پانزده سال کار در این حوزه در دولت و بخش خصوصی من را به یک نتیجه رسانده که مانع اصلی رشد نوآوریمحور در ایران کمبود پول یا آدم توانمند نیست. یک خطای مفهومی ساده است، ما «نوآوری» را با «اختراع» و «پژوهش» یکی گرفتهایم.
اختراع یعنی رسیدن به ایدهای که پیشتر نبوده, نوآوری یعنی کل فرایندی که آن ایده یا حتی یک محصول کاملاً قدیمی را به چیزی بهتر، ارزانتر و قابلفروش تبدیل میکند، از طراحی تا تولید، فروش و خدمات پس از فروش.
اگر نوآوری همان اختراع باشد، عاملش در دانشگاه است. اما اگر فرایند تبدیل باشد، عاملش یک بنگاه است. دانشگاه در بهترین حالت توانمندساز است، نه عامل. کشورهایی در دنیا با بالاترین میزان سرمایهگذاری عمومی در تحقیقوتوسعه و رتبهی علمی درخشان هستند که چون به صورت مستقیم روی بنگاه ها سرمایهگذاری نکردند، ضعیفترین عملکرد را در نوآوری بخش خصوصی تجربه کرده اند.
نکتهی دوم شاید مهمتر باشد این است که ما دستکم چهار مسیر برای خلق محصولات داریم:
خلق محصول کاملاً نو یعنی پرریسکترین مسیر و دقیقاً همان که همه دنبالش هستند
طراحی و مهندسی تولید
بهبود نسلبهنسل محصول و قطعه
تولید و مونتاژ
هر کدام اکوسیستم، تأمین مالی و مدل نهادی خودش را میطلبد. اما ما فقط برای مسیر اول ابزار ساختهایم: شتابدهنده، مرکز رشد، صندوق VC. مسیری که برای اقتصادی با دسترسی آزاد به سرمایهی جهانی و بازار خروج مالی طراحی شده، لزوماً برای اقتصادی با صنعت موجود، نیروی متخصص قابلتوجه و محدودیت جدی در تعامل جهانی بهترین گزینه نیست. ما مسیر اول را انتخاب نکردهایم؛ فقط تنها مسیری بوده که به ما معرفی شده.
پس سؤال درست این نیست که «چرا هنوز سیلیکونولی نشدیم». سؤال این است: با ساختار صنعتی موجود و محدودیتهای واقعیمان، کدام مسیر واقعاً در دسترس ماست و آیا نهادهایی که ساختهایم اصلاً برای همان مسیر طراحی شدهاند؟
هر بار این چارچوب را با فعالان و سیاستگذاران مطرح کردهام، واکنش اول تعجب بوده و دومی، بازتعریف جدی اولویتها. وقتش رسیده این گفتوگو از جلسات دونفره بیرون بیاید و این را یه یک گفتمان نو در اکوسیستم نوآور ی تبدیل کنیم.
"از مجموعه محتوایی بازاندیشی اکوسیستم نوآوری ایران"
حمیدرضا پیله ور