این متن خلاصه ای از کتاب Shape up هستش با چاشنی نظرات خودم. (نسخه اصلی PDF https://basecamp.com/shapeup/shape-up.pdf)
Shape Up روشی برای ساخت محصول است که بهجای تمرکز روی backlog، sprint و estimate، روی تعریف درست مسئله، محدود کردن scope و تحویل واقعی پروژه تمرکز میکند.
کتاب Shape Up توسط Ryan Singer نوشته شده و تجربه واقعی تیم Basecamp در ساخت محصولات نرمافزاری را توضیح میدهد. این کتاب در سالهای اخیر به یکی از محبوب ترین منابع مدیریت محصول و توسعه نرمافزار تبدیل شده است، مخصوصاً برای تیمهایی که از فرآیندهای سنگین و فرسایشی خسته شدهاند.
بیشتر تیمهای نرمافزاری با مشکلات مشابهی روبهرو هستند:
backlog های بزرگ و بیپایان
estimate های اشتباه
sprint هایی که مدام تمدید میشوند
feature هایی که هیچوقت واقعاً تمام نمیشوند
جلسات زیاد و تمرکز کم
تغییر مداوم scope پروژه
Shape Up تلاش میکند این چرخه را بشکند.
ایده اصلی کتاب این است که قبل از شروع implementation، باید مسئله را بهدرستی شکل بدیم به اصطلاح Shape کنیم=> یعنی:
مسئله را دقیق بفهمیم
مرزهای پروژه را مشخص کنیم
پیچیدگی های پنهان را کشف کنیم
و راه حلی طراحی کنیم که در زمان محدود قابل تحویل باشد
یکی از مهمترین تفاوت های Shape Up با روشهایی مثل Scrum اینه که بهجای تمرکز روی task و velocity، روی outcome تمرکز میکند. به این مطلبم مراجعه کنید تفاوت output، outcome و impact
https://vrgl.ir/HlJtn
در Scrum معمولاً:
backlog دائماً بزرگ تر میشود.
تیم وارد sprint های پشتسر هم میشود.
و success با تعداد task های done سنجیده میشود.
اما در Shape Up:
همه ایدهها وارد backlog نمیشوند
پروژهها قبل از build شدن shape میشوند
تیمها زمان ثابت دارند
و scope میتواند تغییر کند
اصل معروف کتاب این جمله است
Fixed Time, Variable Scopeیعنی:
زمان ثابت است
اما scope قابل کاهش است
اگر پروژه در زمان تعیینشده جا نشود، بهجای تمدید deadline، بخشی از scope حذف میشود.
یکی از مهمترین مفاهیم کتاب، Appetite است.
در روشهای سنتی ابتدا feature طراحی میشود و بعد تخمین میزنند چقدر زمان لازم دارد. اما Shape Up برعکس عمل میکند.
ابتدا مشخص میکنیم:
«چقدر حاضر هستیم برای این مسئله زمان صرف کنیم؟»
مثلاً:
۲ روز
۲ هفته
یا ۶ هفته
سپس راهحلی طراحی میکنیم که داخل این محدودیت زمانی جا شود.
این نگاه باعث میشود تیمها بهجای ساختن «کاملترین» راهحل، بهدنبال «مفیدترین» راهحل باشند.
کتاب تأکید زیادی دارد که درخواست کاربر همیشه مسئله واقعی نیست.
مثلاً ممکن است کاربر بگوید:
«ما به تقویم نیاز داریم.»
اما بعد از بررسی مشخص شود مشکل اصلی فقط این است که:
«کاربر میخواهد زمان های خالی را ببیند.»
در این حالت شاید نیازی به ساخت یک Calendar پیچیده نباشد و یک UI بسیار ساده همان نیاز را حل کند.این طرز فکر جلوی over-engineering را میگیرد و باعث میشود تیم روی pain واقعی تمرکز کند.
Shape Up معتقد است درصد پیشرفت معمولاً گمراهکننده است.
بهجای اینکه بگوییم:
«پروژه ۸۰٪ انجام شده»
از مدلی به نام Hill Chart استفاده میکند.
در این مدل:
سمت اول تپه یعنی هنوز unknown داریم
سمت دوم یعنی مسیر مشخص شده و فقط execution باقی مانده
این نگاه کمک میکند تیم تفاوت بین:
«نفهمیدن مسئله»
و
«صرفاً پیادهسازی»
را درک کند.
دلیل محبوبیت Shape Up فقط فرآیند آن نیست؛ بلکه نوع نگاهش به تیم توسعه است.
در این روش:
توسعهدهنده فقط task اجرا نمیکند
تیم autonomy دارد
micro-management کمتر میشود
و تیم روی حل مسئله تمرکز میکند، نه فقط انجام ticketها
برای همین بسیاری از تیمهای product محور و startupها از این مدل استقبال کردهاند.
نه کاملاً.
Shape Up بیشتر برای:
تیمهای کوچک تا متوسط
تیمهای product-focused
startupها
و تیمهایی با autonomy بالا
مناسب است.
در سازمانهای بزرگ با dependency زیاد، bureaucracy سنگین یا فرآیندهای پیچیده، اجرای کامل Shape Up میتواند سخت باشد.
اما حتی در این تیمها هم بسیاری از مفاهیم کتاب — مثل appetite، محدود کردن scope و تمرکز روی مسئله واقعی — بسیار ارزشمند هستند.
در Shape Up، خبری از اسپرینت های کوتاه دو هفتهای نیست. کارها در چرخههای ۶ هفتهای تعریف میشوند. چرا ۶ هفته؟ چون این زمان به اندازهای طولانی است که بتوان یک ویژگی (Feature) کامل و معنادار را از صفر تا صد ساخت، و به اندازهای کوتاه است که ضربالاجل (Deadline) حس شود و تیم تمرکزش را از دست ندهد.
اما بخش جذابتر، دوره خنک شدن (Cool-down) دو هفتهای است که بعد از هر چرخه قرار دارد. در این دو هفته، هیچ پروژه بزرگی تعریف نمیشود. تیم آزاد است که باگها را رفع کند، کدهای قدیمی را تمیز کند یا روی ایدههای خلاقانه خودش کار کند. این دوره، پادزهر فرسودگی شغلی (Burnout) برنامهنویسان است.( مسئله ای که خیلی به آن توجه نمی شود.)
یکی از دلایل شکست پروژهها، ورود کارهای خام یا بیش از حد جزئی به تیم توسعه است. در Shape Up، کارها قبل از شروع چرخه، توسط مدیر محصول یا رهبر فنی «شکلدهی» میشوند. شکلدهی یعنی تعیین مرزهای پروژه با طرحهای خطی ساده (Fat Marker Sketches). کار شکلیافته نه آنقدر گنگ است که تیم در آن گم شود و نه آنقدر با جزئیات پیکسلبهپیکسل طراحی شده که خلاقیت برنامهنویس و طراح را از بین ببرد.
در مدیریت پروژه سنتی میپرسیم: «ساخت این ویژگی چقدر زمان میبرد؟». در Shape Up نگاه کاملاً برعکس است. ما میپرسیم: «ما چقدر اشتها (Appetite) داریم تا روی این ایده سرمایهگذاری کنیم؟» اگر اشتها و بودجه ما برای یک ایده فقط ۲ هفته باشد، راهحل را آنقدر کوچک و بهینه میکنیم تا در ۲ هفته جا شود. ما زمان را کش نمیآوریم، بلکه محدوده کار (Scope) را چکشکاری میکنیم.
یکی از رادیکالترین ایدههای کتاب، حذف بکلاگ است. در Shape Up هیچ لیستی از کارهای قدیمی نگهداری نمیشود. ایدههای شکلگرفته به میز شرطبندی (The Betting Table) میروند. تصمیمگیرندگان اصلی در این جلسه تصمیم میگیرند که در ۶ هفته آینده روی کدام پروژهها شرطبندی کنند. اگر پروژهای انتخاب نشود، کاملاً رها میشود. اگر ایده واقعاً مهم باشد، مطمئن باشید در چرخههای بعدی دوباره زنده خواهد شد.
مفهوم Hill Chart در Shape Up یکی از جذابترین و کاربردی ترین بخشهای کتابه، چون سعی میکنه یک مشکل قدیمی در مدیریت پروژه را حل کند:
«چطور بفهمیم واقعاً پروژه در چه وضعیتی است؟»
در اکثر تیمها، وضعیت پروژه با درصد بیان میشود:
۳۰٪ انجام شد
۷۰٪ انجام شد
۹۰٪ انجام شد
اما مشکل اینجاست که این درصدها معمولاً واقعی نیستند.
خیلی وقتها:
پروژه «۸۰٪» است
ولی هنوز مهمترین unknown ها حل نشدهاند
و همان ۲۰٪ باقیمانده ممکن است دو برابر کل زمان قبلی طول بکشد
Shape Up میگوید:
مسئله اصلی در پروژهها «حجم کار» نیست.
بلکه «میزان ناشناخته بودن مسئله» است.
اگر پروژهای در پایان ۶ هفته تمام نشود، زمان تمدید نمیشود! پروژه به طور خودکار لغو میشود. این قانونِ سختگیرانه به تیمها یاد میدهد که از همان روز اولِ چرخه، کارهای فرعی را حذف کنند و فقط روی هسته اصلی ارزش تمرکز کنند تا بتوانند سر وقت محصول را شیپ (Ship) کنند.
چارچوب Shape Up یک فرمول جادویی برای همه شرکتها نیست، اما یک پیام مهم دارد: به جای تمرکز روی فرآیندها و بوروکراسی، روی خروجی واقعی و حفظ تمرکز تیم تمرکز کنید. اگر احساس میکنید تیم شما در جلسات بیپایان اسکرام غرق شده و سرعت خروجیتان افت کرده است، شاید وقت آن رسیده که چند هفتهای را به سبک بیسکمپ فکر کنید.
پیام اصلی کتاب این است:
قبل از اینکه شروع به coding کنید، مسئله را آنقدر خوب تعریف کنید که تیم بتواند بدون chaos آن را در زمان محدود تحویل دهد.
اگر تیمی دارید که:
همیشه درگیر backlog است،
estimateهایش دقیق نیست،
scope پروژهها مدام تغییر میکند،
یا featureها هیچوقت «تمام» نمیشوند،
مطالعه Shape Up میتواند نگاه متفاوت و بسیار کاربردیای به فرآیند توسعه نرمافزار بدهد.