
امر به معروف و نهی از منکر یعنی مردم را به کار نیک واداشتن و از کار زشت بازداشتن. امر به معروف و نهی از منکر از واجبات و فرایض بسیار مهم و بزرگ اسلامی به شمار میرود، و افرادی که این فریضهی بزرگ الهی را ترک میکنند یا در برابر آن بیتفاوتند گناهکار خواهند بود و کیفری سخت و سنگین در انتظار آنها است. امر به معروف و نهی از منکر نه تنها به اتفاق فقهای اسلام واجب است، بلکه اصل وجوب آن جزو ضروریات دین مبین اسلام به شمار میآید. " رهبر معظم انقلاب "
ما در اسلام چیزی به اسم" به من چه و به ما چه " نداریم. تو اسلام همه نسبت به هم احساس مسئولیت دارند . این احساس مسئولیت هم نسبت به مردم است هم نسبت به حکومت ها . نقد حاکمیت از وظایف مردمه. حکومتی که مورد نقد و اصلاح مردم قرار نگیرد ، فاسد میشود . جامعه بدون امربه معروف و نهی از منکر فاسد میشود . بی تفاوتی جامعه را فاسد میکند . چشم بر گناه و فساد دیگران بستن جامعه را فاسد میکند . ما همه سرنشینان یک کشتی هستیم . هیچ کس حق ندارد به بهانه اینکه اینجا جای من است جای خود را سوراخ کند . خیلی هاتون ممکنه داستان موش و گاو و مار را خونده باشید : موشی در خانه صاحب مزرعه تله موش دید به مرغ و گوسفند و گاو خبر داد. همه گفتند: تله موش مشکل توست به ما که ربطی نداره مار در تله موش اُفتاد و زن مزرعه دار که داشت از اونجا رد می شُد رو گزید و زن مزرعه دار مریض شد برای خوب شدن زن مزرعه دار ، مرغ رو سر بریدند و براش سوپ درست کردند گوسفند رو هم برای عیادت کنندگان از زن مزرعه دار که مریض بود سر بریدند زن مزرعه دار خوب نشد و مُرد که مجبور شدند حتی گاو رو برای مراسم ترحیم کشتند. تو این داستان مرغ و گوسفند و گاو چاره ای برای حل مشکل موش نمی کنند چون فکر میکنند فقط مشکل موش است و همین بی تفاوتی آخرش باعث میشود جانشان را از دست دهند. امربه معروف و نهی از منکر از حق الله تا حق الناس شامل میشود هر چند هر حق الناس خودش حق الله است . چون پایمال کردن حق مخلوق پایمال کردن حق الله و حق خالق است . امربه معروف و نهی از منکر از نماز و روزه تا پوشش و حجاب و مصرف آب و برق و گاز تا حتی رعایت قانون را شامل میشود . اگر کسی که مشروب میخورد مورد نهی قرار نگیرد جامعه به سمت رواج مشروب خواری و بزهکاری های ناشی از مصرف مواد الکلی میرود . اگر اسراف کننده نهی از منکر نشود کشور دچار بحران کمبود آب و برق و گاز و ...میشود . اگر مدیری که فساد میکند و رشوه میگیرد و اختلاس میکند مورد نهی قرار نگیرد جامعه پر از مدیران فاسد و رشوه گیر میشود . اگر بیحجاب مورد نهی قرار نگیرد جامعه را بی بندوباری ، چشم چرانی و فساد اخلاقی پر میکند . اگه چشم چران مورد نهی قرار نگیرد کوچه و خیابان جولانگاه چشم چرانها میشود. امنیت اخلاقی از بین میرود . اگر دروغگو و چاپلوس مورد نهی قرار نگیرد جامعه زمین بازی دروغگویان و چاپلوسان میشود . اگر راننده ای که حق مادی و غیرمادی مسافران را پایمال میکند مورد نهی قرار نگیرد جامعه پر از راننده بی تفاوت میشود . بی تفاوت نسبت به جبران ضرر مادی و ضرر غیر مادی ( زمان و ... ) مسافران . اگر کسی که با خرید و انباشت ارز باعث شوک ارزی در کشور میشود مورد نهی قرار نگیرد دودش به چشم همه ما خواهد رفت . اگر کسی که تقلب میکند مورد نهی قرار نگیرد افراد متقلب از سر و کول جامعه بالا خواهند رفت . اگر کسانی که نظافت شهر را رعایت نمی کنند مورد نهی قرار نگیرند. شهر و کشور را آلودگی فرا میگیرد . اگر خرده دزدان مورد نهی قرار نگیرند گنده دزدان کشور را چپاول خواهند کرد . اگر کسی که نماز و روزه نمیخواند مورد نهی قرار نگیرند جامعه را بی دینی و کفر فرار میگیرد و کفر دامن همه ما را خواهد گرفت . امربه معروف و نهی از منکر شرایط و مراتبی دارد . شرایط امربه معروف و نهی از منکر : اول علم به معروف و منکر است یعنی کسی که میخواد امربه معروف و نهی از منکر کند خودش باید معروف و منکر را بشناسد . شرط دوم احتمال تاثیر است شرط سوم اصرار بر گناه شخص گناهکار و شرط چهارم مفسده و فساد نداستن امربه معروف و نهی از منکر است . " باید امر و نهی مفسده نداشته باشد، بدینترتیب اگر امر و نهی موجب شود به شخص امر و نهیکننده و یا به مسلمان دیگر مفسدهیی از قبیل ضرر جانی و یا آبرویی و یا مالی برسد، در اینجا امر و نهی واجب نیست. البته مکلف موظف است ملاحظهی اهمیت را بکند یعنی باید در تمام معروف و منکرها بین مفسدهی امر و نهی و مفسدهی ترک امر و نهی مقایسه کند و سپس به آنچه مهمتر است عمل نماید. توجه: کسی که میترسد در صورت اقدام به امر به معروف و نهی از منکر در مورد کسی که دارای نفوذ و موقعیت اجتماعی خاصی است از ناحیهی او ضرر قابل توجهی ببیند، واجب نیست او را امر و نهی کند به شرطی که منشأ ترسش، عقلایی باشد، ولی سزاوار نیست کسی به صرف ملاحظهی مقام کسی که واجب را ترک کرده و یا مرتکب فعل حرام شده و یا به صرف احتمال وارد شدن ضرر کمی از طرف او، تذکر و موعظه به برادر مؤمن خود را ترک کند به هر حال رعایت اهم و مهم لازم است. رهبر معظم انقلاب " . چند نکته درباره امربه معروف و نهی از منکر : 🔴امر به معروف و نهی از منکر در صورتی واجب است که واجد شرایط چهارگانه باشد، بنابراین اگر امر و نهی یکی از آن شرایط را نداشته باشد، مثلاً مفسده داشته باشد در این صورت، امر و نهی واجب نیست، هر چند شرایط دیگر را دارا باشد. 🔴در امر به معروف و نهی از منکر شرط نیست که امر و نهی کننده به آنچه امر میکند عمل نماید و از آنچه نهی میکند اجتناب ورزد یعنی امر و نهی بر شخص گناهکار هم واجب است و او نمیتواند به عذر این که گناه میکند خود را از این وظیفهی بزرگ تبرئه سازد. (این که در منابع دینی از افرادی که خود عمل نمیکنند و دیگران را به عمل وامیدارند و یا خود گناه میکنند و دیگران را از گناه باز میدارند مذمت و نکوهش بسیار شده برای این است که چرا خود عمل به وظیفه نکردهاند نه برای این که چرا امر و نهی کردهاند). 🔴در امر به معروف و نهی از منکر شرط نیست که امر و نهی موجب بیآبرویی یا کاسته شدن احترام کسی که واجب را ترک کرده و یا فعل حرام را بهجا آورده باشد نشود، بنابراین اگر در امر به معروف و نهی از منکر شرایط و آداب آن رعایت شود و از حدود آن تجاوز نشود و در عین حال مستلزم بیآبرویی یا کاسته شدن احترام کسی که مرتکب خلاف شده شود اشکال ندارد" رهبر معظم انقلاب " . مراتب امربه معروف و نهی از منکر : ۱. امر و نهی قلبی. ۲. امر و نهی لسانی(زبانی). ۳. امر و نهی عملی. رعایت مراحل و مراتب امر به معروف و نهی از منکر واجب است یعنی تا به مرحلهی پایینتر مقصود حاصل میشود نباید وارد مرحلهی بالاتر شد.۱. امر و نهی قلبی : مرحلهی اول امر به معروف و نهی از منکر، امر و نهی قلبی یا امر و نهی با قلب است. مقصود از امر و نهی قلبی، اظهار رضایت یا کراهت قلبی است یعنی مکلف باید رضایت قلبی خود را نسبت به معروف و تنفر و انزجار درونی خود را نسبت به منکر آشکار کند .۲. امر و نهی لسانی یا زبانی : مرحلهی دوم امر به معروف و نهی از منکر، امر و نهی لسانی یا امر و نهی با زبان است. مقصود از امر و نهی زبانی این است که مکلف باید با گفتن از طرف بخواهد از منکر دست بردارد و معروف را انجام دهد. ۳. امر و نهی عملی : مرحله سوم امر به معروف و نهی از منکر، امر و نهی با دست(کنایه از اِعمال قدرت و بهکار بردن جبر و زور) است. مقصود از امر و نهی عملی این است که مکلف باید با اِعمال قدرت و بهکار بردن جبر و زور، طرف را از انجام منکر و ترک معروف باز دارد. امر و نهی درجاتی دارد که تا با پایینترین درجه و آسانترین روش میتوان نتیجه گرفت نباید به درجهی شدیدتر پرداخت. این درجات بر حسب شدت و ضعف و بر حسب نواعی که دارند بسیارند. برخی از آنها عبارتند از: حایل شدن و جلوی فرد را گرفتن، حربه از دستگرفتن، وسایل گناه را از دسترس او خارج ساختن، عقبراندن، دست طرف را محکم نگهداشتن، حبسکردن، سختگیریکردن، کتکزدن، به درد آوردن، مجروح و زخمیکردن، شکستن عضو، از کارانداختن، ناقصکردن، کشتن .با توجه به این که در زمان حاکمیت و اقتدار حکومت اسلامی میتوان مراتب بعد از مرحلهی امر و نهی زبانی را به نیروهای امنیتی داخل (پلیس) و قوهی قضاییه واگذار کرد، به خصوص در مواردی که برای جلوگیری از ارتکاب معصیت چارهیی جز اِعمال قدرت از طریق تصرف در اموال کسی که فعل حرام انجام میدهد یا تعزیر و حبس او ومانند ان نیست، در چنین زمانی با حاکمیت و اقتدار چنین حکومت اسلامی، واجب است مکلفین در امر به معروف و نهی از منکر به امر و نهی(قلبی و) زبانی اکتفا کنند، و در صورت نیاز به توسل به زور، موضوع را به مسؤولین ذیربط در نیروی انتظامی و قوه قضاییه ارجاع دهند، ولی در زمان و مکانی که حاکمیت و اقتدار با حکومت اسلامی نیست، بر مکلفین واجب است که در صورت وجود شرایط، جمیع مراتب امر به معروف و نهی از منکر را با رعایت ترتیب آنها تا تحقق غرض انجام دهند. اینکه وظیفهی مردم در امر به معروف و نهی از منکر در نظام جمهوری اسلامی، اکتفا به امر به معروف و نهی از منکر قلبی و زبانی است و مراتب دیگر آن بر عهدهی مسؤولین است فتوای فقهی است (نه حکمی از طرف دولت).چند نکته در باب امر به معروف و نهی از منکر : جوابِ سلامِ مسلمان شرعاً واجب است، ولی اگر بر خودداری از جواب سلام کسی که فعل حرام انجام میدهد به قصد نهی از منکر، عرفاً نهی و منع از منکر صدق کند، این کار جایز است. اگر مأمورانی که از طرف دولت وظیفهی جلوگیری از فساد را بر عهده دارند در انجام وظیفهی خود کوتاهی کنند دخالت اشخاص دیگر در اموری که از وظایف نیروهای امنیتی و قضایی محسوب میشود جایز نیست، ولی مبادرت مردم به معروف و نهی از منکر با رعایت حدود و شرایط آن، اشکال ندارد. کسی که با رانندگانی مواجه میشود که از نوارهای موسیقی غنا و حرام استفاده میکنند وظیفه دارد با تحقق شرایط نهی از منکر، نهی از منکر کند، منتها بر او بیشتر از نهی از منکر زبانی واجب نیست و در صورتی که مؤثر واقع نشود واجب است که از گوش دادن به غنا و موسیقی حرام اجتناب کند و اگر به طور غیر ارادی صدای موسیقی حرام و غنا به گوش او برسد چیزی بر او نیست. فردی که در بیمارستان به کار مقدس پرستاری مشغول است و گاهی در بعضی از قسمتهای محل کار خود ملاحظه میکند که تعدادی از بیماران، نوارهای موسیقی مبتذل و حرام گوش میدهند و نصیحت نیز در آنها بیاثر است، چنانچه بخواهد محتویات باطل نوار را برای جلوگیری از استفادهی حرام از آن پاک کند جایز است ولی بایستی برای این کار از مالک یا حاکم شرع اجازه بگیرد. تعرض به داخل خانههای مردم به منظور امر به معروف و نهی از منکر جایز نیست، بنابراین هرگاه صدای بلند موسیقی از بعضی از منازل باعث اذیت و آزار مؤمنین شود نباید متعرض داخل منازل شد. (بلکه باید با رعایت شرایط امر به معروف و نهی از منکر و رعایت مراتب آن، نهی از منکر قلبی و زبانی کرد و در صورت عدم تأثیر به نیروهای انتظامی اطلاع داد). هرگاه یکی از اقوام انسان مبادرت به ارتکاب معصیت کند و نسبت به آن لاابالی باشد، باید از اعمال خلاف شرع وی اظهار تنفر کرد و او را به هر روش برادرانهیی که مفید و مؤثر است پند و اندرز داد، ولی قطع رحم جایز نیست. بلی چنانچه احتمال داده شود که ترک معاشرت با او موقتاً موجب خودداری او از ارتکاب معصیت میشود به عنوان امر به معروف و نهی از منکر واجب است. و در آخر : بخش زیادی از پست را عینا از سایت رهبر انقلاب برداشتم