علیرغم شرایط بغرنجی که دارد همه جا را فرا میگیرد و دیگر دل و دماغی برای شادی و ملعبه باقی نگذاشته است، کماکان و احتمالا تا همیشه از جذابیت تماشای عکسهای قدیمی داخل آلبومها چیزی کم نخواهد شد. هنوز و احتمالا تا ابد موقعی که مهمانیهای ناهار به چایِ بعد از غذا میرسد و چرت و کسالت سایه میاندازد روی مهمانها، مناسبترین زمان است که صاحب ضیافت برود از توی کشوی عقبی از زیر یک خروار مدارکِ خاک خورده چندتا آلبوم عکس کهنه را بکشد بیرن و بیاید صلا در دهد و مهمانان را دعوت به تماشای گذشتهی طلایی از لابهلای عکسها کند. گذشتهای که در آن بحران اقتصادی، کمبود ذخایر زیر زمینی و قیمت ارز مسئله نبود، پدربزرگها زنده بودند، کشاورزی و مالداری و حجره داری میکردند و با چندسنار پول حلالِ پر برکت، هفت سر عائله را میچرخاندند. زمانی که درختهای کوچه، خیابان سبزتر بود، بالای شهر بیابان بود، هوا آلوده نبود و دلها شادتر بود. کسانی که آلبومهای عکس را تماشا میکنند، در حالیکه سر تکان میدهند و نچ نچ میکنند به خاطر از دست رفتن گذشتهای که توصیفش کردن افسوس میخورند و در همان حال به ژستهای مرسم آن زمان و مدل فوکلها و لباسها میخندند و میپرسند: « ای کیه؟» . صاحب آلبوم، عینک نزدیکبین را درمیآورد, آلبوم را تا نوک دماغش بالا میآورد، موشکافانه نگاه میکند و میگوید: «نمیدونم»
قسم میخورم توی همهی آلبومهای قدیمی چندتا عکس هست که هیچ نام و نشاننی از صاحبشان در دست نیست و اصلا معلوم نیست از کجا راهشان را به آلبوم خانوادگی باز کردهاند. دربارهی این جور عکسها روایتهای مختلف و ضد و نقیضی ساخته و پرداخته میشود. برای مثال توی آلبوم جوانی پدرم عکسی از مرد جوان و خوشتیپی هست که هیچکس او را نمیشناسد. تمام اعضای خانواده و فامیلهای درجه یکمان دس کم یک مرتبه تلاش کردهاند با موشکافی از روی شباهتهای ظاهری، فرم گونه، پرپشتی موها و حالت چشمها دریابند که شخص مذکور شبیه کدام یک از آشنایان و اقواممان است. چندبار هم تلاشهایی برای رمزگشایی از یاداشت مخدوش پشت عکس شده؛ ایم عکاسخانه واضح و مشخص است اما امضای پشت عکس جوهر پس داده و ناخوانا شده. مادرم معتقد است آن جوان، همپادگانیِ دایی کوچکم بوده است. پدرم به ضرس قاطع این فرضیه را رد میکند و میگوید محال است این آدم کسی باشد به جز نوهی عموزادهاش که در همان جوانی توی رودخانه شناکنان به سمتی رفت و غرق شد. برای پیشگیری از مجادلهی احتمالیِ بین مادر و پدرم، مادربزرگم فرضیهی دیگری مطرح میکرد و این کلاف همچنان پیچیدهتر از آن میشد که بود.
*
این قصه هر بار که آلبوم عکسمان را باز میکنیم تکرار میشود، درست وقتی یک چهارم عکسها ورق زده شد، بینننده دست میکشد روی ردیف بالا سمت چپ و میپرسد: «ای کیه؟». سناریوی «ناشناسِ توی آلبوم» با همین سوال ساده از نو اجرا میشود، گمانهزنیها بدون نتیجه ادامه مییابد و هیچکس واقعا دستگیرش نمیشود که این جوان وسط عکسهای سیزده به در و ختنه سوران خانوادگی ما چه میخواهد.
میخواهم از طریق این ستون از تمام کسانی که دستی بر آتشِ IT و استارتآپ و تکنولوژی درخواست کنم اپلیکیشنی بسازند که با اسکن کردنِ فوری عکسهای قدیمیِ داخل آلبوم به ما بگویند آنها کیستند، با ما چه نسبتی دارند و الان در چه حالاند؟ یقین دارم این ایده اگر اجرا شود به تعداد همه کسانی که آلبومهای کهنهشان را نگه داشتهاند مشتری دارد.