
یک نجار دورهگرد به نام «سنگ» ضمن سفرهای خود به درخت بلوط غولآسای کهنسالی که در کنار یک محراب روستایی قرار داشت برخورد کرد. نجار به شاگرد خود که در حال تحسین درخت بلوط بود گفت:
« درخت بیفایدهییست. اگر با آن کشتی بسازیم خیلی زود میپوسد. اگر با آن ابزار کار درست کنیم خیلی زود میشکند. این درخت به درد هیچ کاری نمیخورد، برای همین هم کهنسال شده است.»
اما همان شب نجار در میهمانسرای میان راه خواب درخت بلوط را دید. درخت در خواب به او گفت:
«چرا تو مرا با درختهای دستپروردهی خودتان مانند آلیچ، گلابی، پرتقال، سیب و سایر درختان میوه مقایسه میکنی؟ شاخ و برگ آنها حتی پیش از رسیدن میوههایشان به دست مردم شکسته میشود. و همین ثمرشان سبب ازارشان میشود و هیچکس نمیگذارد تا پایان عمر طبیعی خود راحت زندگی کنند. همهجا همین طور است و برای همین هم من از مدتها پیش کوشیدهام تا کاملن بیمصرف شوم. ای موجود فانی بیچاره! آیا فکر میکنی اگر من مفید بودم میگذاشتند اینقدر تنومند شوم؟ وانگهی من و تو هر دو آفریدهی خداوندیم، پس به چه حقی میتوانیم دربارهی یکدیگر به قضاوت بنشینیم؟ آه ای فانی بیفایده!! تو از بیفایده بودن درختان چه میدانی؟»

نجار از خواب پرید و به خواب خود میاندیشید که شاگردش از او پرسید چرا تنها همان یک درخت، محافظ محراب روستاست؟ و او پاسخ داد:
«ساکت باش و دیگر دربارهی این موضوع سخن نگو. این درخت هر کجای دیگری غیر از آنجا میرویید مورد آزار مردم قرار میگرفت و شاید اگر درخت محراب روستا نمیشد تابحال از میان رفته بود.»
باری من هم به مانند این درخت هستم. تصمیم نگرفتم چنین باشم بلکه مسیر زندگیام من را به سمت بیخاصیت بودن هدایت کرد. وقتی نوجوان بودم، برخلاف بقیه اعضای خانوادهام نمیتوانستم آشپزی کنم یا اگر وسیلهای ساده خراب میشد نمیتوانستم تعمیرش کنم. در بیخاصیتی من همین بس که اگر یک بیل به من بدهید نمیتوانم مثل آدم خروار خاک را جابجا کنم. اگر شیر آب خراب شود مجبورم برای تعمیر آن در اینترنت جستجو کنم یا با فرد دیگری تماس بگیرم.
اما آیا نتوانستن با بیعرضگی و بیخاصیتی مساوی است؟ اگر در زمینهای حرفی برای گفتن نداریم به این معناست که در زمینههای دیگر زندگی نیز باید ساکت بمانیم؟ من چنین اعتقادی ندارم و چه بسا معتقدم بد بودن در یک زمینه کاری به معنای خوب بودن در زمینه دیگر است. اگر میخواهیم در زمینهای که بدان علاقه داریم خوب باشیم، باید در برخی زمینهها افتضاح باقی بمانیم.

البته از آنجایی که در دوران نوجوانی کاری از دستانم برنمیآمد به حال خودم رهایم میکردند و من از خدا خواسته تمام وقت خود را با کتابها میگذراندم. اگر چه اعضای خانواده هرگز متوجه استعداد من نشدند و همیشه سیل سرکوفت بود که به سمتم سرازیر میشد اما به هر حال توانستم از همین بیعرضگیها عرضه بسازم. توانستم به خود بقبولانم که مجبور نیستم از مسیر زندگی دیگران و عقاید آنها تبعیت کنم.
ممکن است به من بگویید:
«حالا میمردی یک غذا درست کردن یاد میگرفتی؟ میمردی یه آچار دستت میگرفتی؟ مگه مرض داشتی که اینطوری بهونه دست خونوادت بدی و اونا هم تحت فشارت بزارن؟»

به عنوان یک بیعرضهی بیخاصیت سختیهای بسیاری تحمل کردهام. برخی از این موارد در طی سالهای طولانی مواجهه، تبدیل به تروما شدهاند و برخی را هم با سختکوشی فراوان درمان کردهام. در ابتدای این نوشته گفتم که بیخاصیت بودن موجب میشود دیگران بارشان را از روی دوشتان بردارند، اما هیچ تضمینی وجود ندارد برای اینکه گوشت تنتان را کباب نکنند. در ادامه قصد دارم به برخی از تجربههای طاقتفرسایی که در طول این سالها کسب کردهام اشاره کنم:
این عنوان من را به یاد کتاب جنایات و مکافات داستایوفسکی میاندازند. مکافاتی که در طی این سالها تجربه کردهام به قدری بوده که از دست شمارش خارج شده. گلهمندم که چرا با امثال خود مقایسه نشدم؟ چه لزومی داشت ابوی مدام من را با پسر فلان نانوا و پسر فلان کارگر موزاییکسازی مقایسه کند و بعد ادعا کند خیرخواه من است؟ وقتی نوجوان بودم گمان میکردم مسیر اشتباهی را طی میکنم و بایستی رضایت او را کسب کنم ولی رضایت پدر چه فایدهای دارد وقتی هیچ احساسی بین ما نیست؟
تنهایی بیخاصیتی با دیدار دیگران برطرف نمیشود. این قسم تنهایی به گونهای است که گمان میکنیم در گوشهای از رینگ گرفتار شدهایم و تمام دنیا مشتهایشان را بالا بردهاند تا بکوبندمان. تنهایی بخش جداییناپذیر بیخاصیت بودن است چرا که وقتی دیگران پی میبرند نمیتوانیم برایشان کاری انجام دهیم رهایمان میکنند.

اگر اقدام کنیم شاید بشود ولی اگر اقدام نکنیم حتمن نمیشود. این جمله در عین تلخیاش حقیقتی شیرین را هدیه میدهد. انسان نگران آینده است و میخواهد آن را وضوح بخشد غافل از اینکه اگر تاریکی آینده از بین برود، معنای زندگی نیز از بین خواهد رفت. در چنین حالتی میتوانیم زندگی را به مسابقهای تشبیه کنیم که نتیجهاش را میدانیم. همین قدر بیمزه و بدون هیجان.
چه پایان این زندگی تاریکی باشد چه روشنی، ترجیح میدهم مسیر خود را بروم. تبعیت کردن از دیگران یعنی گردن خم کردن برای پذیرفتن یوغ و من نمیخواهم زیر یوغ کسی بروم. ترجیح میدهم زندگی خراب و گندو گوه خودم را پیش ببرم تا اینکه تقلید بیعیب و نقصی از دیگران داشته باشم. دستکم اینگونه میتوانم از خودم راضی باشم؛ به قول سوسیا، خاخام یهود که میگفت:
«در آن دنیا از من نمیپرسند چرا موسی نبودی بلکه میپرسند چرا سوسیا نبودی.»