
برداشت عوامانه ادعا میکند کسانی که نمره بالایی در درسهای خود دارند و یا ضریب آیکیوشان بالاست، شایسته صفت باهوش هستند. عوام برای بررسی معیار هوش، دستاوردها را مد نظر قرار میدهند. آنها میگویند فلانی مال و منال زیادی کسب کرده، آمریکا درس میخواند و یا اینکه رتبه کنکورش تک رقمی شده. صد البته این موارد از تعریف هوش خارج نیستند منتهی باعث میشوند تا بخش بزرگی از انسانها احساس حماقت کنند.
در حالی که عوام ملاک هوش را دستاوردهای انسانی میپندارند، شوپنهاور معیاری نو مطرح میکند. او در کتاب در باب حکمت زندگی چنین مینویسد:
کسی که از نظر ذهنی پرمایه است، در درجه اول طالب آنست که از رنج و ناراحتی آزاد بوده و آرامش و فراغت داشته باشد. در نتیجه، به دنبال زندگی آرام، با قناعت و در حد امکان بدون درگیری است.
مسئله اینست که بسیاری از ما برای کسب آرامش به دنبال لذت میرویم غافل از اینکه بزرگترین لذت، رفع آزاریست که مدتی طولانی رنجمان داده. اینکه فرد رنجکشیده برای آرامش به دنبال لذت برود، بیشباهت به فرد گرسنهای نیست که به جای کسب نان به دنبال یادگیری موسیقی برود. باری، این مسئله تاحدودی با عقل جور درمیآید اما چرا همچنان در تشخیص رنجهایمان ناتوانیم؟
پاسخ این سؤال در القاءهای جامعه نهفته است. نظام مصرفی بیرویه انسان را متقاعد میکند که برای خوشبختی به خریدن فلان وسیله، خوردن فلان غذا و رفتن به فلان سفر نیاز دارد. حال عدهای توانمند به تبع این نیاز ساختگی سبک زندگی خود را تغییر میدهند و عدهای که توانایی ندارند احساس بدبختی میکنند.
ممکن است بگویید با این حساب بایستی گوشه اتاق بنشینیم و از جایمان جم نخوریم؛ نه اینطور نیست. کسی مشکلی با رفع نیازها ندارد. رفع نیازها تا جایی که رنجی را برطرف کنند ضروری هستند. ما نیاز به مسکن، خوراک، پوشاک، وسیله نقلیه و .... داریم اما نیازی به سفر دور دنیا و ماشین لامبورگینی نداریم. چرا که این نیازهای ساختگی رفع رنجی در پی ندارند. بله؛ اگر استطاعت مالی داریم هیچ مشکلی در استفاده نیست منتهی بهتر است رضایت و آسودگی خود را به این طور موارد گره نزنیم.
طبق تعریف شوپنهاور، فردی که دستاوردهای اندکی دارد ممکن است انتخاب و اختیار اندکی هم داشته باشد ولی به تبع رنج کمتری هم دارد. فراموش نکنیم که انتخاب بیشتر مستلزم رنج بیشتر است چرا که هر چه گزینهها فراوان باشند، برگزیدن دشوارتر میگردد.