
ویکتور فرانکل پس از آزادی از آشویتس گمان کرد همه چیز به پایان رسیده اما وقتی دوست او یکباره به دل مزرعه زد و محصولات را زیر پایش لگدمال کرد، تمام تصوراتش به هم ریخت. او دوست خود را از انجام چنین کاری منع میکند و به نظرتان در جواب چه میشنود؟
«ما از آشویتش آزاد شدیم و تو نگران چهارتا محصولی؟»
بامداد 23 خرداد بود. برای نخستین بار از نزدیک صدای بمب و انفجار میشنیدم. ابتدا گمان کردم یکی از همان سر و صداهای معمولی است اما وقتی کانالهای خبری جنگ را تایید کردند، همه چیز بهم ریخت. روز نخست به معنای واقعی کلمه گیج بودم. روز دوم نیز بدین منوال گذشت. اما روز سوم نوعی بیحسی خوشایند تمام وجودم را فرا گرفت. شاید برایتان عجیب باشد اما واقعن حال خوبی داشتم.
برایم سوال شده بود که منشا این حس کجاست. در طی دو سال قبل به ندرت نفس راحتی کشیده بودم اما پس از شروع جنگ همه چیز تغییر پیدا کرده بود. این حس خوشایند روحی را تا لحظه آتشبس تجربه کردم اما بعد از اعلام آتشبس کاملن فرو ریختم؛ حتی بدتر از دوران قبل جنگ شدم. دلم میخواست سرم را به دیوار بکوبم. مثل همیشه برای یافتن پاسخهایم مقداری نشخوار فکری کردم و وقتی کنترل افکارم را از دست دادم، به نوشتن پناه بردم. جواب چه بود؟ بیایید تا برایتان بگویم:
فرض کنید حسرت خرید یک خانه را در سر میپرورانید. خانه خریدن یک رویاست و فکر کردن به آن برای فرسوده کردن یک شخص کافی است. منتهی در این گیر و دار یکهو سرطان میگیرید. همه چیز رشته میشود. دیگر برایتان مهم نیست کجا خانه بخرید بلکه به این میاندیشید که چگونه از روزهای باقی مانده لذت ببرید البته اگر وحشت اجازه بدهد. حال در چنین شرایطی به طور حتم از بابت اینکه دیگر مجبور نیستیم برای خرید خانه سگ دو بزنیم خیالمان راحت شده.
جنگ هم چنین معادلهای دارد. جنگ برای من یک کاور موقت بود. پوششی بود بر روی تمام مشکلات فکری و روانیام. جنگ باعث شد دیگر به مسئولیتها، عقبماندگیها و ناتوانیهایم نیندیشم. چون میدانستم که در شرایط جنگی امکان فراهم شدن آنها میسر نیست. صد البته که از موشکها نیز میترسیدم ولی مواجه شدن با صدای وحشتناک موشکها به مراتب از مواجه شدن با جنبههای ناقص وجودم آسانتر بود.
اصلن بر فرض اگر هم موشکی به سرم فرود میآمد، به یکباره همه چیز به پایان میرسید. نه دردی حس میکردم و نه سوزشی. اما مواجهههای رومزهام بیش از بیست سال است که دمار از روزگارم درآوردهاند و بدتر اینکه هر قدر میگذرد پوست کلفتتر میشوم. حالا هم که جنگ تمام شده و روز از نو روزی از نو. اما تمام حرفم به اینجا ختم نمیشود؛
وقتی جنگ به پایان رسید از خود پرسیدم حالا که چی؟ بدتر اینکه به محض اعلام آتشبس دچار فروپاشی عمیقتری شدم. در دل دعا میکردم تا جنگ همچنان ادامه داشته باشد. آنچه جنگ از من گرفته بود در برابر آنچه زندگی عادی از من گرفته بود ناچیز به شمار میآمد. اصلن برای چه دوام آوردیم؟ به زندگی عادی برگشتن هیچ تحفهای نیست. بگذارید خیالتان را راحت کنم:
هیچ چیز در زندگی عادی انتظار ما را نمیکشد. دوباره همان روزهای کسلکننده را سپری خواهیم کرد. دوباره فشارهای روانی ممتد. دوباره صبح علیالطلوع از خواب برخواهیم خواست و تا غروب سگ دو خواهیم زد برای چندرغاز پول تا بلکه دوام بیاوریم. دوباره قسط خواهیم پرداخت. دوباره مشکلات اجتماعی. دوباره مشکلات اقتصادی. مشکلات فکری و فروپاشیدگیهای روانی. خستگیهای ممتد.
باری ای کاش جنگ به پایان نمیرسید چرا که در زندگی عادی هیچ چیز، تاکید میکنم هیچ چیز انتظار ما را نمیکشد.