خلاصه کلام:
طی کردن سه گام یادگیری مبانی آمار و احتمال، فهم تئوریک اقتصادسنجی و مطالعهی کاربستهای اقتصادسنجی در مقالات علمی.
مخاطب: دانشجوی اقتصاد در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری
اقتصادسنجی از مهمترین دروسی است که در دانشگاه به دانشجویان اقتصاد آموزش داده میشود. اگر مطالعات اقتصادی را در دو گروه مطالعات نظری (نگاه نظری به اتفاقات محتمل در دنیای پیرامون) و مطالعات تجربی (نگاه به واقعیت دنیای پیرامون) تقسیم کنیم؛ میتوان گفت که اقتصادسنجی تنها درسی است که ابزار کار مطالعات تجربی تلقی میشود. از آنجا که آیندهی کاری بسیاری از دانشجویان اقتصاد به مباحث نظری اقتصاد مربوط نیست و عمدتا در رسانه، بخش خصوصی و دولتی به بررسی دنیای پیرامون میپردازند؛ اقتصادسنجی را میتوان مهمترین درس دورهی آموزشی اقتصاد تلقی کرد.
با توجه به تجربه اندک من، این سه گام برای فهم اقتصادسنجی مفید است:
1- درک مبانی آمار و احتمال: اقتصادسنجی عملا کاربست آمار و احتمال در اقتصاد است؛ از این رو فهم مبانی آمار و احتمال برای فهم اقتصادسنجی ضروری و شرط لازم است (هرچند شرط کافی نیست). این سطح از آمار و احتمال در دروس آمار دانشکدههای اقتصاد بیان میشود. کتب درسی اقتصادسنجی نیز پیوست مفصلی در آمار و احتمال دارند.
2- فهم تئوریک اقتصادسنجی: اقتصادسنجی برای درک سازوکارهای حاکم در دنیای متغیرهای تصادفی (که همه آنچه در دنیای پیرامون ما میگذرد و هرآنچه ما میبینیم؛ مصادیقی از متغیرهای تصادفی هستند) نظریههای خاصی دارد تا بتواند روابط علی حاکم در دنیای پیرامونی را کشف کرده و همبستگیها را با علیت خلط نکند. از این رو فهم این تئوریها نیز برای درک اقتصادسنجی لازم است. این تئوریها در کتب اقتصادسنجی بیان میشوند.
دو گام پیشینی معمولا توسط بسیاری از دانشجویان طی میشود؛ با این حال حس عدم ارتباط با اقتصادسنجی همچنان در بین بسیاری از دانشجویان وجود دارد.
3- مشاهدهی کاربست واقعی اقتصادسنجی: مطالعهی مقالات تجربی اقتصاد و مشاهدهی اینکه این مقاله چگونه به یک سوال تجربی اقتصاد پاسخ داده و چالشهای آن را از پیش رو برداشته بسیار برای درک اقتصادسنجی آموزنده است. در دو گام پیشینی فرد میتوان متصور باشد که برای پاسخ به سوالات تجربی باید چه کرد؛ اما با مشاهدهی نمونههای عینی کاربست اقتصادسنجی، فرد درک بهتری از کارکرد اقتصادسنجی پیدا میکند. عملا در این مرحله فرد میتواند با عینک اقتصادسنجی به دنیای خود نگاه کند.

*بدیهی است که منظور از مقالات تجربی اقتصاد، مقالات زبان فارسی نیست. مجلات علمی اقتصاد به زبان فارسی به دلیل اینکه داوری سختگیرانه ندارند؛ عملا نگاه خوب در کاربست اقتصادسنجی را منتقل نمیکنند و حتی میتوانند درک غلطی از جایگاه مطالعات تجربی بهوجود بیاورند.
**برای دسترسی به مقالات خوبی تجربی اولین راه مراجعه به مجلات علمی معتبر است؛ اما راه بهینهتر رجوع به لیست مقالات دروس مقطع کارشناسی ارشد و دکتری است. در این لیستها میتوان مقالات معروف تجربی مرتبط با هر حیطه را پیدا کرد و برحسب علایق به مطالعهی آن پرداخت. دو نمونه لیست مقالات درس اقتصاد توسعه در دانشگاه صنعتی شریف (+) و موسسه نیاوران (+) از نمونههای خوب این امر هستند. (البته همهی مقالات مندرج در این لیستها، مقالات تجربی نیستند.)