
شرق دنیا به طرز حیرتانگیزی در رنج کشیدن فرو رفته. از نوشتههای داستایوفسکی گرفته تا ایشیگورو، اورهان پاموک و دولتآبادی همه یک مضمون را فریاد میزنند. اینکه ما برای رشد کردن ناگزیر از رنجیم و بایستی هر طور شده آن را دوام بیاوریم. ناگفته نماند که مضمونهای دینی شرقی هم چنان بیتاثیر نبودهاند. بایستی رنج بکشیم چرا که دنیا محل رنج کشیدن است. اما من اعتقاد مطلقی به رشدآفرینی رنج کشیدن ندارم. چرا؟ با من همراه باشید.
هِنری لبوریت، نوروبیولوژیست و جراح اهل فرانسه، پس از سالها مطالعه در مورد استرس و رفتار انسان، به نکات جالبی پی برد. یک ارگانیسم زنده اگر نتواند از شرایط استرسزا بگریزد، رفتار او شروع به تغییر میکند. صد البته که این تغییر کوتاه مدت نیست. ارگانیسم بارها و بارها به گریختن پناه میبرد منتهی پس از شکستهای پی در پی کاملن دست از تلاش میکشد.
لبوریت پس از مشاهدهها و آزمایشهای متعدد به این باور رسید که مغز در صورتی که برای طولانی مدت در تله گرفتار باشد، شروع به تغییر میکند. نتیجه اینکه ذهن، آهسته آهسته انرژی، انگیزه و باور به اینکه اقدامها میتوانند موثر باشند را کنار میگذارد.
این یعنی اگر مدت طولانی است که به هر دلیلی تحت شرایط اضطرابزایی زندگی میکنیم، ممکن است به یکباره عنان اختیار را کنار بگذاریم. ممکن است با خود بگوییم: «برای چی فلان کار رو انجام بدم وقتی قرار نیست تغییری ایجاد بشه؟». بدبختانه بسیاری از افراد این شرایط را با بیحسی اشتباه میگیرند در حالی که رنج در هر حالتی رنج بوده و دردناک است.
حال ممکن است این سوال را بپرسیم که راه خلاصی از این گرداب درماندگی چیست؟ بتسی دِ تیِری دو رکن اساسی رهایی از این درماندگی را در کتاب «ترومای جمعی» خود برمیشمارد: امنیت و اقدام.
اگر میخواهیم به امنیت برسیم میبایست اقدام کنیم ولی بقای اقدام لزومن متوقف بر بقای امنیت نیست، گرچه بخش بزرگی از آن وابسته به امنیت است. به بیانی سادهتر: رنج کشیدن در صورتی رشد میدهد که همراه با اقدام باشد، در غیر اینصورت به درماندگی ختم خواهد شد.