
بیایید قبول کنیم دیگر تقصیر ما نیست اگر نمیتوانیم یک کتاب را تا انتها بخوانیم، تقصیر ما نیست که دیگر حالی برای نوشتن یک وبلاگ سیصد کلمهای نداریم، تقصیر ما نیست که نمیتوانیم هر روز صبح زود از خواب برخیزیم، تقصیر ما نیست که شبها تا دیروقت بیداریم، تقصیر ما نیست که به جای راهاندازی و رسیدگی به کسبوکارمان ترجیح میدهیم چرت بزنیم و به امروز و فردا موکول کنیم. (ایده ندارید؟)
میتوانم فهرستی بلندبالا از تمامی این تقصیرهای به ظاهر غیرمنصفانه تهیه کنم و بکوبمشان بر سر کسانی که مدام به ما چشمغره میروند و از عملکرد افتضاحمان انتقاد میکنند. بیعدالتی تا کجا؟ به کجا داریم میرویم؟ چرا دیگر کسی پاسخگوی ظلمهای اطرافیان نیست؟ چه کسی قرار است از حقوق ما دفاع کند؟
اجازه بدهید برایتان مثالهای بیشتری بزنم؛ تقصیر شما نیست :
اگر همسرتان از بیبرنامگی شما رنج میبرد،
اگر نمیتوانید لحظهای بدون اینکه به دنیای مجازی سرک بکشید به زندگی ادامه بدهید،
اگر نمیتوانید کسبوکارتان را راهاندازی کنید،
اگر نمیتوانید کتابی که به خودتان قول داده بودید در سال جدید بنویسید را شروع کنید،
اگر نمیتوانید محصول آموزشیتان را طراحی کنید،
بله. هیچکدام از موارد بالا تقصیر شما نیست. اما نمیشود که تقصیرها همینطور معلق باقی بمانند بلکه باید آنها را گردن کسی یا چیزی بیندازیم تا خیالمان راحت شود. کار از محکمکاری عیب نمیکند. حال در این میان اینترنت از همه بیچشموروتر است پس گردن او میاندازیم. تا تنور اتهامها بر ضد اینترنت داغ است، شما هم بچسبانید.
امروز قصد ندارم به ضررهای آشکار اینترنت از جمله اتلاف وقت و دور شدن از کانون گرم خانواده اشاره کنم بلکه میخواهم به آن دسته از تاثیرات اشاره کنم که با وجود تخریب بالایی که دارند کمتر بدانها توجه میشود. موارد زیر تاثیر مستقیمی بر ناخودآگاه دارند و نوعی تغییر تدریجی را بر ما تحمیل میکنند:
دیگر نیازی نیست تا برای یافتن طرز تهیهی کوکو سبزی صفحههای کتاب آشپزی را ورق بزنید، لازم نیست که برای یافتن مترادف یک واژه کتابهای قطور لغت را جستجو کنید، حتی لازم نیست که برای خریدن یک کتاب به کتابفروشی بروید. تنها کافیست که همانجایی که نشستهاید باقی بمانید و با یک جستجوی ساده در اینترنت به خواستهتان برسید. مبادا ماتحتتان را تکان بدهید چون ممکن است دچار شکستگی لگن و جابجایی مهرههای ستون فقرات شوید.
ممکن است در جواب بگویید:
برو بابا! الکی داری واسه خودت حرف میزنی. چشمات رو باز کن ببین که اینترنت چقدر کارها رو برامون ساده کرده. امثال شماهان که نمیزارن پیشرفت کنیم دیگه.
اما من به هیچ عنوان منکر تاثیرات مثبت اینترنت نیستم و خود هم از آن استفاده بالایی دارم به طوریکه اگر یک روز دسترسیام به آن قطع شود دیگر خاصیتی برای اطرافیانم نخواهم داشت. ولی بیایید منصفانه به این قضیه نگاه کنیم، بسیاری از ما با وجود اینترنت دیگر هیچ انگیزهای برای انجام کارهایمان نداریم و مدام آنها را امروز و فردا میکنیم.
بگذارید روشنتر بگویم که اینترنت موجب شده نتوانیم یک صفحه کتاب را به آسانی بخوانیم چه رسد به اینکه بنویسیم. بحث ما خواندن کتاب آشپزی نیست بلکه حوصلهی خواندن یک کتاب مهم است. اما پرشهای تند شبکههای اجتماعی و اسکرولهای بیامان کانالهای تلگرامی دیگر حوصلهای برای خواندن کتاب نمیگذارد.
این دو واژه ممکن است در نگاه اول کاملن هممعنی به نظر برسند ولی اینطور نیست. اینترنت شما را منزوی میکند ولی قادر نیست که بهتان انفراد ببخشد. اجازه بدهید فرق این دو را با یک مثال ساده روشن کنم؛ من ساعتهایی در روز را به نوشتن و خواندن میگذرانم و طی این مدت تمامی عوامل حواسپرتی را از خود دور میکنم. این انفراد است چون به اختیار خودم چنین روشی را در پیش گرفتهام.
حال تصور کنید که فردی وابستگی شدیدی به اینترنت دارد و مدام در گوشهای به انجام کارهایش میپردازد. این فرد خود تصمیم نگرفته که تنها باشد بلکه فضای اینترنت چنین تصمیمی را برای او گرفته است. این حالت انزواست و هیچ رشدی در آن وجود ندارد.
تصور نکنید که مورد اول و دوم هیچ فرقی با یکدیگر ندارند بلکه برعکس این دو مورد کاملن متفاوتند. مصداق انزوا همان اجبارهاییست که پدر و مادرمان در کودکی بر ما اعمال میکردند و میگفتند که:
بچه بهتره بری درست رو بخونی یا تکلیفت رو انجام بدی.
ولی انفراد یعنی یک تعهد داوطلبانه. یعنی من خود به این رشد رسیدهام که برای چند دقیقه هم که شده دست از شلوغی اطرافم بردارم و به انجام کاری ارزشمند بپردازم.
در ناامیدی بسی امید است ولی امید توخالی و بدون اقدام به درد لای جرز دیوار میخورد. ترک عادت مضری که برای مدت طولانی به آن پایبند بودهاید دشوار است ولی جای نگرانی ندارد و میتوان با تحمل کمی فشار ذهنی این امکان را فراهم کرد.
من هم قبول دارم که اوضاع خراب شده و همه چیز تقصیر اینترنت است اما به قول مارک منسون در کتاب همه چیز به فنا رفته:
«اگر چه تقصیر شما نیست ولی مسئولیت سروکله زدن با آن به عهدهی شماست.»
حال اگر میگویم وجود اینترنت تقصیر شما نیست منظورم آن نیست که اینترنت را ببوسید و بگذاریدش روی طاقچه بلکه مسئولیت سروکله زدن با آن را نیز بپذیرید. زندگی ما خواسته یا ناخواسته با اینترنت و تکنولوژی در هم تنیده و چارهای نداریم جز اینکه از موج آن سواری بگیریم. ناگفته نماند که ترک یک عادت مضر صرفن با حذف آن میسر نیست بلکه باید عادتی سازنده را جایگزین آن کنید. (روشی نوین برای ترک عادتهای مخرب)
باری من معتقدم نوشتن با فشار ذهنی که ایجاد میکند میتواند محرک خوبی باشد برای حذف و جایگزینی آگاهانهی عادتهایی که برایتان مضرند. (پنج دقیقه نوشتن کافیست)