
برای دهههای متمادی باوری مبنی بر آگاهی از مشکلی که با آن مواجه هستیم رواج یافت. کتابهایی که نویسندگان منتشر کردند همه بر این مضمون استوار بودند که آگاهی از مشکل نیمی از راهحل است، اینکه اگر مشکل خود را نشناسیم و به آن آگاه نباشیم، وضعمان بیشباهت به وضع بیمار روانی نیست. غافل از اینکه آگاهی نیز به نوبه خود در تشابه ما به بیمار روانی دستکمی از ناآگاهی ندارد.
هیچ پزشک حاذقی با آگاهی مشکل ندارد منتهی مسئله اصلی من اینست که چرا از مشکلات آگاهی چیزی نمیگویند؟ چرا ما را با چشمانی بسته وارد وادی میکنند که سرتاسر آن انباشته از تلخی و ناکامی است؟ بیماری که مرضی لاعلاج دارد، بهتر که بیمار بماند تا آنکه بخواهیم او را به تاثیر فلان دارو امیدوار کنیم. چرا که در این صورت علاوه بر غصه بیماری، رنج دستیابی به دارو را نیز به دردهای او افزودهایم.
ممکن است به من بگویید این دیدگاه تو با امیدواری ناسازگار است؛ در جواب میگویم مسئله آگاهی یا ناآگاهی نیست بلکه فهم و شعور راهنما در میان است. اینکه بخواهیم فرد ناآگاه را بدون ایجاد مقدمات و پشتیبانی مناسب وارد حیطه آگاهی کنیم، خود حکایت از ناآگاهی خودمان دارد. خندهدار نیست؟
به هر حال چه کنیم؟ آگاه شویم یا نه؟ آگاه کنیم یا نه؟
دستیابی به پاسخ این سوالها هیچ فایدهای ندارد همانطور که دستیابی به معمای خلقت برای بشریت هیچ فایدهای در برنداشته است. من از عواقب صحبت میکنم؛ هر کدام از آگاهی یا ناآگاهی عواقبی به دنبال دارند. اگر میخواهیم خود یا فردی را آگاه کنیم، بایستی عواقب آن را نیز در نظر داشته باشیم. در غیر اینصورت یا به فرد مقابل آسیب میرسانیم یا آنکه دیوانه به ما ریشخند میکند.
باری این ماجرا من را به یاد حکایت بخصوصی میاندازد. میگویند فردی در حالت دراز کشیده از رودخانه آب میخورد که رهگذری به او میگوید:
درازکشیده آب نخور چون عقلت را زایل میکند.
فرد اندکی سرش را میخاراند و میگوید:
عقل چیست؟
رهگذر خندهای میکند و میگوید:
هیچی هیچی؛ به آب خوردنت ادامه بده.
ممکن است به رگ غیرتمان بربخورد و با خودمان بگوییم که رسالتمان نجات دادن بشریت از تله جهالت است. به شما تبریک میگویم و از بابت هممسیر بودنمان نیز خوشحالم. منتهی بیایید از پذیرش صحبت کنیم. کسی که آگاهی مییابد با بحران مواجه میشود و نیازمند تغییر است. حال نخستین قدم تغییر چیست؟ پذیرش. اگر نپذیریم یا نپذیرد، خرد میشویم یا خرد میشود.
بگذارید برای روشنتر شدن این موضوع مثالی بزنم؛ پسر جوانی عاشق و دلباخته دختری زیباست منتهی دختر به او تمایلی ندارد. پسر جوان مدام با خود کلنجار میرود و انکار میکند. به محبتهایش ادامه میدهد در حالیکه در پس ذهن خود میداند دختر چنین نمیخواهد و در ازای محبت به او محبتی نخواهد داد.
هر چه پیش میرود جوان سرخوردهتر میشود و بهانهگیرتر. کار به جایی میرسد که نفسی برای او باقی نمیماند. به قول عباس معروفی:
به سوی کسی بدو که نیمی از مسیر را به سوی تو دویده باشد چرا که در غیر اینصورت نفسی برای در کنار او ماندن برایت باقی نخواهد ماند.
حال از شما میپرسم که آگاه کردن این جوان چه فایدهای دارد؟ باور کنید هیچ. نخست اینکه او نمیپذیرد، دوم اینکه شما نمیتوانید علیرغم خیرخواهیتان در حق او، توانایی پذیرش را در او ایجاد کنید و سوم اینکه زمان مربی اوست و خود زمان بهتر میداند چگونه او را به وادی پذیرش بکشاند.
بنابراین شرط آگاه کردن دیگران در این نکته نهفته که بتوانید توانایی پذیرش را نیز در آنها ایجاد کنید. اگر چنین توانایی را دارید بسم الله، در غیر اینصورت اجازه بدهید در جهل خودشان باقی بمانند و زمان عهدهدار تربیتشان بشود.
نظر شما چیست؟ آیا آگاه کردن دیگران کار درستی است؟