
روزی مردی از خواب برمیخیزد و به حیاط خانهاش میرود. در نهایت تعجب میبیند که یک اسب تک شاخ در حال جویدن گلهای باغچهاش است. بلافاصله به نزد همسرش رفته و آنچه دیده را برایش تعریف میکند. همسرش او را یک احمق خطاب میکند. مرد به پافشاری کردن خود ادامه میدهد و زن به او میگوید:
« اگر همین طور ادامه دهی، میگویم تو را به تیمارستان ببرند.»
مرد ناامید از خانه بیرون میرود و زن در هنگام غیبت او با پلیس و مسئول تیمارستان تماس میگیرد. وقتی مرد به خانه بازمیگردد، از او میپرسند که همسرت چنین ادعایی کرده. مرد هم که به دنبال بهانهای بوده تا از شر زنش خلاص شود، با قاطعیت و آرامشی مثالزدنی میگوید:
« قربان خودتان میدانید که اسب تک شاخ و اینطور مزخرفات برای داستانها هستند نه واقعیت.»
پلیس و مسئول تیمارستان هم نتیجه میگیرند که زن را بایستی به تیمارستان ببرند چون او بوده که با خشم و عصبانیت به دیوانه بودن مرد پافشاری میکرده در حالی که مرد با عقلانیت آن را رد کرده بود.
داستانی که برایتان تعریف کردم من درآوردی نبود. این داستان را جیمز توربر در سال 1953 نوشته که اتفاقن یک فیلم هم از روی آن ساختهاند. منتهی بیایید از جنبه طنز این داستان فاصله گرفته و به معنای عمیق آن بپردازیم.
بارها برایمان پیش آمده که در جایگاههای مختلف سعی در اثبات حقانیت خودمان داشتهایم منتهی پایان این اثباتهای به ظاهر منطقی، چیزی جز جار و جنجال و پشیمانی نبوده. برای مثال میخواستیم به دوست خودمان در دوران دانشگاه ثابت کنیم که فلان رویکرد به انسان اشتباه است و یا اینکه با همسرمان بر سر اینکه حق با چه کسی است جدال کردهایم. اما در نهایت به کدورت رسیدهایم.
داستانی که برایتان تعریف کردم دو نکته اساسی را به ما گوشزد میکند؛ دو نکتهای که برای درک آنها ضروریست تا از نگاههای عوامانه فاصله بگیریم. داستانی که از جیمز توربر خواندیم سعی در اثبات حماقت زن یا مرد نیست بلکه این دو نفر، نمایندگان کنایی ما در صحنههای گوناگون زندگیمان هستند. بیایید این دو نکته را به همراه یکدیگر بررسی کنیم:
چه کسی از احمقها بدش نمیآید؟ چه کسی دوست ندارد تا سر به تن احمقها نباشد؟ منتهی جنگیدن با احمقها اصلن به صلاحمان نیست. گر چه احمقها به تنهایی هیچ کاری از پیش نمیبرند (البته تا جایی که من فکر میکنم) اما در یک استراتژی بدون استثنا خوب عمل میکنند؛ صدا زدن احمقهای دیگر. آنها احمقهای دیگر را صدا میزنند و حاصل این اجتماع کاذب، زیر سؤال رفتن ادعای شماست حتی اگر وحی منزل باشد.
سقراط نمونه بارز فردی بود که سعی در مبارزه با احمقهای زمانهاش داشت اما در نهایت به او لقب خرمگس اجتماعی داده و مجبورش کردند تا شوکران را سر بکشد. البته ناگفته نماند که سقراط خود چنین خواستهای داشت چرا که او بر خلاف خواسته شاگردانش، قرار را به فرار ترجیح داد.
حتم دارم گفته زیر برایتان آشنا باشد:
در هفتادمین سال زندگیام، در برابر شما اربابان دین و دنیا زانو زدهام و درحالیکه کتاب مقدس را در آغوش میفشارم اعلام میکنم که ادعایم بر چرخش زمین به گرد خورشید، از مستی بوده و سراسر اشتباه و دروغ است.
این جمله توبه گالیله در دادگاه تفتیش عقاید است. او به نظریه خورشید مرکزی اعتقاد داشت در حالی که کلیسا تحت تاثیر نظریه ارسطو بود. حاصل این شد که گالیله کوتاه آمد و به عبارتی بهتر تسلیم شد. باری میتوان لقب احمق این سوی ماجرا را به کشیشها نسبت داد منتهی چرا گالیله مثل سقراط پای اعتقاداتش نماند؟ چرا حاضر نشد قرار را به فرار ترجیح دهد؟
تصمیم گالیله را میتوانیم بر هر چیزی که دلمان میخواهد حمل کنیم؛ ترس و بزدلی، حکمت و خردمندی و .... اما نمیتوانیم بگوییم او کم آورده. اصلن مسئله درستی یا نادرستی یک تصمیم نیست بلکه ملاک انتخاب شخصی است حتی اگر انتخاب ما از نگاه دیگران درست نباشد.
درست این انتخاب در آن است که گاهی اوقات چیزهای مهمتری وجود دارند مثلن رابطه عاطفیمان، شغل پرددرآمدمان، فرزندانمان یا امنیت فیزیکیمان که به مراتب از چیزهای دیگر مهمتر هستند. حال ارزشش را دارد که بخواهیم در تقابل با احمقها این داشتههای حیاتی و ضروری را از کف بدهیم؟
در مواجهه با احمق دو راه بیشتر وجود ندارد؛ سر کشیدن شوکران و سر تعظیم فرود آوردن. اولی پایانش مرگ و دومی پایانش کوتاه آمدن است. منتهی کوتاه آمدن به معنای کم آوردن نیست. انتخاب شما کدام یک از این موارد است؟