده است؛ تمام اینها نشانه امر الهی مبنی بر اتحاد و دوستی بین انسانهاست و درنهایت همه اعمال نکویی که به طرق مختلف انجام میدهیم موجب تزکیه نفس و قرب الهی است که همان هدف آفرینش است.
در تاریخ اسلام زیادند وقایعی که پیامبر (ص) و ذریه ایشان برای حفظ دین الهی و حقانیت آن از همهچیز گذشتند تا به قرب الهی برسند و آن را برای ما به میراث بگذارند همانطور که حضرت محمد (ص) میفرمایند: انی قد ترکت فیکم الثقلین احدهما اکبر من الآخر، کتاب الله و عترتی اهلبیتی، فانظروا کیف تخلفونی فیهما....3
من در میان شما دو شیء گرانبها باقی میگذارم که یکی بزرگتر از دیگری است، کتاب خدا و عترتم که همان اهلبیت(ع) است. پس بنگرید که چگونه با آن دو رفتار میکنید که آن دو از هم جدا نمیشوند...» و بسیار جای تأمل دارد:«بنگرید که چگونه با آن دو رفتار میکنید»
1:سورهاحزاب آیه 33
2:قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۱۸۲-۱۸۴؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۶۶-۱۷۱
3:حدیث ثقلین
https://www.otaghkhabar24.com